In memoriam (2): tiran der wildernis

Nadat Franz Wilhelm Junghuhn de man-eater had doodgeschoten, stortten de vrouwen in de kampong zich gillend en schoppend op de tijger, baadden hun voeten in zijn wonden en smeerden zich in met het bloed....

Heel anders dan deze razernij op Java in de negentiende eeuw was de ingetogenheid van de Birmese Lisu's die in 1974 rond een afgeschoten tijger zaten. Het dier had binnen een week 24 dorpelingen verscheurd, maar toch smeekten ze respectvol om vergiffenis: 'Moge de tijger rusten in vrede!'

Van de Kaspische Zee tot Bali wist de tijger de gemoederen in beroering te brengen. Tijgers zijn niet dol op mensenvlees en normaal niet agressief, toch kwamen man-eaters regelmatig voor. De afgelopen vier eeuwen hebben ze minstens een miljoen mensenlevens opgeist - geen kattenpis.

De 'koning der jungle' wordt in delen van India dan ook vereerd als een god. Hij symboliseert de kracht van de natuur en de dierlijke impulsen van de mens. Transmigrerende zielen hebben een voorliefde in tijgers neer te dalen. Tijgers zijn de weerwolven van Azië. Toen de laatste Javaanse tijger door Yogyakarta struinde, zag men er een reïncarnatie van Soekarno in.

Als de tegenpool van zijn grillige wildheid geldt op Java de zelfbeheersing en volharding waarvan het wilde rund symbool is. De Hollanders werden vaak gefêteerd op een gevecht tussen een tijger en een banteng - zonder te beseffen dat het een gevecht tussen de koloniaal (met een leeuw in het wapen) en de taai weerstand biedende inlander voorstelde. Tot vreugde van de Javanen won meestal de banteng, net als de karbouw in de Max Havelaar.

Het onderwerpen van de tijger - als symbool van wilde impulsen - is een bekend thema in het boeddhisme. In het bos mediterende Thaise monniken zouden door hun spirituele uitstraling al menig watertandende tijger tot inkeer hebben gebracht.

Door de minder spirituele mens is dit onderwerpen de afgelopen eeuw erg letterlijk genomen. Drie ondersoorten werden uitgeroeid, de andere vijf gedecimeerd. De genocide was vooral voor het verkrijgen van exquise vloerkleedjes en prijzige middeltjes tegen rugpijn en impotentie. Dat het uitsterven van de gestreepte toppredator niet is los te zien van de vernietiging van het milieu, werd op vijfduizend jaar oude kleitabletten uit het Indus-dal al onderkend. En overstromingen en andere rampen werden door de Javaan toegeschreven aan het verdwijnen van de laatste tijger.

De tijger is uitgeroeid, al leven er in het wild misschien nog zevenduizend dieren. Hij is nu vooral een symbool voor economische woekergroei, benzine, plastic, bier en natuurlijk tijgerbalsem: hij ruste in vrede.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden