Reportage

In Lucknow branden de vuren van de crematieplaatsen dag en nacht

India wist niet te ontsnappen aan een zware, tweede coronagolf. In de Noord-Indiase stad  Lucknow worden de coronadoden buiten op brandstapels gecremeerd. Beeld Saurabh Sharma
India wist niet te ontsnappen aan een zware, tweede coronagolf. In de Noord-Indiase stad Lucknow worden de coronadoden buiten op brandstapels gecremeerd.Beeld Saurabh Sharma

India leek aan de tweede coronagolf te ontsnappen, maar het virus kreeg opnieuw de overhand. Er is angst en paniek bij de ziekenhuispoort van Lucknow, maar ook boosheid op de regering. ‘We zijn niet getuige van criminele nalatigheid, maar van een regelrechte misdaad tegen de menselijkheid.’

Midden in Lucknow is deze week een blauwe schutting verrezen. Dagenlang waren de vuren van de brandstapels bij Baikunth Dham in de Noord-Indiase stad dag en nacht zichtbaar. Overdag kolkte de dikke zwarte rook omhoog, ’s nachts was er de rode gloed van de vlammen. Maar toen beelden van de uitgedijde crematieplaats viraal gingen, grepen de autoriteiten in. Deze coronaschande moest aan het oog worden onttrokken.

Het is een harde landing voor India. Tot een maand geleden geloofde het land aan de pandemie te zijn ontsnapt. Premier Narendra Modi pochte tijdens het virtuele World Economic Forum in januari dat India na de bruuske lockdown van vorig jaar een mirakel had bewerkstelligd. Sinds het najaar leek het virus vrijwel verdwenen, India had misschien wel groepsimmuniteit bereikt, noodhospitalen werden opgedoekt. Maar begin april werd het land overspoeld door een razendsnel opkomende tweede golf. En ineens puilden de ziekenhuizen uit, was er gebrek aan medicijnen en medische zuurstof, en moest de ene na de andere stad in lockdown.

En het einde is nog niet in zicht. Het ministerie van gezondheid meldde vrijdag een recordaantal van ruim 385 duizend nieuwe coronabesmettingen en 3.498 coronadoden, op een bevolking van bijna 1,4 miljard. De werkelijke aantallen zijn volgens virologen – er is gebrek aan betrouwbare statistieken – veel hoger, mogelijk tien tot 15 keer zo hoog. In totaal registreerde India sinds het begin van de pandemie ruim 208 duizend doden.

De Noord-Indiase stad Lucknow is knockout geslagen door de pandemie. Ziekenhuizen en crematoria zijn overspoeld. Beeld Saurabh Sharma
De Noord-Indiase stad Lucknow is knockout geslagen door de pandemie. Ziekenhuizen en crematoria zijn overspoeld.Beeld Saurabh Sharma

Ambulancefile

In Lucknow, een stad van 3,5 miljoen inwoners, is de humanitaire crisis overal zichtbaar. Via een videoverbinding met de lokale journalist Saurabh Sharma kijkt de Volkskrant mee naar de situatie ter plekke. In het Dr Ram Manohar Lohia Combined Hospital, een openbaar ziekenhuis in de wijk Gomti Nagar, staat een wanhopige menigte te dringen voor een sneltest die toegang biedt tot de afdeling spoedeisende hulp. In de straat staan tientallen ambulances in file. Door de getraliede ramen (de politie bewaakt de toegang) is een krappe ruimte te zien waar honderden patiënten, drie tot vier op één bed, velen met zuurstofmaskers op, wachten op hulp.

Kirti Singh (25) is met haar doodzieke, bijna bewusteloze vader per huurauto gekomen, hopend op een bed. Haar vader, die diabetes heeft, werd zondag positief getest. Hij werd thuis verpleegd, maar vandaag kelderde zijn zuurstofniveau ineens. Ze hebben tevergeefs twee private ziekenhuizen geprobeerd en zijn nu hier. Huilend smeekt Singh de ziekenhuisstaf haar vader op te nemen, maar een bed is niet beschikbaar. Na een uur mag hij toch naar binnen, maar of het zin heeft is de vraag. ‘Hij moet eigenlijk naar een ziekenhuis dat beademingsapparatuur heeft.’

Crematieprotocol

De patiënten die het niet redden, belanden op crematieplaatsen zoals Baikhunt Dham, waar het aantal overledenen volgens contractarbeider Shyam Babu (42) sinds begin april enorm is gestegen. Ze cremeren zeker vijf tot tien keer meer doden per dag, de coronadoden volgens speciaal protocol. ‘We werken op volle capaciteit, 24 uur per dag, maar we zijn met te weinigen en we zijn overwerkt.’ Ook opzichter Syed Faizi van de islamitische begraafplaats in Oud-Lucknow zegt dat hij vier tot vijf keer meer overledenen binnenkrijgt.

Op sommige Indiase crematieplaatsen worden zeker vijf tot tien keer meer doden per dag gecremeerd. Beeld Saurabh Sharma
Op sommige Indiase crematieplaatsen worden zeker vijf tot tien keer meer doden per dag gecremeerd.Beeld Saurabh Sharma

Over de oorzaken van de nachtmerrie woedt een hevig debat, waarbij met de vinger vooral naar de hindoe-nationalistische regering-Modi wordt gewezen. Een vroegtijdige openstelling van de economie, misplaatst geloof in groepsimmuniteit, nieuwe virusvarianten (met twee en zelfs drie mutaties), laksheid in het naleven van coronaregels, het toelaten van religieuze (hindoe)feesten, het doorzetten van regionale verkiezingen: het was een ‘perfecte storm’, aldus K. Srinath Reddy, voorzitter van de Public Health Foundation van India. ‘Wij vergaten het virus, maar het virus vergat ons niet. Een ramp in een land met zo’n zwakke gezondheidszorg.’

Zuurstofcilinders

In Chinhat, iets buiten Lucknow aan de grens met het district Barabanki, staan mensen en vrachtwagens al dagen in de rij bij Kette Medical Store, een vulpunt voor vloeibare zuurstof. Op elke truck liggen tientallen roestige cilinders. Politieagenten controleren de ziekenhuisregistraties van de chauffeurs en de doktersrecepten van de mensen. In de verte klinkt het gerinkel van lege cilinders die over de zandweg worden voortgeschopt.

Janardan Yadav (37) staat al twee dagen te wachten met twee vijf-liter cilinders. Twee familieleden van de gezette zakenman liggen met corona in het ziekenhuis, maar dat heeft geen zuurstof en dus moet hij er zelf voor zorgen. Hij heeft de flessen tegen 10.000 roepie borg ergens geleend, via schimmige kanalen waar mensen ook antivirale middelen zoals remdesivir tegen woekerprijzen op de kop tikken. Yadav veert op als een tankwagen arriveert en het vullen begint. ‘Net op tijd, mijn geliefden kunnen niet langer wachten’, zegt hij, in tranen.

De vraag naar zuurstof is volgens eigenaar Atul Mehrota van Kette Medical Store verdrievoudigd. Normaal levert hij alleen aan ziekenhuizen, nu komen particuliere klanten van heinde en verre zelf halen. Helaas is de aanvoer onzeker. Ambulancechauffeur Ram Babu (26) wacht al twee dagen met 20 cilinders. Zijn privéziekenhuis heeft nog 10 tanks op voorraad. ‘Ik krijg steeds paniektelefoontjes van de verplegers, niemand helpt ons.’

Vaccinatiecentra

De medici in Lucknow zijn wanhopig. ‘Wij hebben 765 bedden maar we moeten voortdurend patiënten wegsturen en we hebben geen zuurstof voor iedereen’, zegt een arts in een overheidsziekenhuis via WhatsApp. De arts wil anoniem blijven: de regering heeft alle contacten met de pers verboden. De deelstaatpremier van Uttar Pradesh dreigt met stappen tegen elk ziekenhuis dat het waagt over tekorten te spreken. ‘We weten niet hoe het verder gaat, maar bereiden ons voor op het ergste. Het is belangrijk dat mensen niet in paniek raken. De regering moet zorgen dat de mensen weer vertrouwen krijgen.’

De beste weg naar dat vertrouwen lijkt massale vaccinatie, maar slechts 9 procent van de Indiërs heeft een prik gehad. Vanaf zaterdag kan iedereen van 18 jaar en ouder gratis worden gevaccineerd (tot nu toe gold dat alleen voor 45-plussers en speciale groepen), maar vrijdag bleken er geen vaccins op voorraad. Veel vaccinatiecentra zijn tot nader order gesloten. Tot verbijstering van velen. India is immers de grootste vaccinproducent ter wereld en heeft zich een jaar lang op de campagne kunnen voorbereiden.

#ModiMustResign

Terwijl de eerste buitenlandse noodhulp deze dagen binnendruppelt – vaccins, zuurstofapparatuur en medicijnen – zwelt de kritiek op de regering-Modi aan. Vrijdag riepen meer dan 350 Indiase wetenschappers in een online-petitie de regering op alle medische gegevens over de pandemie openbaar te maken, zoals sequencing-data, testresultaten en herstelcijfers. Ook drongen ze aan op meer onderzoek, zodat het verloop van de pandemie eindelijk op basis van wetenschappelijke gegevens kan worden voorspeld.

De vuren van de brandstapels bij Baikunth Dham in Lucknow waren van grote afstand dag en nacht zichtbaar. Beeld Saurabh Sharma
De vuren van de brandstapels bij Baikunth Dham in Lucknow waren van grote afstand dag en nacht zichtbaar.Beeld Saurabh Sharma

Op de – streng gemonitorde – sociale media ging intussen deze week de hashtag #ModiMustResign viraal, vaak vergezeld van schrijnende beelden van stervende patiënten en lange rijen brandstapels. De gezaghebbende schrijfster Arundhati Roy laakte de Indiase overheid in de Britse krantThe Guardian. ‘Niet de gezondheidszorg is ingestort, de regering heeft gefaald. En gefaald is misschien niet het eens het juiste woord. We zijn geen getuige van criminele nalatigheid, maar van een regelrechte misdaad tegen de menselijkheid.’

Het vooruitzicht voor de komende maanden is slecht. Volgens de experts wordt de piek van de Indiase pandemie niet voor eind mei bereikt. Het kan uitmonden in 500.000 nieuwe gevallen per dag en honderdduizenden extra doden. Grote angst is dat het virus na de grote steden zoals Delhi en Lucknow ook gaat huishouden op het platteland, zoals in Uttar Pradesh. Daar zijn veel arbeiders vanuit de stad terug in hun dorpen, uit angst voor het virus en vanwege lokale verkiezingen. En in de dorpen zijn geen dokters, laat staan dat er zuurstof is.

Bij het ziekenhuis in Lucknow ruziet Ravindra Kumar (47) intussen met de baliemedewerkers van het testlab. Hij heeft na een week nog steeds zijn testresultaat niet. ‘Ik heb koorts en ben doodmoe, maar zonder een positieve uitslag neemt geen ziekenhuis mij op. Volgens de dokter die ik online consulteerde, heb ik vrijwel zeker corona, maar zonder test krijg ik nooit een behandeling.’ Niemand rept over het besmettingsgevaar.

Met medewerking van Saurabh Sharma, Lucknow

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden