'In Libië ontstaat een schimmig emiraat'

De kans is klein dat in Libië na Kadhafi een democratie tot ontwikkeling kan komen. Dat stelt arabist Martin Janssen.

Rebellen in Benghazi. Beeld reuters

Het Centre international de recherche et d' études sur le terrorisme et d'aide aux victimes du terrorisme (CIRET-AVT) en het Centre français de recherche sur le renseignement (CF2R) zijn twee vermaarde Franse instituten die zich specialiseren in de studie van het hedendaags terrorisme. Franse regeringen hechten veel waarde aan de rapporten van beide denktanks. Enkele weken geleden echter brachten ze gezamelijk een 44 pagina's tellend rapport uit dat de Franse regering in ernstige verlegenheid bracht. Het rapport bevatte bevindingen, feiten en conclusies aangaande de oorlog in Libië.

Beide instituten hadden in april een delegatie internationale deskundigen naar Libië gestuurd die met vertegenwoordigers van beide zijden in het conflict spraken, waarbij ze zich vooral concentreerden op de achtergronden en identiteit van de Libische rebellen die zich verenigd hebben in de National Transitional Council (NTC). Deze Raad wordt inmiddels door de meeste westerse landen erkend als de enige legitieme vertegenwoordiger van het Libische volk.

NAVO ondersteunt rebellie
Het rapport komt tot de conclusie dat er vier segmenten binnen deze NTC kunnen worden onderscheiden. De eerste groep bestaat uit 'werkelijke democraten' die echter slechts een kleine minderheid vertegenwoordigen binnen de NTC. De tweede en grootste groep wordt gevormd door islamisten van wie velen duidelijk aan Al Qaida gelieerd zijn. Zij vormen de belangrijkste steunpilaar van de Libische opstand. De onderzoekers schrijven in hun rapport dat de 'NAVO een rebellie ondersteunt die mede wordt gedragen door islamitische terroristen' en 'dat niemand kan ontkennen dat vele Libische rebellen die thans door Washington gesteund worden in een recent verleden jihadisten waren die Amerikaanse soldaten doodden in Irak'.

De derde groepering binnen de NTC bestaat uit mensen die de monarchie willen herstellen die Moammar Kadhafi in 1969 omverwierp. Het rapport merkt echter op dat de scheidslijnen tussen islamisten en monarchisten vaag zijn omdat de Libische vorsten in het verleden aan het hoofd stonden van de Sanussi-orde, die wordt omschreven als een 'anti-westerse sekte die een uiterst rigide vorm van de islam praktiseert'.

De vierde en laatste groep binnen de NTC bestaat uit figuren die zich, vaak om opportunistische redenen, hebben losgemaakt van het Libische regime. De belangrijkste van hen is Mustafa Abdul Jalil, de huidige voorzitter van de NTC, die wordt omschreven als 'een traditionalist, die gesteund wordt door de islamisten'. Deze Jalil speelde enkele jaren geleden een belangrijke rol in de affaire rond de Bulgaarse verpleegkundigen die ervan beschuldigd werden opzettelijk kinderen te hebben besmet met het aidsvirus. Jalil was indertijd hoofd van het Libische Hof van Cassatie en weigerde in die hoedanigheid tot tweemaal toe het doodvonnis tegen de verpleegkundigen te herroepen.

Geen bloedbad
Het rapport evalueert gedetailleerd de situatie in Misrata en Ben­ghazi. Reeds in april waarschuwde Human Rights Watch dat, in tegenstelling tot wat in de internationale media werd beweerd, de troepen van president Kadhafi geen bloedbad hadden aangericht onder de inwoners van Misrata. De onjuiste berichtgeving hierover vormde echter voor westerse leiders een belangrijke rechtvaardiging voor de militaire interventie in Libië.

Benghazi wordt omschreven als een broeinest van religieus extremisme. Benghazi heeft zich de afgelopen vijftien jaar ontwikkeld tot het epicentrum van de Afrikaanse illegale immigratie naar Europa. Islamisten en jihadisten hebben van deze mensensmokkel een bloeiende industrie gemaakt waarin miljarden dollars werden omgezet.

Ze ontwikkelden in Benghazi - aldus het rapport - 'parallelle maffia-structuren' en het was deze lokale maffia die vanaf het begin de opstand tegen Kadhafi steunde en financierde. De sympathie van de maffia voor de rebellen zal zijn ingegeven door de belofte van Kadhafi aan Italië deze illegale handel in mensen keihard te zullen bestrijden. De bendes hebben volgens het rapport 'sinds maart honderden Afrikaanse gastarbeiders op de vaak gruwelijkste wijze afgeslacht'.

Verontrustende conclusies
De conclusies van het rapport zijn verontrustend. De situatie in Libië was vanaf het begin 'onderwerp van overdrijving en desinformatie in de media'. De gevolgen van deze des­informatie zijn duidelijk. Er werd geen onafhankelijke commissie naar Libië gestuurd om eigen onderzoek te doen. 'De sensationele maar vaak onjuiste verslaggeving van met name Al Jazeera heeft de VN bij haar besluitvorming beïnvloed.'

Het rapport concludeert daarom dat het westers ingrijpen in Libië waarschijnlijk meer problemen zal creëren dan oplossen. Men kan volstrekt niet uitsluiten dat met name Benghazi zich in het Libië van ná Kadhafi kan ontwikkelen tot een fundamentalistisch emiraat. Met alle gevaren van dien voor de veiligheid van Europa. Het zou bovendien kunnen leiden tot destabilisering van geheel Noord-Afrika.

Samenvattend kan men stellen dat de Europese belastingbetaler momenteel een oorlog financiert waarin Libische rebellen geholpen worden om de Libische leider ten val te brengen. Niemand kan ontkennen dat dit laatste een zegen zal zijn, niet alleen voor het Libische volk maar voor de hele wereld. De opstellers van het Franse rapport achten echter de kans buitengewoon klein dat daarna zoiets als een democratie zal opbloeien in Libië. Op basis van de bevindingen van dit rapport lijkt het meer in de lijn der verwachtingen te liggen dat Europa op een dag zal ontwaken met een soort Taliban-achtig staatje in zijn achtertuin.

Martin Jannsen is is arabist en publicist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden