Reportage Havenstad op kruispunt

In links Le Havre praten ze vooral over Le Pen, niet over Macron

President Emmanuel Macron en zijn eurosceptische tegenstander Marine Le Pen zijn in Le Havre ongeveer even populair. Maar willen ze in de Franse havenstad meer of minder Europa? Kort voor de Europese verkiezingen kan Macron er op weinig enthousiasme rekenen. 

De Normandische havenstad Le Havre, de op-een-na grootste havenstad van Frankrijk, met een ferry-verbinding naar Engeland. Beeld Pauline Marie Niks

Bertrand Levèfre is een zwevende kiezer. Dat hij gaat stemmen staat vast, hij weet alleen nog niet op wie. De 41-jarige gehandicaptenbegeleider uit Le Havre weet wel op wie hij in elk geval niet gaat stemmen. ‘Niet op En Marche, en niet op Rassemblement National. Het lijkt alsof er maar twee smaken zijn: Macron, of het populisme van Le Pen.’ Benauwend, vindt Levèfre. 

Terwijl de Europese verkiezingen voor de deur staan, gaat het in Frankrijk maar bar weinig over Europa. Het politieke landschap is met 34 partijen ongekend gefragmenteerd, maar wie de Franse kranten leest krijgt haast de indruk dat er slechts twee partijen meedoen: die van de zeer pro-Europese Macron, en die van de zeer eurosceptische en ultrarechtse Marine Le Pen. 

Zo dreigen de verkiezingen een herhaling te worden van de presidentsverkiezingen van 2017. In de eerste ronde gingen de tegenpolen destijds nek-aan-nek, met 24 procent van de stemmen voor Macron en 21,3 voor Le Pen. In de tweede ronde wist Macron zijn rechts-populistische tegenstrever ruimschoots te verslaan, met 66,1 procent van de stemmen, waarbij moet worden aangetekend dat veel Fransen met de wasknijper op de neus voor Macron kozen om het uiterst rechtse geluid van Le Pen buiten het Élysée te houden. Twee jaar later is de vraag of de Macron met regeerervaring op ruimhartiger steun kan rekenen.

Macron wordt weleens ‘de president van de grote steden’ wordt genoemd: daar stemde vaak een grote meerderheid voor de huidige president. De aanhangers van Le Pen wonen vooral in kleinere gemeentes, en in arbeiderssteden in het uiterste noorden en zuiden van Frankrijk. De Normandische havenstad Le Havre is een van de weinige grote steden waar Macron en Le Pen ongeveer even populair zijn.

Van oudsher is Le Havre – na Marseille de grootste haven van Frankrijk – een links bolwerk. In de vorige eeuw had de stad dertig jaar lang communistische burgemeesters. De 82-jarige oud-zeeman Michel heeft het allemaal aanschouwd. ‘Je kunt beter een rechtse burgemeester hebben’, zegt hij desgevraagd over de communistische dynastie die zijn stad lang bestuurde. Michel was met name te spreken over de vorige burgemeester van de stad: Édouard Philippe. Tegenwoordig is hij premier van het land. ‘Hij was een goede burgemeester, maar als premier loopt hij aan de leiband van Macron.’

Het centrum van Le Havre werd in de Tweede Wereldoorlog grotendeels verwoest. De modernistische betonnen flats die in de wederopbouw verrezen, geven de stad een atypisch karakter, meer Noord-Europees dan Frans. In de dertig jaar na de oorlog bloeide de stad op dankzij de industrie en de haven. Le Havre werd een populaire aanlegplaats voor cruiseschepen.

Vanaf de jaren zeventig kwam de klad erin. Een groot deel van de industrie verdween, net als de cruiseschepen. De werkloosheid liep op, en is nog altijd hoger dan het Franse gemiddelde. Sinds de jaren negentig krabbelt de stad langzaam maar zeker weer op. Le Havre trok bedrijvigheid uit nieuwe industrieën aan. Toeristen bezoeken de stad om de opvallende modernistische architectuur. De cruiseschepen kwamen terug. Veel Britse bezoekers doen de stad aan, via de bootverbinding met Portsmouth.

Zeeman Michel stemde in 2017 in de eerste ronde op Le Pen. Dat was een motie van wantrouwen tegen het establishment en vooral ingegeven door zorgen over immigratie. Maar in de tweede, beslissende ronde koos Michel voor Macron. ‘Veel Fransen neigen naar Le Pen, maar durven als puntje bij paaltje komt uiteindelijk niet op haar te stemmen. Een stem op Le Pen is een stem op onzekerheid. We hebben geen idee wat er gebeurt als we haar de sleutels van het Élysée overhandigen. Maar er komt een moment dat de Fransen de gok gaan wagen.’

Net als twee jaar geleden profileert Le Pen zich als hét alternatief voor Macron. Onder de bonte verzameling verkiezingsdeelnemers zijn meer ‘tegenpartijen’, waaronder twee lijsten die hun oorsprong kennen in de gele hesjesbeweging en het links-populistische La France Insoumise van Jean-Luc Mélenchon. Maar in de peilingen leggen zij het ruimschoots af tegen het Rassemblement National (RN) van Le Pen, die rond de 23 procent schommelt en daarmee in een nek-aan-nekrace is verwikkeld met de Renaissance-lijst van Macron.

Tekenend is het feit dat in het vanouds linkse Le Havre niemand uit zichzelf over Mélenchon begint, terwijl de naam Le Pen in haast ieder gesprek als vanzelf valt. ‘Links is afgehaakt’, verzucht de 90-jarige mevrouw Coquetix, terwijl ze vanaf een bankje aan de Quai de Southampton naar aangemeerde cruise- en containerschepen kijkt. ‘We moeten kennelijk tegen de muur oplopen, net zoals ze daar hebben gedaan.’ Ze wijst naar de zee, naar het westen, waar het Verenigd Koninkrijk ligt. ‘Vroeg of laat vallen ook de Fransen voor het rechts-populisme. Maar dat maak ik hopelijk niet meer mee.’

De Franse lijsttrekkers 

De 54-jarige oud-diplomaat Nathalie Loiseau trad af als minister van Europese Zaken om lijsttrekker te worden voor de Europese lijst van Macron. Weet tot dusver niet te overtuigen. Op de nieuwe campagneposters staat niet zij, maar de president.

De pas 23-jarige Jordan Bardella geldt als vooraanstaande en talentvolle vertegenwoordiger van een nieuwe generatie RN-politici. De vertrouweling van Marine Le Pen werd in 2017 benoemd als woordvoerder van de partij. Is tevens voorzitter van de jongerenbeweging.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden