Reportage

In Londen is aarzelend de jacht geopend op het fortuin van de oligarchen

Londen en omgeving zijn al jaren een prettig toevluchtsoord voor Russische oligarchen. Maar door Poetins oorlog in Oekraïne zijn zij hun rijkdom niet meer zeker. De Britse regering heeft een speciale ‘klepto-eenheid’ opgezet. Maar durft die de gulle donateurs van de Conservatieven echt aan te pakken?

Patrick van IJzendoorn
De politie gaat binnen in het Londense herenhuis dat eigendom zou zijn van de Russische oligarch Oleg Deripaska. Dit werd onlangs kortstondig 'bevrijd' door activisten die protesteerden tegen Vladimir Poetin. Beeld Peter Nichols
De politie gaat binnen in het Londense herenhuis dat eigendom zou zijn van de Russische oligarch Oleg Deripaska. Dit werd onlangs kortstondig 'bevrijd' door activisten die protesteerden tegen Vladimir Poetin.Beeld Peter Nichols

Het duurt nog geen minuut eer een beveiliger verschijnt. ‘Jullie staan op verboden terrein’, zegt hij met een dreigende stem. In de verte achter hem is de poort zichtbaar naar St George’s Hill, het Beverly Hills van Engeland, waar een kwart van de populatie zou bestaan uit rijke Russen, onder wie naar verluidt de twee dochters van Vladimir Poetin. Over hun privacy en veiligheid hoeven ze zich geen zorgen te maken. Alle inritten hebben slagbomen en de enige honden die hier worden uitgelaten, zijn waakhonden.

Londen en de omliggende graafschappen staan al jaren bekend als toevluchtsoord voor Russische oligarchen. De voordelen van het Engelse leven zijn talrijk: excellent onderwijs voor de kinderen, een vriendelijk investeringsklimaat en volop gelegenheid om geld uit te geven, plus de traditionele voordelen: taal, tijdzone en topadvocaten. Geen wonder dat Londen de bijnaam Londongrad heeft gekregen, of de London Laundromat, Londen de witwasmachine.

Door Poetins oorlog in Oekraïne is er onrust ontstaan in het anglo-russische paradijs. ‘Eindelijk worden ze wakker in de meest corrupte plek ter wereld’, zegt Roman Borisovitsj. ‘Hier zit meer vuil geld per vierkante meter dan waar ook.’ Al jaren organiseert de uit Rusland gevluchte anticorruptie-activist de Kleptotours, rondleidingen langs de miljoenenpanden van de oligarchen in Londen, waaronder het onlangs door activisten gekraakte pand van de aluminimumtsaar Oleg Deripaska. Lang duurde de ‘bevrijding van het pand’, zoals de krakers het noemden, overigens niet. De politie was snel ter plekke.

Bijzondere aandacht gaat nu uit naar de panden waarin de 68-jarige Poetin zelf via familie en vrienden een deel zijn vermogen zou hebben ondergebracht. Officieel verdient de president omgerekend 84 duizend euro per jaar, plus zijn KGB-pensioen. Tijdens een hoorzitting bij de Amerikaanse Senaat heeft Bill Browder, die in zijn boek Vijand van de Russische staat schreef over de corruptie in het Kremlin, gezegd dat Poetins bezit richting de 200 miljard euro gaat. Binnen de National Crime Agency is op last van de regering intussen een speciale klepto-eenheid opgezet, die jacht moet maken op Poetins ponden.

St George’s Hill bij Londen is een bewaakte villawijk even buiten Londen. Hier zouden Poetins dochters wonen.  Beeld Carlotta Cardana
St George’s Hill bij Londen is een bewaakte villawijk even buiten Londen. Hier zouden Poetins dochters wonen.Beeld Carlotta Cardana

Poetins dochters

Daar zal een beklimming van St George’s Hill deel van kunnen uitmaken. De 420 verscholen villa’s op deze groene heuvel even ten zuidwesten van Londen waren van oudsher vooral geliefd bij popartiesten (Elton John, Cliff Richard, Engelbert Humperdinck) en voetballers van Chelsea (alias ‘Chelski’), dat in de omgeving zijn trainingscomplex heeft liggen. Er zijn hier de laatste jaren, zo meldde dagblad The Daily Mail, limousines met Russische vlaggen gesignaleerd. Die zouden toebehoren aan Poetins dochters Maria en Katerina.

De beslotenheid van de heuvel – die wordt omringd door een bedrijventerrein, golfbanen, verzorgingshuizen en een dierenbegraafplaats – is een voordeel voor de Russen. Achter de slagbomen hebben ze geen last van krakers en kleptotoeristen. Reeds in 2003 omschreef de Britse schrijver Iain Sinclair, tijdens zijn voettocht langs de nabijgelegen ringweg M25, de clientèle van de plaatselijke schoonheidssalon als ‘mafia wives from Moscow’. Hier woonde ook de Russische zakenman Aleksandr Perepilitsjny, die tien jaar geleden tijdens het joggen in Londen plotseling overleed. Hij had documenten over corruptie op het Russische ministerie van Financiën aan het Zwitserse openbaar ministerie gegeven.

Dat uitgerekend multimiljonairs die hebben geprofiteerd van de val van het communisme zich op deze heuvel hebben verborgen, is niet zonder historische ironie. Na de Engelse Burgeroorlog in de 17de eeuw waren hier The Diggers gearriveerd, religieuze en politieke vrijheidsstrijders die op deze plek een agrarisch-socialistische gemeenschap probeerden op te zetten. Ruim 370 jaar later zijn zelfs de wandelpaden rondom deze geheimzinnige heuvel afgesloten. Op een verlaten BMX-circuit in een bos aan de rand van de miljonairskolonie hangen zelfs Private Property-bordjes aan de bomen.

‘De Russen? Die leven in een andere wereld’, zegt een bewoonster van een flatje met uitzicht op de daken van de villa’s. ‘Ze zijn er, maar je ziet ze nooit. Succes met pogingen om op hun terrein te komen.’ De beste manier om dicht bij de villa’s te komen, is via Google Maps. Het opvallendste gebouw is Bolsover House, een wit paleis naast de exclusieve golfbaan op de heuvel dat voor omgerekend 84 duizend euro per week te huur is. ‘Zeker plezierig’, luidt een recente review, ‘maar als de wind uit een bepaalde richting komt, waait de novitsjok je tegemoet.’ De grap verwijst naar het zenuwgif waarmee een voormalige KGB-agent vijf jaar geleden werd vergiftigd in het stadje Salisbury.

Bezoekers zijn niet welkom bij de villa's in St George's Hill. Beeld Carlotta Cardana
Bezoekers zijn niet welkom bij de villa's in St George's Hill.Beeld Carlotta Cardana

Lord Lebedev

De grote vraag is of de regering echt actie gaat ondernemen, temeer omdat de Conservatieve Partij tot op de dag dat Poetin zijn oorlog begon heeft geprofiteerd van gulle donaties uit Russische hoek. Sterker, de Britse inlichtingendienst maakt zich zorgen om de goede vriendschap tussen Boris Johnson en Lord Lebedev, de schatrijke zoon van een KGB-agent die dankzij de premier in het Hogerhuis zit. Als minister van Buitenlandse Zaken deed Johnson enkele jaren geleden alarmbellen rinkelen door te gaan feesten in Lebedevs villa, gelegen op een andere ‘Russische’ heuvel, in Toscane.

In Engeland is dankzij de roebels een heel ecosysteem ontstaan van advocaten, juristen, bankiers, makelaars, pr-firma’s, accountants, maar ook verhuizers, schoonmakers en goudsmeden. Volgens Borisovitsj gaat het om veel meer dan de villa’s alleen. Het foute geld zit namelijk heel diep in de eilandeconomie. ‘Er wordt veel geld verdiend met Poetins buit. Neem PhosAgro. Dat chemische bedrijf was voor eenvijfde eigendom van een hoogleraar wiens enorme rijkdom alleen kan worden verklaard door zijn vriendschap met Poetin. Dat was bekend, en toch brachten Credit Suisse en Citibank het gewoon naar de Londense beurs.’

De lakmoesproef is wat er gaat gebeuren met het onroerend goed dat door schimmige Russen, als een matroesjka, gewikkeld is in lagen van overzeese brievenbusfirma’s. Hoewel privaat eigendom goed beschermd wordt door het Engelse recht is het volgens handelsadvocaat Jonathan Compton prima mogelijk om panden te onteigenen ‘als er bij aanschaf ervan sprake is geweest van witwas- of andere criminele praktijken’. Steeds luider klikt de roep van politici en actievoerders om zulke villa’s te gebruiken voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen.

Nabij de ingang van St George’s Hill heeft een omwonende reeds de blauw-gele vlag aan de gevel gehangen.

null Beeld VK graphics
Beeld VK graphics
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden