In Nice gaan ook kleine landen elkaar te lijf

'BUITENLANDSE politiek is geen zaak van een goed glas wijn bij de open haard maar van hard knokken voor het nationale belang....

Arnout Brouwers

Dit citaat uit 1995 van toenmalig VVD-leider Frits Bolkestein onderstreept hoezeer Nederland is veranderd sinds een jaar of tien. Gegroeid vooral. Van klein landje - Amerika's faithful little ally - tot een middelgrote mogendheid. Volgens Van Aartsen 'zo groot als mogelijk'. En dat zal de wereld weten. Nederlandse diplomaten en politici reizen de hele wereld af, met goede adviezen, zakken geld, en met hun troefkaart: de inzet van onze krijgsmacht - liefst alleen en in een leidende rol. Waarom?

Gevraagd naar het formaat van Nederland, doceert de Nederlandse VN-ambassadeur Van Walsum: 'De positie van een land is geen natuurverschijnsel. Nederland heeft zestien miljoen inwoners en een behoorlijk economisch gewicht. (. . .) Het is de taak van een diplomaat de invloed van zijn land te maximaliseren.' Zestien miljoen. Taak. Invloed. Maximaliseren. Duidelijke taal.

De wortels van de behoefte middelgroot te zijn, liggen deels in ons koloniale verleden. Tot voor kort zwermde een in witlinnen pakken gestoken vaderlandse elite nog uit om Oost en West de inboorlingen bij te staan met goede adviezen, zakken geld, en als ze niet wilden luisteren, de knoet van de krijgsmacht. Dat de koloniale reflex nog bestaat, bewees minister Pronk onlangs met zijn oproep tot een Gemenebest-relatie met Suriname. Maar dat is niet het hele verhaal.

De Europese revoluties van 1989/91 zijn relevanter. Sinds die omwenteling worden machtsverschillen in Europa scherper gevoeld dan in de voorafgaande halve eeuw. Dat voedt, gekoppeld aan het vooruitzicht van de uitbreiding van de EU met veel kleine landen, de Haagse behoefte om te groeien.

En dat terwijl Nederland al sinds eind 17e eeuw een klein Europees land is. Toegegeven, tussen 1815 en 1830 kende ons land een periode als middelgrote mogendheid. De grote machten hadden zo beschikt. Maar de Belgische revolutie van 1830 maakte hiermee korte metten.

Als klein land verwelkomde Den Haag na de Tweede Wereldoorlog de almacht van de Verenigde Staten die de machtsverschillen in West-Europa gladstreek. Met enthousiasme stortten we ons met Belgen en Luxemburgers op de supranationale samenwerking in Europa, die hetzelfde effect sorteerde. Maar na 1989/91 was een nieuwe strategie nodig. Dat bleek in Maastricht (1991), waar federale plannen van Hollandse makelij van tafel werden geveegd.

Sindsdien bedient Den Haag zich in Europa van een nauwe definitie van nationaal belang. Bij de EU-top in Amsterdam (1997) kregen regeringsleiders geen federale plannen, maar een fiets mee. Voor hervormingen was in Amsterdam geen ruimte, wel voor laaiende ruzie tussen Kok en Dehaene - Den Haag wil één stem méér dan Brussel. Kok zei gisteren in het parlement: 'Dat is alleszins gerechtvaardigd.' Taak. Invloed. Maximaliseren.

In Nice moeten de 'restanten' van Amsterdam worden opgelost. Zo niet, dan dreigt de oostwaartse uitbreiding van de EU nog meer vertraging op te lopen. Er staat dus veel op het spel. Een verenigd Europa moet zijn handelingsvermogen behouden, liefst vergroten. Om Europa werkbaar te houden moet ook het evenwicht tussen de groten en het alsmaar toenemend aantal kleine lidstaten worden hersteld. Ten gunste van de grote landen, wel te verstaan. Als hun gewicht niet tot uitdrukking komt in de Unie, komt het einde van de Europese integratie in zicht.

Hiertegen afgezet zijn de exacte onderlinge krachtsverschillen tussen de kleine landen van gering belang. Niettemin is de kans groot dat in de schaduw van de Frans-Duitse titanenslag, ook de kleine dwergen elkaar in Nice zullen afslachten.

Het opgezwollen Nederland dreigt zich in de onderhandelingen te vervreemden van de overige EU-landen, groot en klein. Wie anders is dit opgevallen dan een van de aanstichters van dit gedrag, Eurocommissaris Bolkestein. Vanaf zijn zetel in Brussel zei hij onlangs: 'Bij een te grote broek bestaat het gevaar dat kleine lidstaten Nederland hoogmoedig vinden en de grote landen Nederland als overmatig pretentieus zien.'

De nieuwe en verbeterde Bolkestein vindt een balans tussen groot en klein en een sterke Commissie 'essentieel voor een klein land als Nederland'. Wat zo'n verblijf in een cosmopolitische buitenlandse hoofdstad al niet vermag te doen met een politicus uit een opgeblazen kikkerland.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden