In Noorden valt de ene na de andere regent van voetstuk

'Wethouder vergaloppeert zich aan paradepaardje.' 'Machtsstrijd op Waddeneiland.' 'Belediging leidt tot val wethouder.' 'Zwembad had kop moeten kosten van wethouder.' 'Wethouder oliedorp: ik ben geen ja-knikker'....

Van onze verslaggever

Wio Joustra

ASSEN/LEEUWARDEN

In de noordelijke media leek het de afgelopen maanden wel over het 'wilde westen' van politiek en bestuurlijk Nederland te gaan. Terwijl in Den Haag, zij het ternauwernood, een ministerscisis wordt bezworen, vliegt in Friesland en Drenthe de ene lokale bestuurder na de andere de laan uit.

'Het is heel apart', zegt hoogleraar staatsrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen, D. J. Elzinga. 'Vroeger was het een daad van grote betekenis om een bestuurder naar huis te sturen. Ze waren nagenoeg onaantastbaar. Hoogstens werd een grote kar met mest op de stoep geleegd. Nu worden ze zo maar weggestuurd. Het politieke klimaat is verpersoonlijkt.'

Het disfunctioneren van lokale en gewestelijke bestuurders is van alle tijden en van alle partijen. De hausse aan politieke affaires, kwesties en miskleunen geeft echter te denken. In het hele land. Maar vooral in het Noorden. Daar waar jarenlang werd gegniffeld om het 'wilde zuiden', vallen de regenten nu een voor een van hun voetstuk. Slachtoffers, lijkt het, van een post-moderne beeldenstorm.

In de noordelijke malaise is slechts Groningen, toch toneel van heel wat politiek en bestuurlijk leed in de jaren zeventig en tachtig, een oase van rust en stabiliteit. De Groninger Kredietbank-affaire ijlt nog een beetje na, maar het voornaamste slachtoffer daarvan lijkt een Drent te worden: A. J. Evenhuis, oud-staatssecretaris en voormalig tweede man van de VVD-fractie in de Tweede Kamer. Een ander mogelijk slachtoffer, oud-wethouder A. van de Vondevoort (PvdA) van de stad Groningen, werd door haar partij in veilige haven geloodst. Zij is nu staatssecretaris van Binnenlandse Zaken.

Hoe anders is het in de hoofdsteden van de beide andere noordelijke provincies. Vorige week moest de Asser wethouder H. Lohrengel (PvdA) in het stof bijten. Het financieel debâcle bij het sport- en evenementencomplex DeSmelt in Assen is hem noodlottig geworden. Niet alleen is er in enkele jaren tijd een tekort van drie miljoen gulden opgebouwd, Lohrengel liet de gemeenteraad te lang in het ongewisse. En dat is tegenwoordig voor een bestuurder een doodzonde.

Een uithangbord voor Assen had het moeten worden, DeSmelt, vanwege de unieke combinatie van kunstijsbaan en subtropisch zwembad. Dergelijke prestige-objecten zijn ook verantwoordelijk voor de bestuurscrisis in Leeuwarden. De budgetoverschrijdingen bij de bouw van een nieuw stadhuis en een nieuwe schouwburg liepen op tot zulke astronomische hoogten, dat niemand meer een cent gaf voor de politieke overlevingskansen van wethouder J. Vlietstra (PvdA).

Maar ook hier bracht de partij uitkomst. Zij werd geruisloos afgevoerd naar Winschoten. Ze werd er burgemeester wel te verstaan. Koppen moesten er niettemin rollen en toen stapte het hele college maar op, behalve uiteraard de benoemde burgemeester H. Apotheker (D66). Het functioneren van de gemeentesecretaris en haar directeur bedrijfsvoering staat ter discussie. Leeuwarden, dat graag enkele randgemeenten wil annexeren om zich eindelijk een 'echte' stad van meer dan honderdduizend inwoners te kunnen noemen, is al maanden de bestuurlijke risee van Friesland.

Elzinga: 'Het gaat in het Noorden niet zozeer om fraude of smeergelden, maar om de verantwoordelijkheid voor grote projecten. Lokale politici besturen vaak vanuit een 'kikker-perspectief', beperkt en gericht op korte-termijn succes. Verkeerd budgetteren is een grote politieke doodzonde. Dat was het altijd al, maar de kritiek was in de jaren zeventig en tachtig meer beleidsinhoudelijk. Nu uit zich de kritiek in de persoonlijke sfeer. Je moet gewoon weg.'

Het is niet alleen de onbezonnenheid rond prestigieuze projecten die lokale bestuurders opbreekt. Incompatibilité d'humeur speelt ook een voorname rol, zo leert een greep uit het kleine leed in Friesland en Drenthe van de afgelopen maanden. De politiechef van Schiermonnikoog moet het eiland na vijftien jaar verlaten vanwege een vertrouwensbreuk tussen hem en de VVD-burgemeester, die weer gebrekkig functioneert volgens een deel van de gemeenteraad.

In Menaldumadeel verwijt een mannelijke wethouder van Gemeentebelangen zijn vrouwelijke CDA-collega 'slapheid' en weigert vervolgens excuses aan te bieden. Hij moet weg van zijn eigen partij. Een vrouwelijk gemeenteraadslid van Wymbritseradiel dat zich aan alles ergert - het Fries, het ambtsgebed, de fractiegenoot - behalve aan zichzelf, stapt eigener beweging op nadat ze door het regio-bestuur van haar partij D66 op de vingers is getikt.

Een vete tussen een vrouwelijke wethouder en de mannelijke gemeentesecretaris houdt het oliedorp Schoonebeek al maanden in de ban van roddel en achterklap. De secretaris moet maar worden 'geruild' tegen een ambtenaar van de gemeente Emmen. Daar wordt echter een extern onderzoek naar de problemen ter secretarie ingesteld. Het machtsvacuüm twee jaar geleden dat na het ontslag van de gemeentesecretaris ontstond, zou in Emmen op nogal ondemocratische wijze zijn opgevuld door twee over-ambitieuze topambtenaren. In Eelde en Westerbork wordt, bijna twee jaar na de gemeenteraadsverkiezingen, nog steeds een stoelendans om de wethoudersposten opgevoerd.

'De landelijke discussie over zetelvastheid van bestuurders heeft de laatste drie, vier jaar een olievlekwerking gehad', verklaart Elzinga. 'Op plaatselijk en provinciaal niveau werkt die nog na. Gemeenteraden zijn in het hele land mondiger en kritischer. Ze zijn sneller uit op de scalp van bestuurders. Het maakt de politiek spannender en persoonlijker. Dat is goed voor de burgers. Ze zien dat politici hun verantwoordelijkheid nemen. Het is ook goed voor de politici, want het stimuleert tot oplettendheid. Je bent je politieke leven niet meer zeker. Het politieke bedrijf is riskanter geworden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden