ReportageLockdown Mexico-Stad

In Mexico-Stad kan niet iedereen binnenblijven: ‘We sterven aan de ziekte of van de honger’

De kinderen van María Nicolás Hernández kijken school-tv tegen de verveling. Beeld Alejandro Cegarra

Vier van de vijf inwoners van de grootste stad van Latijns-Amerika blijven binnen. Een ongekende prestatie, want velen hebben amper spaargeld. Wie niks heeft, gaat toch de straat op om te werken. 

In Mexico komt het virus in ‘fases’. Eind april verklaarde viceminister van gezondheid Hugo López-Gatell het begin van fase 3. De komende weken neemt het aantal besmettingen en doden (inmiddels ruim tweeduizend) in rap tempo toe, luidt de prognose. Hij benadrukte nog maar eens: ‘Blijf binnen!’ Niet eerder was het zo belangrijk om het virus te ontlopen. 

Het is een gebod dat onmogelijk door iedereen is op te volgen in een land van 130 miljoen mensen waar de informele economie groter is dan de formele. Dagelijks beklimmen drommen mensen in stilte de trappen richting het perron van metrohalte Pantitlán, een knooppunt in het oosten van Mexico-Stad. Alleen de mondkapjes verraden dat dit geen gewone ochtendspits is. Teresa Santos (49) is onderweg om een voorraad gezichtsmaskers op te halen. ‘Mijn baas verkocht mode-accessoires, maar is overgestapt op mondkapjes. Mijn man is zijn baan kwijt, zijn bedrijf verkocht schoolspullen.’

De drukte in het metrostation vormt een uitzondering in de onwerkelijk stille metropool met 20 miljoen inwoners. Mexico’s intelligente lockdown werkt wonderwel. President Andrés Manuel López Obrador ziet ervan af om het leger in te zetten, zoals in andere Latijns-Amerikaanse landen gebeurt, om de quarantaine te handhaven. De overheid doet een dringend beroep op mensen om thuis te blijven en in de hoofdstad voegt de grote meerderheid zich daarnaar.

De Mexicable, een gesubsidieerde gondellift die de inwoners van Ecatepec sneller en goedkoper verbindt met het centrum.Beeld Cegarra

Verlengd

In Mexico-Stad is een afname van 82 procent bereikt in het aantal persoonsbewegingen, stelde viceminister López-Gatell. Daarbij helpt het dat de meeste winkels en alle uitgaansgelegenheden dicht zijn. De maatregelen zijn verlengd tot eind mei. De vraag is of Mexicanen zo lang het geduld en vooral het geld kunnen opbrengen. 

Aan de noordkant van de stad liggen de gekleurde huizen van Ecatepec als Skittles uitgestrooid over de heuvels. Stromend water ontbreekt in deze buitenwijk, water wordt per tankwagen aan de deur bezorgd. Eind 2016 opende hier de Mexicable, een gesubsidieerde gondellift die de inwoners sneller en goedkoper verbindt met het centrum. De meeste gondels zijn leeg omdat er geen werk meer is om naartoe te gaan. Ook in Ecatepec zijn veel winkels gesloten. Toch openen in de middag langs de hoofdweg de kapper, de schoenenwinkel en de kruidenier. Mondkapjes worden amper gedragen. 

Petra Encarnación Sayago (43) nam voorheen de Mexicable naar het centrum, waar zij huizen schoonmaakte. Ze heeft haar opdrachtgevers nog gebeld, maar die hanteren momenteel liever zelf de mop. Ze woont met haar halfverlamde moeder Francesca (82) in een spaanplaten huis halverwege een steile helling. Gisteravond vernietigde hevige regenval de televisie, de radio doet het nog wel. 

Petra Encarnación Sayago zit werkloos thuis, waar ze samen met haar halfverlamde moeder Francesca woont.Beeld Cegarra

Bang

‘Ja, ik ben bang voor het virus’, zegt ze. ‘Of we sterven aan de ziekte, of van de honger.’ Ze ontvangt eens per maand een voedselpakket van de kerk, samengesteld uit donaties van leden van de parochie. ‘Daarmee redden we het acht dagen.’

Ook María Nicolás Hernández krijgt steun van de kerk. Haar dochter Lizbeth (28) hangt in een hangmat naast de voordeur, haar open handen draaien in de lucht, ze stoot af en toe een kreun of lach uit. ‘Mijn meisje kan niet praten. Als ze ziek wordt, zegt ze niet wat ze heeft. Dan huilt ze alleen maar.’ Drie van haar vier andere kinderen kijken school-tv in twee donkere achterkamers. Ze vervelen zich, zeggen ze lachend. 

Nicolás Hernández krijgt een uitkering van 100 euro per maand voor haar gehandicapte dochter. Dat geld gaat voor een groot deel op aan luiers. De rest van het inkomen komt van haar man. ‘Hij werkt in een autowasserij, maar er zijn niet veel auto’s meer om te wassen.’ De kleine binnenplaats voor het appartement staat vol met tonnen, gevuld met lege flessen. Toen het nog kon, sprokkelde ze plastic en oud metaal, maar de opkopers zijn gesloten.

In de metro van Mexico-Stad is het dragen van mondkapjes verplicht is. Beeld Cegarra

Overheidssteun

De steun van de overheid heeft Ecatepec nog niet bereikt, hoewel president López Obrador heeft beloofd dat hij als eerste de armen door de crisis zal loodsen. Door te bezuinigen heeft hij 23 miljard euro vrijgespeeld, geld dat goeddeels gaat naar (reeds lopende) sociale programma’s voor onder andere ouderen, kinderen, gehandicapten en boeren. Maar een noodloket voor personeel ontbreekt in Mexico. Bovendien werken de meeste mensen zwart en zijn daardoor moeilijk bereikbaar. Soms schieten de sociale programma’s raak: Nicolás Hernández kreeg haar twee televisies van de regering.

Het contrast tussen de buitenwijken en het centrum is groot. Aan het begin van de avond vult Parque México in de hippe wijk Condesa zich met honden en baasjes. Mens en dier halen even adem na een dag binnen zitten. Vastgoedondernemer Gabriel Ramoz (41) en zijn vriendin Adriana Manzo (36) proberen hun nieuwe skeelers uit. Ze gaan nog wel naar buiten, vertellen ze, maar houden gedisciplineerd afstand. ‘We moeten voorkomen dat iedereen tegelijkertijd besmet raakt en de ziekenhuizen overbelast raken’, zegt Ramoz. De crisis raakt hem financieel, eenderde van zijn 45 woningen staat leeg.

De verkoop van kip gaat door. Beeld Cegarra

Op het plein vormt een groep hondenbezitters een ruim opgezette kring en zet zich aan de dagelijkse gymnastiekoefeningen. Baasjes houden afstand van elkaar, honden snuffelen en stoeien. Aan de rand van het park zit schoenenpoetser Julio onderuitgezakt te wachten op klanten die niet komen. Jaren geleden verruilde hij Ecatepec voor Condesa. Hij overweegt om terug te gaan.

In sommige landen is de politie net zo dodelijk als het coronavirus
De politie gaat zich in veel landen te buiten aan buitensporig geweld bij het handhaven van de lockdown of de avondklok. De Verenigde Naties waarschuwden voor leiders die corona misbruiken om hun macht uit te breiden.

Tijuana, het feest dat altijd doorging, is plots zijn gasten kwijt
President Trump beloofde een muur tussen de VS en Mexico. Desondanks was er nog volop verkeer over en weer. Tot de grens écht dichtging. Vanwege corona. Op bezoek in toeristenstad Tijuana. ‘Normaal gesproken verdien ik 120 dollar op een dag. Gisteren 6 dollar.’ 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden