Analyse Libanon

In Libanon blijft politiek ook anno 2018 in de familie

Premier Saad Hariri. Beeld AFP

Afgelopen zondag konden Libanezen voor het eerst in negen jaar hun stem uitbrengen. De opkomst was belabberd.

Grote verliezer van de parlementsverkiezingen van zondag, de eerste in bijna een decennium? De partij van premier Saad Hariri, zoon van de omgebrachte premier Rafic Hariri. Maar zijn zus Bahia lijkt verzekerd van het behoud van haar huidige parlementszetel.

 In de familie

In Libanon blijft politiek ook anno 2018 in de familie. Vooraanstaande politici van nu zijn de zoons van hun voorgangers, of - zeer modern - hun vrouwelijke familieleden. Premier Hariri kwam maandag met een scherpe analyse: 'Het probleem met deze verkiezingen: veel mensen begrijpen het niet.'

Afgelopen zondag konden Libanezen voor het eerst in negen jaar hun stem uitbrengen. In het buitenland werden deze verkiezingen met grote belangstelling gevolgd: Libanon ligt vlak naast het door oorlog verwoeste Syrië, en is een belangrijke partner van Europa als het gaat om opvang van vluchtelingen en terrorismebestrijding.

Maar de Libanezen zelf haalden hun schouders op. Minder dan de helft van de inwoners toog naar het stemhokje: slechts 49 procent. In het kiesdistrict Beiroet I, dat de rijkste wijken van de stad omvat, was de opkomst helemaal duizelingwekkend laag: slechts 33 procent.

 Vetes uit de burgeroorlog

Hoe komt dat? Veel mensen hebben moeite met het begrijpen van de Libanese politiek, die nog steeds wordt gedomineerd door vetes uit de burgeroorlog (1975-1990). Neem Samir Geagea, leider van de Libanese Forces die maandag op winst stond. Samir Geagea - ook zijn vrouw Strida zit in het parlement - zat jarenlang in de gevangenis vanwege onder meer betrokkenheid bij de moord in 1978 op toenmalig president Suleiman Frangieh, vader van huidig parlementskandidaat Tony Frangieh.

Maar de verkiezingen van afgelopen zondag waren extra onbegrijpelijk vanwege een nieuwe kieswet, waarbij zelfs verstokte politieke duiders afhaken. Libanon heeft traditioneel een sektarisch kiesstelsel: de 128 parlementszetels zijn gelijk verdeeld over moslims en christenen. Daarbinnen zijn aparte zetels voor soennieten, sjieten, maronitische en orthodoxe christenen, Armeense orthodoxen, katholieken, druzen en alawieten.

Dat was dus al ingewikkeld. Met de nieuwe kieswet wordt het gemakkelijker om op voorkeurskandidaten te stemmen en zijn de kiesdistricten - vormgegeven al naar gelang de sektarische achtergrond van de bevolking - anders georganiseerd. De hoop was dat hiermee de macht van oude partijen, de in beton gegoten coalitie van vaders en zoons, zou worden doorbroken. Critici verwachten het tegenovergestelde.

Sektarische politieke keuzes

Het probleem is niet deze kieswet, maar het denken dat er aan ten grondslag ligt, waarschuwt Bashshar Haidar, hoogleraar filosofie aan de American University of Beirut, in een bijdrage aan het Carnegie Center for Middle East Studies. 'Het zijn de sektarische politieke keuzes van gemiddelde kiezers. Zulke keuzes zouden zelfs onder een niet-sektarisch electoraal systeem de uitslag van de verkiezingen bepalen.'

Wetenschappelijk is er zelfs een term bedacht voor de politieke situatie in Libanon: political familism. De familie is politiek. Aan de buitenkant lijkt Libanon een modern land: je kunt er skiën en zonnebaden, vrouwen dragen wat ze willen zonder te worden lastiggevallen. Veel christenen hebben moslimvrienden waarmee ze samen in de kroeg gaan borrelen. Maar onder die tolerante oppervlakte broeien oude sektarische vetes.

De Libanese staat functioneert nauwelijks. Voor banen, toegang tot goede scholen en het asfalteren van de straat voor je huis heb je wasta nodig, connecties. Die connecties krijg je via je familie, maar anders in elk geval binnen je eigen religieuze groepering, die allemaal - van soennitisch tot christelijk - worden gedomineerd door enkele machtige families, waar je dus uit noodzaak op stemt.

Onbegrijpelijke kiesstelsel

Maandag liet de officiële uitslag in Beiroet op zich wachten. Dankzij het onbegrijpelijke nieuwe kiesstelsel ging het tellen van de stemmen langzaam. Vaststaat dat de gematigde, gevestigde partijen klappen hebben gehad. Niet alleen de soennitische Future Movement van Hariri, maar ook de christelijke Free Patriotic Movement van president Aoun, geleid door zijn schoonzoon Gebran Bassil.

In het buitenland wordt angstig gekeken naar de winst van Hezbollah. De politieke tak van Hezbollah staat in de VS op de terreurlijst. 'Libanon is Hezbollah', twitterde de Israelische onderwijsminister Naftali Bennett. Maar de winst is beperkt: Hezbollah had 11 zetels (van de 128) en daar komen hooguit een tot drie bij. Wel zit Hezbollah in een alliantie met christelijke partijen, die op hun beurt goede contacten onderhouden met het westen.

Ondertussen gingen aanhangers van de onafhankelijke vrouwelijke kandidaat Joumana Haddad de straat op. Zij probeert als een van de weinigen het sektarische familiespel te doorbreken. Haar achterban vermoedt fraude: eerst leek ze gekozen, maar toen toch weer niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.