Reportage Amerikaanse gepensioneerden in Mexico

In Mexico zijn het juist de Amerikanen die binnenstromen, de taal niet spreken en de lokale bevolking verdringen

Terwijl het aantal Mexicanen in de VS afneemt, trekken de Amerikanen massaal naar het zuiden. Velen doen dat om financiële redenen, die zo dringend kunnen zijn dat je gerust van economische vluchtelingen kunt spreken.

Maxime Walker en een groep gepensioneerde Amerikanen sporten bij Lake Chapala in Ajijic, Mexico. Beeld Felix Marquez

Toen Pedro Castellanos klein was, woonde er slechts een handvol buitenlanders in zijn dorp. Inmiddels is het Mexicaanse Ajijic overspoeld door migranten. ‘Ze zijn slecht geïntegreerd’, aldus de 46-jarige loodgieter. ‘Ze klitten allemaal samen, en de meesten spreken nauwelijks Spaans.’

Castellanos zit met een vriend in El Viejo Azteca (De oude Azteek), een wat stoffige kroeg vol bouwvakkers. Ze drinken bier uit literflessen, maken seksistische grappen en bespreken de kansen van het Mexicaanse elftal. Een uit de kluiten gewassen jukebox braakt Mexicaanse levensliederen uit. Ter ere van het WK voetbal hangen vlaggetjes van crêpepapier aan het plafond.

‘Er komen bijna nooit Amerikanen in deze bar’, vertelt Castellanos. ‘Zij hebben hun eigen cafés, met mooie vloeren en grote schermen.’ Hij kijkt beteuterd naar de storende, oude televisie die hier aan de muur hangt. Er is een herhaling van een voetbalwedstrijd op, de tussenstand is onleesbaar. ‘Ik weet de uitslag toch al’, zegt Castellanos schouderophalend. ‘En hier kost bier maar 20 pesos. In de cafés van de buitenlanders betaal je minstens 30.’

Geliefde bestemming

Ajijic ligt aan Lago de Chapala, een uitgestrekt meer in de centraal gelegen deelstaat Jalisco. De regio is een geliefde bestemming voor Amerikaanse gepensioneerden en andere gelukszoekers. Vanaf het nabijgelegen internationale vliegveld van Guadalajara gaan dagelijks tientallen vluchten naar de VS, het klimaat is het hele jaar door aangenaam en de dorpjes aan het meer zijn veiliger dan de gemiddelde Amerikaanse stad.

Een Amerikaanse vrouw loopt over de promenade van Ajijic in de Mexicaanse deelstaat Jalisco. Beeld Felix Marquez

Ajijic voldoet aan alle reisbrochureclichés. Het centrum staat vol felgekleurde huisjes, er zijn winkeltjes met geborduurde indianenkleding, en restaurants serveren taco’s en twintig soorten tequila. Af en toe komt een besnorde man met sombrero op een paard voorbij, en op de terrassen spelen mariachimuzikanten klassiekers als Cielito Lindo.

‘Er wonen zo’n negenduizend buitenlanders in deze regio’, vertelt Terry Vidal (58), directeur van de Lake Chapala Society. ‘In de winter verdubbelt dat aantal.’ De verwachting is dat de toestroom voorlopig aanhoudt. ‘De afgelopen twee jaar is ons ledental met 16 procent toegenomen’, aldus Vidal. ‘En er komen nog een hoop babyboomers aan.’

Veel Amerikanen migreren om financiële redenen. ‘Ik zat jaren vast in een slecht huwelijk, maar was financieel afhankelijk van mijn man’, vertelt Christine Bolla (65). ‘Een vriendin nam me mee op vakantie naar Ajijic, en vorig najaar kwam ik terug om vier maanden op iemands huis te passen.’ Bolla zag hoe goedkoop het leven is in Mexico, en hakte de knoop door. ‘Ik heb de scheiding aangevraagd en ben verhuisd. Mijn pensioen is klein, maar hier is het te doen.’

Harry Walker bij de tandarts Ajijic, Mexico. Beeld Felix Marquez

Bolla wandelt hand in hand over de boulevard met de 64-jarige Mike Ogden, haar nieuwe liefde. Ogden komt uit New Orleans, werkte als manager in een datacentrum, ging vroeg met pensioen en vertrok vier jaar geleden naar Mexico. ‘Het is comfortabel leven hier’, zegt hij. ‘Ik heb een schoonmaker en ga iedere dag uit eten.’ Hij kijkt tevreden uit over het meer. ‘Als ik in de VS zou willen leven van het geld dat ik hier uitgeef, zou ik onder een brug moeten slapen.’

Er wonen zo’n 11 miljoen Mexicanen in de Verenigde Staten, maar dat aantal is al jaren dalende. Er verhuizen meer Mexicanen terug naar hun thuisland, dan dat er nieuwe migranten noordwaarts gaan. De hoeveelheid Amerikanen in Mexico neemt juist toe. Uit de meest recente volkstelling in Mexico, in 2010, bleek dat 738 duizend Amerikanen zich in het land bevinden. Volgens recente cijfers van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken wonen er inmiddels 1,5 miljoen Amerikanen in Mexico.

‘Ongeveer de helft daarvan heeft Mexicaanse wortels’, schat Mónica Palma, sociaal historicus gespecialiseerd in Amerikaanse migranten in Mexico. ‘Van de rest heeft slechts 60 duizend een permanente verblijfsvergunning.’ De meesten hebben een tijdelijk visum, anderen steken iedere zes maanden de grens over om hun toeristenvisum te vernieuwen. En dan is er een onbekend aantal dat illegaal in Mexico woont en werkt.

Beperkte interactie

Palma deed uitgebreid onderzoek in de Amerikaanse migrantengemeenschap. Zij constateert dat met name gepensioneerden nauwelijks integreren. ‘Het zijn de Mexicanen die zich aanpassen’, zegt ze. ‘Op plaatsen met veel Amerikanen leert de lokale bevolking Engels.’ De interactie is beperkt: ‘Ze praten met hun tuinmannen, schoonmakers en verplegers.’

‘Een deel van de Amerikanen kun je beschouwen als economische vluchtelingen’, zegt Dan Prescher, Mexico-correspondent van International Living, een tijdschrift voor Amerikaanse gepensioneerden in het buitenland. ‘In de VS zijn de pensioenen aan de grillen van de markt onderhevig, en veel Amerikanen kunnen niet rondkomen van de maandelijkse toelage. Ook fatsoenlijke zorg en medicijnen zijn voor veel mensen onbetaalbaar. In Mexico is een verzekering goedkoop, en de zorg in privéziekenhuizen is van hoge kwaliteit.’

In de bloemrijke tuin van de Lake Chapala Society geeft Maxime Walker (83) ’s ochtends gymnastiekles. De meeste deelnemers zijn de 70 ruim gepasseerd. Ze doen kniebuigingen met gewichten, uit de cd-speler klinkt Tutti Frutti van Little Richard. ‘Muziek uit onze jeugd’, zegt de stralende en heupwiegende Walker.

Christine Bolla en haar vriend Mike Ogden op de promenade van Ajijic. Beeld Felix Marquez

Een uurtje later zit de gymjuf in de wachtkamer van de tandarts; haar man Harry krijgt een wortelkanaalbehandeling. ‘We hebben geen tandartsverzekering, maar het is niet duur’, aldus Walker. ‘Mexicanen zijn fantastisch’, vindt ze. ‘We spreken geen Spaans, en toch zijn ze altijd lief voor ons.’ Haar ogen worden een beetje waterig als Donald Trump ter sprake komt: ‘Het is verschrikkelijk wat hij zegt over Latino’s’, zegt ze. ‘En die kinderen in kooien, ik schaam me kapot.’

Walkers afkeer van Trump wordt door veel Amerikanen in Ajijic gedeeld, al zijn er ook bij die Trumps harde anti-migratiediscours toejuichen. ‘Ieder land heeft wetten’, zegt de 61-jarige Chuck Bolotin, voormalig businessconsultant uit Arizona. ‘Illegale migranten breken de wet, dat moet worden aangepakt.’

'Zij nemen alles over'

Bolotin komt net het migratiekantoor uitlopen. Hij is bezig een werkvisum te regelen, en wil een transportbedrijf beginnen voor Amerikanen die naar Mexico verhuizen. ‘Ik doe alles volgens de regels’, aldus Bolotin. ‘Maar hoe dan ook zullen de Mexicanen mij er niet uitgooien.’ Hij lacht hard. ‘Wij hebben dollars, ze hebben ons nodig.’

Castellanos, de loodgieter in El Viejo Azteca, beaamt dat. ‘Dankzij de Amerikanen is er veel werk hier’, zegt hij. ‘En ze betalen goed, beter dan Mexicanen.’ Marcelino Jimenez, een 69-jarige man aan de bar, valt hem in de rede: ‘Maar ze zijn arrogant, ze voelen zich beter dan wij’, zegt hij. En dat is volgens Jimenez niet het enige probleem. ‘Ze stuwen de prijzen op. Wij kunnen geen grond of huizen meer kopen, zij nemen alles over.’

De andere aanwezigen knikken. ‘Ze vinden ook dat we teveel rotjes afsteken’, zegt Castellanos. Mexicanen zijn dol op vuurwerk. Op Moederdag, tijdens Kerst, als er gescoord wordt bij het voetbal, euforie gaat in Mexico altijd gepaard met uitbundig geknal. ‘De Amerikanen willen een verbod, ze zeggen dat hun honden er zenuwachtig van worden’, aldus Castellanos boos. ‘Misschien kunnen ze dan beter teruggaan naar hun eigen land.’

De Amerikaanse Terry Vidal is directeur van de Lake Chapala Society. Beeld Felix Marquez
Christine Bolla en haar vriend Mike Ogden. Beeld Felix Marquez
Een groep gepensioneerde Amerikanen sporten bij Lake Chapala in Ajijic, Mexico. Beeld Felix Marquez
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden