In Noord-Ierse Derry staan verhoudingen weer op scherp

Noord-Ierland heeft donderdag gestemd voor een nieuwe regering. Spannende verkiezingen, want na jaren van vreedzaam samenleven, laait de onrust tussen de katholieken (Bog Side) en de protestanten (The Fountain) weer op. Hoe lang gaat dit nog goed?

'Sunday Bloody Sunday' vond plaats in Derry City. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

The Fountain

'U komt uit Nederland? Bent u protestants?' De historische kennis van de 14-jarige Shaun strekt zich uit tot de dagen van William of Orange, of King Billy, zoals hij in Noord-Ierland heet. Samen met klasgenoten van de St Joseph's school uit de Bog Side, de fameuze katholieke wijk uit Derry, maakt hij een wandeling door The Fountain, een protestantse enclave aan de katholieke westoever van de Noord-Ierse stad die zo zwaar heeft geleden onder The Troubles, de strijd tussen protestanten en katholieken. De vraag of hij protestantse vriendjes heeft, wekt een schampere lach op bij Shaun. 'Natuurlijk niet', zegt de scholier, 'mensen van hier komen niet bij ons in de buurt. Dan krijgen ze klappen.'

Ze worden, samen met hun juffen, rondgeleid door Jeanette Warke, een 73-jarige dame die al 45jaar een buurtcentrum leidt, de Cathedral Youth Centre. Haar zoon Graham, een gemeenteraadslid voor de Democratische Unionistische Partij (DUP), komt net terug van flyeren. Graham heeft een kantoortje in het centrum, maar zijn moeder wil apolitiek blijven. 'Mijn hoop is dat de partijen hun geschillen weten op te lossen en blijven samenwerken. Wat is het alternatief?' Het is haar levensmissie om een brug te slaan tussen beide bevolkingsgroepen. 'Onze deur staat voor iedereen open.'

Tijdens de wandeling steken de groene schooluniformen af tegen de kleuren die The Fountain overheersen: rood-wit-blauw. Stoepranden, lantaarnpalen en meterkastjes zijn in deze kleuren beschilderd. Op de grindstenen huizen wapperen Union Jacks en de Ulster-vlaggen met de straffe westenwind mee. Er staat een oude wachttoren, een restant van de Victoriaanse gevangenis waaruit een groep IRA-gevangenen een eeuw geleden wist te ontsnappen. Aan de stadzijde vormt de vier eeuwen oude stadsmuur de begrenzing, een geliefde toeristische attractie. Een stuk nieuwer zijn de metershoge hekken die de grens vormen met de katholieke Bishop's buurt.

Een muurschildering predikt de revolutie. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

De Bishop's buurt was waar Warke woonde, met haar wijlen echtgenoot David. 'Het was een gemengde buurt. Onze buren waren katholiek, maar dat speelde geen enkele rol. Het enige verschil was dat we zondagochtend naar verschillende kerken gingen. We hielpen elkaar met alles, van de was tot het repareren van kleren. Niemand had het breed, maar we waren gelukkig.' Aan deze situatie kwam een einde na Bloody Sunday, de winterdag in 1972 toen 14 katholieke demonstranten werden doodgeschoten door Britse paratroopers. 'Van de ene op de andere dag werden we gesommeerd weg te gaan uit de buurt. Onze buren vonden het vreselijk en hielpen huilend mee.'

Warke vertelt hoe ze trip voor katholieke schoolklassen naar de Somme heeft georganiseerd, de plek waar haar opa was gestorven, net zoals vele andere protestanten. 'En om dezelfde reden zijn we vorig jaar met protestantse scholieren naar Dublin geweest voor de viering van de Paasopstand, wat in feite de geboorte was van de Ierse republiek.'

Gevraagd naar zijn ervaring zegt Shaun, een sigaret rokend achter het jeugdcentrum, dat de schoolreis wel meeviel. 'Het is rustiger dan ik had gedacht, maar toch zou ik hier voor geen goud alleen willen rondlopen.'

Een muurschildering verwijst naar de apartheid. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

The Bogside

Verkiezingen? Het is niet iets waar Brendan Bradley wakker van ligt. 'De twee grote partijen zullen ook na donderdag de grootste blijven', verwacht de oud-profvoetballer. 'Ze zijn op elkaar aangewezen, maar het zou helpen als de Democratische Unionistische Partij wat minder arrogant is. Niemand heeft er belang bij als we naar het verleden terugkeren. Kijk om je heen, overal zie je waarschuwingen.'

Wandelend over William Street wijst hij naar een muur. 'Daar, achter die muur, hielden de para's zich op die zondag schuil.' Die zondag, oftewel Bloody Sunday. Hij was geen ooggetuige van de gebeurtenis die Derry voorgoed veranderde. 'Ik speelde die dag een uitwedstrijd met de Finn Harps. Ik heb me altijd verre gehouden van politiek.'

Een paar honderd yards verderop wordt Bloody Sunday herdacht in een, dankzij Europees geld, gerenoveerd Free Derry Museum. Het bevindt zich in een omgebouwd huizenblok, nabij de plek waar Britse militairen het vuur openden op de katholieke demonstranten die op weg waren naar de Guildhall in de binnenstad. In 2010 concludeerden onderzoekers dat het optreden van het Parachute Regiment onrechtmatig was. Over dat langdurige onderzoek is een boek geschreven door Julieann Campbell (40), die nu bezoekjes voor scholieren naar het museum organiseert. Haar oom, de toen 17-jarige Jackie Duddy, was een van de veertien slachtoffers.

Ze toont een vitrine met het topstuk van de collectie: een wit zakdoekje. 'Ken je die beroemde foto waarin een priester zwaait met een wit zakdoekje, terwijl iemand naast hem een zwaargewonde jongen wegdraagt. Die jongen was Jackie. Mijn moeder had het doekje altijd in haar handtas bij zich, dat was haar manier om met het leed om te gaan', zegt Campbell. 'Tot vorig jaar, toen ze bijna op straat werd beroofd. Daarop besloot ze het te doneren. Nu ligt het veilig hier. Ik heb namens haar gestreden voor gerechtigheid. Toen premier David Cameron de demonstranten destijds onschuldig verklaarde, verdween er een donkere wolk boven onze stad.'

Boven Bog Side met name, de beroemde katholieke wijk die je binnentreedt na het passeren van de beroemde welkomswoorden 'You are now entering Free Derry'. Het ligt op een drassig stuk land aan de voet van de ommuurde stad, de binnenstad waar katholieken zich eeuwenlang niet mochten vestigen. In veel opzichten is Bog Side het spiegelbeeld van The Fountain: politieke muurschilderingen (murals), arbeiderswoningen en wapperende vlaggen, oranje-wit-groen in plaats van rood-wit-blauw. Dit is Sinn Féin-territorium, al heeft het concurrentie van het uiterst linkse People Before Profit en de non-seculiere Alliance Party.

Een muurschildering verwijst naar de komst van de militairen die de onruststokers tot kalmte moesten bedaren. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Armoede

Er is nog een andere overeenkomst met The Fountain: armoede. 'Door de bezuinigingen van de Conservatieve regering zijn de rijen voor de voedselbanken hier de afgelopen jaren gegroeid', zegt Davy Glennon, zittend in een inloopcentrum waar voormalig IRA-gevangenen sociaal werk verrichten. 'Mensen kunnen hier aankloppen voor hulp. Heeft iemand bijvoorbeeld een wasdroger nodig, dan proberen wij dat te regelen. Ja, protestanten helpen we ook, zolang het geen militanten zijn.'

Glennon zat onder meer 18 jaar in de Long Kesh-gevangenis voor het vervoeren van een bom van 140 kilo. Voor hem is de gewapende strijd voltooid verleden tijd, maar gelukkig met de huidige politiek is hij niet. 'De situatie nu is wat de Britten vijftig jaar geleden voor ogen hadden, vrede onder Brits bewind, met een schijn van zelfbestuur.

'Natuurlijk, iedereen is blij dat het vrede is, ik ook, en ik hoop dat er na de Brexit geen grens komt, want dat zal voor onrust zorgen. Maar vrede is niet waarvoor mijn maten zijn gestorven. Dat deden ze voor een herenigd Ierland.'

Verkiezingen in Noord-Ierland

De nasleep van verkiezingen is in Noord-Ierland meestal spannender dan de stembusgang zelf. Na de vervroegde verkiezingen van donderdag moet er binnen drie weken een nieuwe of vernieuwde coalitie komen. De afgelopen tien jaar is Noord-Ierland geregeerd door de Democatic Unionist Party (DUP) en Sinn Féin, een samenwerking die begon met de vriendschap tussen Ian Paisley en Martin McGuinness. Laatstgenoemde heeft de coalitie laten vallen, omdat Eerste Minister Arlene Foster weigerde schuld te erkennen in een schandaal omtrent misbruik van groene subsidies.

Naar verwachting zullen de DUP en Sinn Fein opnieuw de grootste partijen worden, met Michelle O'Neil als opvolgster van de zieke McGuinness. De twee partijen hebben niet alleen ruzie over het subsidieschandaal, maar verschillen ook van mening over het homohuwelijk, de kosten van Ierse taalcursussen, een mogelijke grens met de Ierse republiek na Brexit en Sinn Feins voornemen om van de Maze-gevangenis een museum te maken. Wanneer de beoogde coalitiepartijen er niet uitkomen, dreigt direct bestuur vanuit Londen, maar dat wil niemand, de Britse regering al helemaal niet.

Een andere stok achter de deur is de wetenschap dat hernieuwde 'power-sharing' tussen katholieken en protestanten de enige weg voorwaarts is, waarbij Foster mogelijk moet worden opgeofferd om de lucht te doen klaren. De hang naar vrede is nergens belangrijker dan in het gespleten (London)Derry, waar de geschiedenis van The Troubles voortdurend in het straatbeeld zichtbaar is, waar de wonden langzaam, heel langzaam aan het genezen zijn. Dat blijkt tijdens een bezoek aan een protestantse en een katholieke buurt. Buurten die op het eerste gezicht anders, maar eigenlijk hetzelfde zijn.


Lees meer over Noord-Ierland

Rapport: IRA bestaat nog, maar vormt geen gevaar meer
Paramilitaire groeperingen in Noord-Ierland, waaronder het Ierse Republikeinse Leger (IRA), bestaan nog steeds, maar beramen geen aanslagen. Dat zei de Britse minister Theresa Villiers, die verantwoordelijk is voor Noord-Ierland, dinsdag in het Britse Lagerhuis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden