Reportage Maastricht University

In Maastricht is de Nederlandse student een schaars product

'The international classroom' werpt zijn vruchten af, maar critici waarschuwen voor toenemend aantal buitenlandse studenten

Van alle studenten aan de Universiteit Maastricht die een volledige studie volgen, komt 53 procent uit het buitenland. Naast Duitsers lopen er nog 111 nationaliteiten rond. En daar kleven nadelen aan.

Internationale studenten van de Universiteit Maastricht Foto Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Ze studeren al een maand aan de Universiteit Maastricht, maar dat ze hier in Nederland zijn hebben ze nog nauwelijks gemerkt. 'Iedereen spreekt Engels', zegt Riku Fukada (20) uit Japan. Met grote ogen: 'Zelfs de daklozen bedelen in perfect Engels.' Aan de andere kant van de tafel begint de Amerikaanse Kodie Chontos (18) hevig te knikken. 'I know. Het voelt totáál niet alsof je in Nederland bent.'

Vier internationale studenten, gekleed in trainingsbroeken en hoodies, hebben hun laptops opengeklapt in een van de studiehoeken van het faculteitsgebouw van humanities and sciences, om de hoek van het Vrijthof. De tafel ligt vol koffiebekertjes, snoepverpakkingen en een half opgegeten broodje. Het ruikt er naar zweet.

De studenten zijn in februari begonnen aan de bachelor Maastricht Science Programme, een brede studie natuurwetenschappen waarbij ze zelf hun curriculum samenstellen. Van de 25 studenten in hun studiegroep, is er één Nederlands. 'Ik dacht dat ik vanzelf over de Nederlandse cultuur zou leren', zegt de 18-jarige Shania Mitra uit India enigszins beteuterd. 'Maar ik heb er nog niets van meegekregen.' De Ierse Seán Lane (19) vertelt dat hij zich had opgegeven voor een cursus Nederlands. 'Ik geloof niet dat het nodig is.'

Nederlandse student in de minderheid bij 210 studies

Nederlandse studenten zijn steeds vaker in de minderheid in de collegezaal. Door het snel groeiende aantal internationale studenten tellen 210 studies, bijna 10 procent van het totaal, inmiddels meer buitenlandse studenten dan Nederlandse. 70 studies bestaan zelfs voor meer dan driekwart uit internationale studenten.

Lekker internationaal maar er zijn ook nadelen

Welkom aan de Universiteit Maastricht, of eigenlijk: Maastricht University. Met 53 procent buitenlandse studenten is dit de meest internationale universiteit van Nederland. Daarmee loopt de universiteit voorop in een ontwikkeling die zich ook in de rest van het hoger onderwijs voordoet.

De overheid trok jarenlang miljoenen euro's uit om het hoger onderwijs te internationaliseren met 'the international classroom' als ideaalbeeld een leeromgeving waar studenten uit elke windstreek kennis uitwisselen. Met succes: inmiddels komt ruim 12 procent van alle studenten van over de grens. Aan technische universiteiten is zelfs een op de drie masterstudenten internationaal.

Foto de Volkskrant

De laatste tijd wordt duidelijk dat er aan dat gedroomde internationale hoger onderwijs ook nadelen kleven. Zo schakelen steeds meer studies over naar het Engels mede om meer internationale studenten te trekken. Dit studiejaar is 74 procent van alle masterstudies alleen nog in het Engels te volgen. Critici menen dat het hoger onderwijs er minder toegankelijk door wordt.

De vrees bestaat bovendien dat Nederlandse studenten de dupe worden omdat buitenlandse studenten felbegeerde plekken bij numerus fixus studies zouden wegkapen. Of dat daadwerkelijk gebeurt, is niet bekend. Volgens Nuffic, de door de overheid gesubsidieerde organisatie die zich inzet voor internationalisering van het onderwijs, is er geen bewijs voor. Zeker is dat niet alleen studenten zich zorgen maken. De Universiteit van Amsterdam en de TU Delft trokken onlangs aan de bel vanwege de massale instroom van buitenaf. Het roept de vraag op of de grenzen van de internationalisering bereikt zijn.

Als er één plek is waar ze weten wat de voor- én nadelen zijn van grote hoeveelheden buitenlandse studenten, is het de Universiteit Maastricht. 'De problemen waar andere instellingen nu tegenaan lopen, hebben wij al meegemaakt', zegt bestuursvoorzitter Martin Paul vanuit zijn statige kantoor in het voormalige klooster waar het universiteitsbestuur huist. Al vanaf de oprichting in 1976 kijkt de Limburgse universiteit nadrukkelijk over de grens. 'Vanwege de ligging, maar ook om ons te onderscheiden van andere universiteiten.' Een inschattingsfout die de instelling destijds heeft gemaakt, zegt Paul, is de te grote focus op de oosterburen. 'In de jaren tachtig en negentig trokken we vooral Duitse studenten. Er ontstond een monocultuur.'

Een goede mix van nationaliteiten is belangrijk voor de kwaliteit van het onderwijs, zegt de bestuurvoorzitter. De universiteit specialiseert zich in zogenoemd probleemgestuurd onderwijs, waarbij studenten in groepjes samenwerken. 'Dan helpt het als studenten verschillende achtergronden hebben en iets anders kunnen inbrengen.' De laatste jaren heeft de instelling veel gedaan om studenten uit andere landen te werven. Met succes: het aandeel Duitse studenten daalt en de universiteit telt inmiddels 112 nationaliteiten.

Foto de Volkskrant

Duitse studenten? Die gaan vooral met elkaar om

Dat het probleem nog niet is opgelost, wordt een paar kilometer verderop duidelijk. Aan de andere kant van de stad zit Martha Jordaan (21), achter in een enorme collegezaal van de medische faculteit. De tweedejaars psychologie is speciaal naar Maastricht gekomen omdat het zo'n internationale universiteit zou zijn. 'Maar ik studeer voor mijn gevoel alleen maar met Duitsers.' Inderdaad, van de ruim 1.200 studenten die staan ingeschreven voor de Engelstalige bachelor psychologie, is zo'n 65 procent Duits. 'Het zijn goede studenten', zegt Jordaan. 'Maar soms denk ik: doe even rustig aan.'

Ze zet haar laptop aan en tikt op YouTube de woorden 'German run' en 'Maastricht' in een bekend fenomeen aan de universiteit. Op internet circuleren filmpjes waarop te zien is hoe grote groepen studenten 's morgens vroeg samendrommen voor de nog gesloten universiteitsbibliotheek. Zodra de deuren open gaan, hollen de kennelijk vooral Duitse studenten naar binnen om de beste plekken te bemachtigen.

'Hilarisch toch?', zegt Jordaan. Minder grappig vindt ze het dat de Duitse studenten vooral met elkaar omgaan. Ze wonen in aparte studentenhuizen en houden hun eigen etentjes en feestjes. Op haar beurt gaat de student overigens vooral met Nederlandse studenten om.

Het is een paradox die voor veel studenten hier lijkt te gelden: ze zijn naar Maastricht gekomen omdat het de 'internationaalste' universiteit van Nederland is, maar in de praktijk trekken ze vooral met hun landgenoten op.

Twee studenten uit Duitsland nuttigen een pizza in de pauze Foto Marcel van den Bergh / de Volkskrant

In het geval van Jordaan is dat omdat haar Duitse medestudenten met elkaar omgaan en er bij haar studentenvereniging alleen Nederlanders zitten. Andere studenten wijten het aan de taal. 'Studeren in het Engels is prima, maar als je iets leuks gaat doen wil je in je eigen taal praten', legt de Oostenrijkse Santiago Grandval (20) uit. De Duitse Franziskus Strachwitz (20) zegt dat hij nou eenmaal niet naar Nederland gekomen is 'met het doel vrienden te maken uit andere landen'. Met een verontschuldigend lachje: 'Volgens mij hebben veel Duitser dat. Eigenlijk best bekrompen.'

Ook daaraan wordt gewerkt. De Universiteit Maastricht heeft bijvoorbeeld een aantal jaar geleden een buddysysteem ingevoerd waarbij Nederlanders hun internationale studiegenoten wegwijs maken. Sinds een paar jaar krijgen alle internationale bachelorstudenten bovendien een gratis cursus Nederlands aangeboden. Zo'n 80 procent van de studenten maakt daar gebruik van.

1,5 miljard euro levert de buitenlandse student op

Die laatste maatregel heeft ook een ander doel: buitenlandse studenten binden aan Nederland. Het is een van de argumenten die voorstanders van internationalisering aandragen: de buitenlandse studenten zijn goed voor de economie mits ze hier blijven.

Een kwart van de buitenlandse studenten vestigen zich permanent in Nederland, schat Nuffic. 'Dat levert de schatkist een fikse duit op', aldus directeur Freddy Weima. 'Meer dan 1,5 miljard euro per jaar.'

Foto de Volkskrant

De meeste studenten die blijven trekken naar de Randstad, maar ook in Maastricht blijft een groeiend aantal alumni plakken, zegt bestuursvoorzitter Martin Paul. 'Zo'n 10 tot 15 procent inmiddels.' Ze zijn bijzonder welkom in de krimpregio.

Critici van internationalisering wijzen erop dat onderwijsinstellingen deels per behaald diploma bekostigd worden. Meer buitenlandse studenten, betekent meer geld naar universiteiten en hogescholen en dus meer kosten voor de belastingbetaler. Studenten uit de Europese Economische Ruimte (EER; de Europese Unie plus Noorwegen, IJsland en Liechtenstein) betalen namelijk net als Nederlandse studenten het wettelijk collegegeld.

Studenten van daarbuiten betalen het veel hogere instellingstarief, dat kostendekkend is. Omdat er vierenhalf keer zoveel studenten uit de EER voor een volledige studie naar Nederland komen dan andersom, is de Nederland per saldo meer kwijt dan andere landen. Weekblad Elsevier schatte onlangs dat de kosten kunnen oplopen tot ruim 300 miljoen euro per jaar.

Pleitbezorgers van internationalisering zien behalve financiële ook veel inhoudelijke voordelen. 'Het is belangrijk voor de kwaliteit van het onderwijs', zegt directeur Weima van Nuffic. 'Gemiddeld genomen zie je dat internationale studenten beter scoren dan Nederlandse studenten. Dat zorgt voor een ambitieuzer studieklimaat.' Universiteiten kunnen zo bovendien buitenlands toptalent aantrekken.

Studenten noemen nog een voordeel. In hun vrije tijd mengen ze weliswaar weinig, maar overdag werken ze voortdurend samen met leeftijdsgenoten van over de hele wereld. 'Ik heb meer geleerd van mijn medestudenten dan van mijn docenten', zegt masterstudent global health Pauline Korsten (22). 'Dan vertelt de docent iets over ebola en blijkt er iemand in de les te zitten die deze ziekte heeft behandeld. Daar steek je veel van op.'

Als het aan de Universiteit Maastricht ligt, blijven de internationale studenten komen. Al hoeven het er niet veel meer te worden dan nu, zegt bestuurvoorzitter Paul.Of internationalisering slaagt, hangt volgens hem af van de juiste balans. 'Als internationale studenten de plekken van Nederlandse studenten innemen, gaat er iets verkeerd.' Het is niet voor niets dat de Universiteit Maastricht nog altijd 20 van de in totaal 72 studies in het Nederlands aanbiedt, zegt Paul.

Terug in de wat zweterig studiehoek blijkt het viertal internationale studenten weinig te merken van de discussie die in Nederland woedt over hun aanwezigheid. Zij verwonderen zich vooral over de mogelijkheden die het hoger onderwijs in Nederland ze biedt. 'Ik heb gehoord dat je hier betaald wordt voor het doen van promotieonderzoek', zegt de Indiase Mitra met een blik alsof ze het nog niet helemaal durft te geloven. 'Je hoeft hier niet de rest van je leven een enorme studieschuld af te betalen', zegt de Amerikaanse Chontos. De Ierse Lane: 'En er is genoeg werk op niveau.' Het mag duidelijk zijn, zij gaan hier voorlopig niet weg.

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.