'In New York ben ik veel bekender dan in Nederland'

De Nederlandse architect Winka Dubbeldam is wereldberoemd in New York en ver daarbuiten. Ze gidst ons van haar uitzicht in Brooklyn naar een weeshuis in Liberia en een goudmijn in Australië.

Wilma DubbeldamBeeld Els Zweerink

'Soms ga ik hier stil in dit hoekje zitten met een koffie. Gewoon, genieten van het uitzicht', zegt de Nederlandse architect Winka Dubbeldam, terwijl haar blik ook nu weer naar de Hudson wordt gezogen. Vanuit 'dit hoekje' in haar riante loft in het deftige Brooklyn Heights kijkt ze pal op het Vrijheidsbeeld. Ze woont al bijna een kwart eeuw in New York. Maar de betovering van de bright lights, big city is nog steeds niet uitgewerkt. De stad was haar ook goedgezind. Ze was de eerste Nederlandse architect die bouwde op Manhattan. Diverse gebouwen zouden volgen, waaronder een appartementencomplex waar fotografe Cindy Sherman woont en een gebouw waar soulzanger John Legend woont. Voor de laatste heeft ze ook het complete interieur verzorgd. 'In New York ben ik veel bekender dan in Nederland', zegt ze met gevoel voor understatement.

Met haar kantoor Archi-Tectonics bouwde ze in Parijs, Londen, Liberia en China, variërend van woningrenovaties en exclusieve modewinkels tot kantoortorens en een weeshuis. Momenteel werkt ze aan een stedenbouwkundig plan voor de Colombiaanse hoofdstad Bogotá. Toch heeft ze maar vijftien werknemers. 'Ik wil bij elk project betrokken zijn.'

Daarnaast is ze Professor & Chair of Architecture aan de University of Pennsylvania. In het recente boek Conversations with Architects in the Age of Celebrity (DOM Publishers) van architectuurcriticus Vladimir Belogolovsky is ze de enige Nederlandse architect tussen beroemde vakgenoten als Zaha Hadid, Norman Foster en Daniel Libeskind. Daar steekt haar belangrijkste Nederlandse wapenfeit - de verbouwing van het NAI in 2011 - wat schril bij af. Toch wordt ze in New York nog steeds gezien als een Nederlandse architect, zegt ze. De stijl van haar bureau, dat ze in 1994 oprichtte, is nu eenmaal eigenzinnig en non-conformistisch. Haar gebouwen ogen gestroomlijnd maar hebben vaak een twist in de vorm van een grillig raampatroon of een schuine, overhangende, gevouwen glazen gevel. 'In Nederland wordt architecten geleerd om vrij te denken.'

Naar New York is ze verhuisd na haar architectuurstudie in Rotterdam in 1990 (ze moet dus rond de 50 zijn - over haar leeftijd hult ze zich in nevelen). Aanvankelijk voor een studiejaar aan de Columbia University in New York. Maar als ze meteen daarna aan de slag kan voor Peter Eisenman, de wereldberoemde architect van het iconische Holocaustmonument in Berlijn, blijft ze.

CV

1986 Eerste baan bij architectenbureau Beware of Architects, Rotterdam
1990 Afgestudeerd aan de Academie van Bouwkunst, Rotterdam
1991 Studie architectuur aan de Columbia University in New York
1992 Assistent-architect bij Peter Eisenman
1994 Start architectenbureau Archi-Tectonics in New York
1996 Publicatie eerste monografie Winka Dubbeldam, architect (Uitgeverij 010)
1996 Con-Tex-Ture, eerste solotentoonstelling in de Kunsthal, Rotterdam
1999 Deelname aan de groepstentoonstelling Un-Private House, MoMa in New York
2004 Oplevering 497 Greenwich Building, eerste gebouw op Manhattan
2006 Publicatie tweede monografie AT - INDEX (Princeton Press, NY)
2010 Publicatie derde monografie Archi-Tectonics (DAAB Publishers)

1. Architectuur: The Highline, New York

'Alleen al de totstandkoming van dit stadspark, dat op een verhoogde spoorlijn ligt, is bijzonder. Het initiatief is genomen door de bewoners van Meatpacking District, die de verloedering van deze wijk zat waren. Met particulier geld hebben ze de transformatie van een spoorlijn tot een smal maar langgerekt park gefinancierd. De inrichting van het park is gedaan door de Nederlandse landschapsarchitect Piet Oudolf. Er staan ook bijzondere kunstwerken in van bijvoorbeeld Olafur Eliasson. En omdat het boven het straatplan ligt, ben je letterlijk even uit de stad.

'Het park is een van de belangrijkste toeristische attracties nu. Maar wat veel belangrijker is, de Highline heeft het hele gebied een push gegeven. Er zijn nieuwe woningen gebouwd, hotels en restaurants, een grote markt, en het Whitney heeft een nieuw gebouw van de wereldberoemde architect Renzo Piano.'

Architectuur: The Highline, New York 'Alleen al de totstandkoming van dit stadspark, dat op een verhoogde spoorlijn ligt, is bijzonder.'Beeld Justin Foulkes / HH

2. Reizen: Afrika

'Op het hoogtepunt van de crisis in New York in 2008 dacht ik: ik ga iets doen voor mensen die helemaal niets hebben. Dus heb ik in Liberia een weeshuis ontworpen. Bij aankomst in de hoofdstad Monrovia voelde ik meteen dat ik in een cultuur was waarvan ik geen snars begreep. Ik was completely lost, voor het eerst van mijn leven. Dat vond ik zo verfrissend. Alles is geïmproviseerd. Al op weg van het vliegveld moesten we benzine tanken. Aan een schemerig tafeltje kochten we één fles benzine - en niet voor de zekerheid twee - waarmee we precies tot het hotel kwamen.'

3. Auto: AMC Pacer

'De Pacer van het automerk AMC is de ultieme cult car. Het is de eerste compacte Amerikaanse auto die moest lijken op een Europese auto. Aanvankelijk wilden ze er ook een Duitse wankelmotor in plaatsen. Dat paste niet, maar daardoor is hij wel zo breed, bijna vierkant zelfs. Van achter ziet hij eruit als de voorkant van een helikopter. Het was ook de tijd van de maanreizen. De Pacer is alleen geproduceerd van 1975 tot 1980, dus je ziet ze maar weinig. Er zitten ook allerlei snufjes in, maar omdat ze de auto simpel wilden houden, kun je elk knopje op vijf manieren gebruiken. Als je de ruitenwissers aan wilt doen, gaat opeens de richtingaanwijzer aan. Maar schattig is-ie, toch? Toen ik er nog een had, had ik ook altijd aanspraak.' Lachend, met een vet Amerikaans accent: 'Oh my god, a Pacer, our neighbors had one.'

Auto: AMC Pacer 'Er zitten allerlei snufjes in, je kunt elk knopje op vijf manieren gebruiken.'

4. Film: Paris Texas van Wim Wenders (1984)

'De grootsheid van de Amerikaanse woestijn heeft een verpletterende indruk gemaakt op mij als Nederlands meisje. Het is een onaangeraakt landschap waarin de mens onzichtbaar is. Totaal tegenovergesteld van Nederland. Ik heb inmiddels kriskras door Amerika gereden en op dit soort plekken lijkt het wel alsof je opeens ergens diep in de negentiende eeuw bent beland. Ik heb Wim Wenders overigens onlangs ontmoet op een diner in het MoMa. Wat een aangename, bescheiden man.'

5. Landschap: Fimiston Open Pit, Kalgoorlie in Australië

'In the middle of nowhere in Australië ligt een open goudmijn met een doorsnee van bijna vier kilometer en ruim vijfhonderd meter diep. Dit moet wel het grootste menselijke bouwwerk ooit zijn. Een negatief bouwwerk dan, want er is alleen aarde weggehaald. Het straalt zo veel geweld uit. Dat er een gat in de aarde is geslagen waarin vrachtwagens rondrijden die echt net dinky toys lijken. De nietigheid die ik daar voelde was verpletterend. Het is de anti-architectuur.'

6. Design: Moroso

In haar ruime en hoge appartement vechten designmeubels om de aandacht. Uiteraard staan daar enkele welgeplaatste designklassiekers bij, zoals de Knoll sofa (1954), een must-have voor elke architect. Ernaast staat een comfortabelere sofa van Arflex - ooit nog in Nederland gekocht. 'Bijzonder is dat de armsteunen en de rugleuning onafhankelijk van elkaar naar beneden kunnen worden geklapt.' Van het Nederlandse designlabel Moooi van Marcel Wanders heeft ze een set Carbon Chairs en een eettafel. 'Ik heb dit voorjaar de showroom van Moooi op Manhattan ingericht. Ik vind hun stijl opwindend en lekker onconventioneel.' Maar waar ze vooral veel meubels van heeft, is het Italiaanse label Moroso. 'Ik ben dol op de vernieuwing en het lef van dit familiebedrijf. Dan weer maken ze een kleurrijke collectie geïnspireerd op Afrika, dan weer lanceren ze stijlvolle stoelen van exclusieve stoffen die als een bloemblad openvouwen. Aan het roer staat een vrouw, Patrizia Moroso.' Haar lievelingsmeubel van Moroso: de kuipstoel Fjord van Patricia Urquiola. Inderdaad, ook een vrouw. 'Het is net wat vriendelijker.' Zelf zal Dubbeldam binnenkort ook haar eerste tafel ontwerpen voor het Italiaanse merk Horm. 'Spannend hoor. Een gebouw hoeft maar één keer gemaakt te worden. Van een tafel moeten er wel duizend kunnen worden gemaakt.'

Design: Moroso, kuipstoel Fjord 'Ik ben dol op de vernieuwing en het lef van dit familiebedrijf.'

7. Architect: Jean Nouvel

'Natuurlijk is Rem Koolhaas fantastisch. Hij ontwerpt intelligente gebouwen. Maar tot een jaar of tien geleden werd de architectuur waar Rem over praatte, gebouwd door Jean Nouvel. Rem bouwt inmiddels wel veel meer en beter.' In New York realiseerde de Franse starchitect Jean Nouvel pas recentelijk zijn eerste gebouw, de woontoren 100 11th Avenue pal naast de Highline. De gevel bestaat volledig uit 1.647 vensters die allemaal in een afwijkende hoek op de gevel staan. 'Al zijn gebouwen zijn daring. Dan maakt hij weer een concertgebouw dat compleet zwart is. Of met een gevel die helemaal is begroeid met planten.'

Maar, zegt Dubbeldam, 100 11th Avenue is niet eens zijn beste gebouw. 'Want dat is het Institut du Monde Arabe in Parijs. Met dit gebouw heeft hij een brug geslagen tussen de westerse en de Arabische cultuur door moderne architectuur te versmelten met Arabische decoraties.' Daarbij is het gebouw ook uitgesproken technisch door honderden gevelpanelen die als een diafragma sluiten bij sterker invallend licht. 'De gebouwen van Jean Nouvel zijn poëtisch en verfijnd.'

Architect: Jean Nouvel, woontoren 100 11th Avenue, New York 'Al zijn gebouwen zijn daring.'Beeld Oliver Morris / Getty

8. Fotografie: Marble Quarry van Bas Princen (1998)

'Bas Princen is oorspronkelijk opgeleid als architect en dat zie je. Hij fotografeert grootse landschappen waarin de mens toch een hoofdrol speelt. Een beeld dat mij enorm raakt is van een marmergroeve in, naar ik meen, België. In de kaarsrechte uitgraving van een berg heeft zich een waterplas gevormd waarin mensen zwemmen. Die piepkleine mensjes die daar in dat enorme gat dobberen. Zo kwetsbaar. Het lukt mij maar steeds niet om een werk van hem te kopen. Al weet ik eigenlijk ook niet waarom.'

Fotografie: Marble Quarry van Bas Princen 'Die piepkleine mensjes die daar in dat enorme gat dobberen. Zo kwetsbaar.'Beeld Bas Princen

9. Restaurant: Blue Hill (57 Washington Place, Manhattan, NY)

'Blue Hill serveert een Amerikaans menu in een ongedwongen, low key atmosfeer. Het is ook heel puur en gezond. Ze gebruiken uitsluitend lokale en seizoensgebonden ingrediënten van een eigen boerderij buiten de stad. Dit from farm to table-concept is nu hipper dan hip in New York. Overal zie je local food markets waar je een scharreldier eet met worteltjes die met de hand zijn geplukt. Heel verantwoord maar ook echt heel lekker.'

10. New York: Brooklyn

'New York is ongelooflijk veranderd. Toen ik hier kwam begin jaren negentig was het drá-má-tísch. Mensen stierven op straat aan drugs, aan aids. Na zevenen 's avonds ging je niet met de metro. Keihard was het. De omslag was even hard. Op bijna militaristische manier werd law and order hersteld. Langzaam werd de stad toch veiliger. Al wordt zeker Manhattan nu te poenerig. Daarom ben ik verhuisd naar Brooklyn. Hier vind je nog de diversiteit van het New York uit mijn begintijd.'

11. Stad: Rotterdam

'Tijdens mijn studie aan de Academie van Bouwkunst eind jaren tachtig werkte ik bij het vooruitstrevende Rotterdamse architectenbureau Beware of Architects. Dat was een enerverende tijd. Architectuur brak helemaal open. We organiseerden een ballet van hijskranen, we hadden de eerste tekensoftware. Rem Koolhaas kwam ook regelmatig bij ons over de vloer. Het is zo mooi om te zien dat die ondernemende spirit is overgesprongen op de hele stad. Met de Markthal en De Rotterdam is het echt de wereldstad geworden die het hoort te zijn.' Ze kijkt nog maar eens langs het Vrijheidsbeeld naar de langsvarende schepen op de Hudson en de hijskranen van de havens op de achtergrond. 'Soms doet dit uitzicht mij aan Rotterdam denken.'

Stad: Rotterdam 'Met de Markthal en De Rotterdam is het een wereldstad geworden.'Beeld HH
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden