In onderzoek week 12

WISKUNDE

Abelprijs voor Hongaar

Endre Szemerédi wint dit jaar de Abelprijs, met een waarde van bijna 800 duizend euro de grootste prijs in de wiskunde. De jury koos de 71-jarige Hongaar omdat hij zoveel fundamentele problemen oploste en daarbij ingenieuze technieken ontwikkelde. Szemerédi publiceerde meer dan tweehonderd artikelen, voornamelijk in de discrete wiskunde en theoretische informatica. Hij werkt aan het Hongaarse Alfréd Rényi-instituut en de Amerikaanse Rutgers-universiteit. Zijn beroemdste resultaat gaat over regelmaat in rijtjes getallen; technieken uit het bewijs worden gebruikt in zelflerende systemen. Széremedi is de tiende winnaar van de Abelprijs, die sinds 2003 jaarlijks wordt uitgereikt door de Noorse Academie van Wetenschap en Letteren.


BIOLOGIE

Koe heeft karakter

Elke koe heeft een eigen temperament, dat constant is in verschillende situaties. Dat blijkt uit promotieonderzoek van zoötechnicus Kees van Reenen van Rijksuniversiteit Groningen. Al van jongs af aan hebben de beesten een karakteristieke manier van reageren op externe prikkels. Van Reenen testte hoe de zwartbonte Holstein-Friesian melkkoeien reageren op onbekende voorwerpen en mensen. Zo nam de promovendus een koe apart van andere koeien, zette haar even vast en liet, vlak voor de koe, een jerrycan aan een katrol naar beneden zakken. Sommige koeien durven de jerrycan niet aan te raken, andere koeien snuffelen er al snel aan. Ook bepaalde de promovendus de hartslag en het stresshormoon cortisol bij ruim twintig koeien. Volgens Van Reenen kan het temperament invloed hebben op gezondheid en welzijn van het dier.


NATUURKUNDE

Archief Einstein online

De Hebreeuwse universiteit van Jerusalem is begonnen met het inscannen en op internet zetten van het volledige privé-archief van Albert Einstein, dat sinds Einsteins dood in 1955 in het bezit is van de universiteit. Het archief omvat vele duizenden documenten, wat veel meer is dan de schamele 900 Einsteinpapieren die sinds 2003 op internet staan. In Jeruzalem zijn nu zo'n tweeduizend documenten online gezet, Einsteins archief tot 1921. Onder de nieuw vrijgegeven stukken bevindt zich veel privécorrespondentie die de grote geleerde voerde, niet alleen met andere wetenschappers maar ook met de zes geliefden die hij gedurende die periode had, en met familie en fans. Ook Einsteins rapportcijfers worden vrijgegeven, volgens de universiteit om voor eens en voor altijd af te rekenen met de mythe dat Einstein een slechte leerling was. De publicatie is mogelijk geworden doordat de Engelse Polonsky Foundation besloot het project te subsidiëren.


NEUROWETENSCHAP

Klussen met kakkerlak

De eerste neurowetenschappelijke doe-het-zelfkit, beschreven in PLoS, is op de markt. De kit bestaat uit een bio-versterker waarmee scholieren en hobbyisten de zenuwactiviteit kunnen meten in bijvoorbeeld de poot van een kakkerlak. Het apparaat (75 euro) kan het geluid van de zenuwbanen beluisteren: aangesloten op de computer of smartphone is de elektrofysiologische activiteit van het onderzochte monster in golven op het scherm te zien en kan het geluid worden opgenomen. Het effect van temperatuur, medicijnen, aanraking of elektrische stimulatie wordt zo meetbaar. De zogenoemde 'Spikerbox' is ontwikkeld door ontwerpers van het Backyard Brains-project aan de universiteit van Michigan (Verenigde Staten) en is in diverse varianten te koop.


NEUROLOGIE

Niet-danser danst toch

Mensen die zelf niet dansen, maar wel geregeld dansvoorstellingen zien, hebben een verhoogde spieractiviteit tijdens het kijken naar dans. Dat schrijven onderzoekers in PLoS. De bevindingen waren specifiek voor het soort dans. Zo vertoonden personen die regelmatig Indiase dans zien een verhoogde spieractiviteit in met name de handen, en balletliefhebbers vooral in de armen. De wetenschappers vergeleken regelmatige bezoekers van balletvoorstellingen of Indiase dans met onervaren toeschouwers. Bekend was al dat onze breinen bewegingen van anderen 'spiegelen', maar nieuw is dat fysieke ervaring daarvoor blijkbaar niet nodig is.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.