In Maracalagonis is Renzi vleesgeworden politieke kwaad

De Italiaanse oud-premier Matteo Renzi is zondag herkozen als partijleider. Een opstapje voor een comeback in het kabinet? Op Sardinië zijn ze de politiek zat. 'Ik word boos als ik over die hoerenzonen praat.'

Romolo Deiana, geëmotioneerd: 'Stelletje hoerenzonen, ik wordt boos als ik over die politici praat. Verandert er dan nooit wat in Maracalagonis?'Beeld Nicola Zolin / de Volkskrant

Alles wat mis is in Italië komt volgens metselaar Romolo Deiana (51) samen in het pastelkleurige gemeentehuis aan de Via Nazionale in Maracalagonis, een ingedommeld dorpje in het zuiden van Sardinië. Het begint al met die drie wapperende vlaggen aan de gevel, zegt hij. Van kwaad naar erger: de Sardijnse, de Italiaanse en de Europese vlag. Maar na de voordeur begint de echte ellende pas. 'Loop dat gebouw binnen en je komt er nooit meer uit. Pas op, zeg ik je. Pas op. Terwijl die aasgieren je bestelen, sterf je tussen de formulieren.'

De metselaar slaat met zijn vuist op de keukentafel waarop jaren daarvoor ook zijn vader sloeg, en daarvoor zijn grootvader. 'Stelletje hoerenzonen, ik word boos als ik over die politici praat. Verandert er dan nooit wat in Maracalagonis?'

Maracalagonis is een dorp tussen de heuvelachtige wijnranken van Sardinië. Zo'n dorp waar de lucht boven het asfalt eind april al zindert van de hitte en waar alle rolluiken 's middags vakkundig zijn gesloten tegen de zon, alsof zelfs de bewoners het bestaan van hun dorp zijn vergeten rond dit uur.

Toch kreeg juist dit onbeduidende gehucht vijf maanden geleden landelijke bekendheid toen na het referendum bleek dat het percentage nee-stemmers nergens hoger lag dan in Maracalagonis: 85 procent van de inwoners stemde tegen de voorgestelde grondwetswijzigingen, tegen een inkrimping van de Senaat en tegen een nieuw kiesstelsel, maar vooral: tegen de politieke elite en tegen het vleesgeworden symbool daarvan, premier Matteo Renzi.

'Brrrr', doet metselaar Deiana een rilling na. 'Matteo Renzi.'

Beeld de Volkskrant

Renzi herkozen

Renzi werd gisteravond opnieuw gekozen tot partijleider van zijn centrum-linkse Partito Democratico (PD), de grootste partij van het land. Er gingen historisch weinig Italianen naar de stembus: in 2005 kozen 4,3 miljoen kiezers Romano Prodi als partijleider, gisteren namen nog geen 2 miljoen van hen de moeite te stemmen. Het was echter genoeg om van Renzi, vijf maanden nadat 60 procent van de Italianen hem naar huis had gestuurd, weer een van de belangrijkste kandidaten voor het aanstaande premierschap te maken.

'Brrr', klinkt het nogmaals aan de keukentafel van Deiana. Ditmaal is het een echte rilling.

Lees verder onder de foto.

Het gemeentehuis van Maracalagonis. 'We willen daar geen politici meer. Ze hebben ons lang genoeg besodemieterd.'Beeld Nicola Zolin / de Volkskrant

Vijf maanden geleden waren de ogen van de hele wereld opeens op Italië gericht. Renzi wilde in één klap de weeffouten uit het politieke systeem halen via een referendum, maar maakte de fout zijn eigen lot aan de uitslag te verbinden. Opeens ging het referendum over veel meer dan een nieuwe grondwet. Het werd een populariteitswedstrijd tussen de pro-Europese PD - de zittende macht - en de populistische, eurosceptische en vooral: antipolitieke Vijfsterrenbeweging. 'Laat uw onderbuik spreken', adviseerde voorman Beppe Grillo het electoraat.

Europa moest zich, met andere woorden, opmaken voor chaos, stelden politiek analisten. Bij een nee-stem zou de onvermijdelijke machtsgreep van de Vijfsterrenbeweging een populistische lente inluiden die ook de Nederlandse en de Franse verkiezingen zou beïnvloeden. Zij zouden de euro subiet inruilen voor de lire, waarna de banken zouden omvallen, beurskoersen zouden kelderen. Kortom: chaos.

Er gebeurde niets. Renzi trad weliswaar af nadat 60 procent van de Italianen nee had gestemd, maar er volgde geen beurs-crash. Er werd binnen een week een overgangsregering geïnstalleerd met aan het hoofd de Renzi-vertrouweling Paolo Gentiloni en grotendeels dezelfde ministers en dezelfde staatssecretarissen. De pinautomaten van probleembank Monte dei Paschi di Siena bleven euro's in plaats van lire's geven. De grondwet bleef intact en als klap op de vuurpijl is de afgedankte premier Matteo Renzi sinds gisteren kanshebber opnieuw premier te worden.

Het is waar, zegt politiek analist Vincenzo Scarpetta van de denktank Open Europe. 'De situatie is opvallend hetzelfde gebleven. Er is een overgangsregering met bijna alleen maar dezelfde ministers, Renzi is weer partijleider en we zitten nog altijd in de EU.'

Zelfoverschatting

Dat ligt volgens hem grotendeels aan de zelfoverschatting van Italiaanse politici, die hun hele carrière bezig zijn met het beteugelen van politieke crises. Ter illustratie: de vorige maand overleden Italiaanse Emma Morano, met haar 117 jaar de oudste persoon ter wereld, zag 90 regeringen komen en gaan.

Hoewel politieke chaos een constante is in de Italiaanse politiek - het volk stemt keer op keer tegen de zittende macht - zorgt die vrijwel nooit voor echte verandering. 'Maar vergis je niet', zegt Scarpetta. 'Voor het referendum vond ik veel chaos-voorspellingen overdreven, maar nu ben ik voorzichtiger. Dat het nu rustig is, betekent niet dat het rustig blijft.

'De partijen die sceptisch tegenover Europa en de euro staan - de Vijfsterrenbeweging gevolgd door de Lega Nord en zelfs Berlusconi's partij - zijn er alleen maar populairder op geworden. Sterker nog: ik denk dat het uitstellen van de verkiezingen weleens heel slecht kan uitpakken voor Renzi en de zijnen. Vergeet niet dat de meeste kiezers tegen de politieke elite stemden. Het irriteert ze dat die nooit plaatsmaakt voor iets nieuws.'

Dat geldt in het bijzonder voor het eiland Sardinië, waar het percentage nee-stemmers het hoogste was van alle Italiaanse regio's. De onvrede gaat hier hand in hand met de werkloosheid, die twee keer zo hoog is als het Europese gemiddelde.

Lees verder onder de foto.

In Maracalagonis, een dorp op Sardinië, is de werkloosheid twee keer zo hoog als het Europees gemiddelde. Ook Antonio (49) zit zonder werk. Hier stemde 85 procent van de kiezers tegen Renzi's voorstellen bij het referendum van vijf maanden geleden.Beeld Nicola Zolin / de Volkskrant

Vrouwen werken niet

Sardinië is de enige plek in Europa, samen met een regio in Oost-Polen, waar vrouwen gemiddeld meer verdienen dan mannen - niet omdat ze hier zo geëmancipeerd zijn, maar omdat vrouwen vrijwel niet werken. De paar die wel een baan hebben, zijn vaak hoogopgeleide vrouwen die bewust voor een carrière kozen en daarom meer verdienen dan bijvoorbeeld een freelance metselaar als Romolo Deiano.

'Mijn broer', zegt die, 'is al een tijdje werkloos dus ik schreef onze burgemeester een bericht op Facebook. En wat denk je? Niets! Er wonen hier minder dan vijfduizend mensen, iedereen kent elkaar, maar die boef, met zijn ambtenarensalaris van weet ik hoeveel euro, heeft besloten om maximaal twee uur in de week beschikbaar te zijn voor zijn volk. Zo zijn onze politici: onbereikbaar en onaanraakbaar. Het is een maffia, dat is het.'

Het zijn vanwege dit soort geluiden dat de prominente linkse politicus Giuliano Pisapia, de voormalige burgemeester van Milaan wiens partij Progressief Kamp een centrum-linkse coalitie vormt met de PD, vorige week in de krant La Repubblica opriep tot actie. 'Het is nu of nooit voor links Italië', zei hij.

Zoals op meer plekken in Europa worstelt de Italiaanse sociaal-democratische partij openlijk en soms pijnlijk met haar identiteit. De vraag die de leden elkaar daarbij altijd stellen is: hoe worden we weer geliefd onder onze weglopende achterban? Binnen de PD kwam het de afgelopen weken tot een schisma waarbij partijprominenten zich afsplitsten en een eigen partij begonnen.

'We moeten het nu echt onder ogen zien', zei Pisapia. 'Veel te lang hebben kiezers dezelfde gezichten gezien van mannen die enkel onderling van baan ruilden. De bereidheid om echt te veranderen ontbreekt.' Politiek analist Scarpetta zegt: 'Ik geloof dat Italië, meer nog dan Frankrijk, een ijkpunt wordt voor de toekomst van eurozone.'

Lees verder onder de foto.

Romolo Deiana (links) heeft wat familieleden te eten.Beeld Nicola Zolin / de Volkskrant

Pan garnalen

Het is zondagmiddag in Maracalagonis en Romolo Deiano verdeelt een enorme pan garnalen onder zijn familie, zijn vrienden, hun aanhang en aangewaaide buurmeisjes. 'Mijn vriend Luigi daar, zijn vrouw, mijn zwager, ikzelf, allemaal hebben we december nee gestemd omdat we allemaal vinden dat het anders moet. Ze halen hier al jaren duizenden liters olie uit de grond, maar de benzinepompen zijn op Sardinië de duurste van Italië. Misschien komt het doordat ik alleen lagere school heb, maar ik kan je niet uitleggen waarom dat zo is.'

Hij verdeelt de laatste fles Vermentino over de plastic bekertjes op zijn keukentafel.

'Weet je wat het is? We willen gewoon geen politici meer in dat gemeentehuis aan de Via Nazionale. Ze hebben ons lang genoeg mogen besodemieteren. We willen iets anders. En deze keer écht.'

Wanneer verkiezingen?

Vijf maanden na de val van kabinet-Renzi zijn er nog steeds geen nieuwe verkiezingen uitgeschreven. Dat komt vooral door de benodigde nieuwe Kieswet, die nog altijd op goedkeuring wacht in het parlement. De deadline ligt in februari 2018, wanneer het mandaat van de huidige overgangsregering afloopt.

Op basis van de laatste peilingen belooft het een strijd te worden tussen de populistische Vijfsterrenbeweging en de centrum-linkse Partito Democratico, die beiden rond de 27 procent van de stemmen kunnen verwachten. De christen-democratische partijen zijn sinds een enorm corruptieschandaal begin jaren negentig geen serieuze machtsfactor meer in Italië en nadat Silvio Berlusconi een gedwongen stap terug deed in de politiek, verloor ook centrumrechts het gros van zijn kiezers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden