In Le Luc leven de Fransman en de 'Arabier' niet samen

Scoort het Front National van Marine Le Pen in Noord-Frankrijk vooral op economische punten, in het Zuiden draait alles om behoud van de Franse identiteit. Geen beter voorbeeld dan het vrolijke stadje Le Luc, een bolwerk van gelukkige populisten.

Buiten zitten Marokkaanse jongeren op het terras, een van hen is onlangs aan zijn wang geopereerd.Beeld Bart Koetsier

De voorjaarszon schijnt over de Place de la Liberté van Le Luc, een vriendelijk stadje in de Provence. Een plein met platanen, huizen in mediterrane pasteltinten met groengrijs geschilderde balkons van gietijzer, een ijzeren beeld van Marianne, het symbool van Frankrijk, 'ter glorie van de Franse Revolutie'.

Een typisch Frans tafereeltje, maar je ziet meteen wat de Front National-stemmers van Le Luc dwars zit. Op de terrassen zitten merendeels inwoners van Maghrebijnse afkomst, of, zoals ze hier zeggen, 'Arabieren'.

In het Café de Paris hangt een vlag van het Vreemdelingenlegioen. Patron Gérard Gachotte (63), oud-legionair, staat in zijn bomberjack achter de bar. 'Ik stem op Marine Le Pen omdat haar discours gerechtvaardigd is. Er zijn te veel immigranten', zegt hij op hoekige toon. Toch heeft hij een niet onaanzienlijke Maghrebijnse clientèle. 'Ja, maar ik accepteer alleen ouderen en jongeren die werken. Het tuig komt er hier niet in.'

52 procent van de stemmen haalde Marion Maréchal-Le Pen (FN) in 2015 in Le Luc bij de regionale verkiezingen. Ze is een nicht van Marine Le Pen.

42 procent van de stemmen kreeg Pascal Verrelle (Front National) in 2014 bij de verkiezingen om het burgemeesterschap van Le Luc.

Café de Paris, met de vlag van het Vreemdelingenlegioen. Aan de bar zit een stamgast.Beeld Bart Koetsier

Iets verderop, in de Bar Tabac, drinkt Alain Villain (53) een biertje. 'We hebben genoeg van immigratie. De immigranten krijgen alles, terwijl de Franse gepensioneerden sterven van de honger. Alle problemen worden veroorzaakt door immigranten. Nou ja, niet alle, maar wel tachtig procent. En binnen een paar generaties hebben ze de meerderheid, als het zo doorgaat.' Verrassend genoeg gaat de Franse verkiezingscampagne tot dusverre nauwelijks over identiteit, maar vooral over de economie en de affaires van Fillon. Maar het thema identiteit ligt direct onder de oppervlakte, zeker in een stadje als Le Luc. In 2014 werd hier een burgemeester van het Front National gekozen, met 42 procent van de stemmen. Bij de regionale verkiezingen van 2015 haalde Marion Maréchal-Le Pen er 52 procent en op 23 april zal haar tante Marine ongetwijfeld hoog scoren.

Toch is Le Luc geen verlepte industriestad, geen lekkende schuilplaats voor de 'slachtoffers van de globalisering'. De werkloosheid is hoog, 10 procent, maar niet hoger dan elders in Frankrijk. Elk jaar krijgt Le Luc er inwoners bij, onder wie veel gepensioneerde Fransen uit het Noorden die de zon op zoeken. Het is een stadje voor de (lagere) middenklasse voor wie de kust te duur is. Je kunt hier prima wonen, zeggen inwoners. Het zijn gelukkige populisten in Le Luc.

Het stadje Le Luc in de Provence telt zo'n 8.600 inwoners.Beeld Bart Koetsier

Voor de mairie aan de Place de la Liberté staat FN-burgemeester Pascal Verrelle twee oude dames te woord. Een joviale man, gekleed in colbert, das en spijkerbroek. 'In Le Luc veroorzaken de immigranten weinig problemen', zegt hij even later op zijn werkkamer. 'Ze zijn relatief geïntegreerd. Toen wij aantraden, hebben we de gemeentelijke politie met vier agenten uitgebreid. Twee van hen zijn van Maghrebijnse afkomst. Die doen het heel goed.'

Toch is hij fel tegen immigratie, net als zijn kiezers. Waarom is het populisme zo sterk in Le Luc, een stadje waar eigenlijk nooit iets gebeurt? Juist omdat we de problemen buiten de deur willen houden, zegt Verrelle. Le Luc mag geen Marseille worden. 'Sinds enkele jaren heb je in Frankrijk complete quartiers waar de politie niet meer durft te komen. No man's land', zegt de burgemeester.

Varkensvlees en wijn

Het populisme is niet alleen een reactie op problemen, dichtbij of ver weg. Het propageert ook een ideaal, dat van een cultureel homogene natie. Een land zonder immigranten, of hooguit immigranten die volledig assimileren. 'Ik heb geen zin meer om naar het centrum van Le Luc te gaan', zegt Benoît Abderhalden (37), directeur van een bedrijf, die een broodje kebab eet bij foodtruck op de parkeerplaats van de supermarkt Intermarché. 'Je ziet er alleen maar immigranten. Het is de sfeer, het is niet zo gemakkelijk om daar te mengen. Wij zijn anders, we eten varkensvlees en we drinken wijn.'

Burgemeester Verrelle was lange tijd militair, daarna directeur van een gevangenis. 'Op mijn 52ste kon ik met pensioen', vertelt hij. 'Ik had langer kunnen doorgaan, ik hield van mijn vak. Maar ik ben weggegaan toen ik de imams de gevangenis zag binnenkomen. Ik zag mensen in djellaba bidden in de gangen. Varkensvlees, het goedkoopste vlees, is uit de gevangenis verdwenen, zelfs voor de mensen die van varkensvlees houden. We hebben er alles aan gedaan om ervoor te zorgen dat moslims zich hier thuis voelen. Nu voelen ze zich zo thuis dat ze willen dat wij vertrekken.'

On est chez nous, is de strijdkreet van het Front National. We zijn hier bij ons. In het centrum van Le Luc voelen de FN-stemmers zich niet meer thuis. Ironisch is het wel: de Fransen 'afkomstig uit de immigratie' zijn zo zichtbaar aanwezig omdat de oorspronkelijke bewoners de oude, goedkope huizen zijn ontvlucht.

De winkelstraten rond de Place de la Liberté bieden een treurige aanblik. Een bakkerij staat te koop, het rolluik van de viswinkel zal altijd dicht blijven, het maison de presse is dichtgespijkerd. De hartslag van de binnenstad is gevaarlijk laag geworden. Dat komt overigens niet alleen door de immigranten die relatief weinig te besteden hebben. Net als vrijwel elke provincieplaats van enige omvang wordt Le Luc omcirkeld door vier enorme supermarkten die de binnenstad leegzuigen.

Gérard Gachotte, patron van Café de Paris.Beeld Bart Koetsier

De koffer of de lijkkist

De regio Provence-Alpes Maritimes-Côte d'Azur behoort tot de meest rechtse van Frankrijk. In de jaren zestig vestigden zich hier honderdduizenden pied noirs, Europese kolonisten die uit Algerije waren verdreven met de leuze 'de koffer of de lijkkist'. Tot hun leedwezen zagen ze even later de moslims uit Algerije en andere landen van de Maghreb arriveren. Zo behoorden de pied noirs en hun afstammelingen tot de eerste aanhang van het Front National, toen de partij nog een onbeduidende splinter was.

In Noord-Frankrijk heeft het Front een sociaal karakter dat past bij een voormalig industriegebied. Het Noorden is het bastion van Marine Le Pen, maar in het Zuiden is haar nichtje Marion populairder. Zij is rechts, katholiek, sterk gericht op de Franse identiteit in een regio met veel immigratie.

Het conflict lijkt hier dicht onder de oppervlakte te liggen. Toch zijn grote spanningen tot dusverre uitgebleven. Na de aanslag in Nice in juli 2016 werd rekening gehouden met wraakacties en rassenrellen, maar grote incidenten bleven uit.

Een islamitische vrouw met haar dochter of kleindochter.Beeld Bart Koetsier

Ook in Le Luc gaat het er ogenschijnlijk gemoedelijk aan toe. 'Ach, we leven hier goed, het is klein stadje op een menselijke schaal', zegt Karim (30), een militair die een kopje koffie drinkt in het centrum van de stad. 'Elke groep leeft in zijn eigen wereld. We merken niet eens dat er een FN-burgemeester is', zegt zijn zwager.

Toch lopen de spanningen langzaam maar zeker op, zegt Karim. Er loopt een vrouw voorbij, van top tot teen ingepakt in hoofddoek en lange jurk. 'Kijk, daardoor krijg je problemen', zegt hij. 'Ik vind het ook prettig om in djellaba te lopen, maar dat doe ik thuis. Op straat loop ik in jeans. Je moet een beetje je best doen.'

Karim is opgegroeid in Parijs. Toen hij op school zat, werd niet over religie gesproken. 'Er zaten Joodse kinderen op school, dat was helemaal geen thema. Dat is allemaal erg veranderd na 11 september', zegt hij.

Hoe sterker politici als Le Pen en Fillon op de Franse identiteit hameren, hoe meer moslims hun religieuze identiteit openlijk belijden - en omgekeerd. 'De generatie van mijn ouders wilde maar een ding: niet opvallen. Veel mensen zijn wijn gaan drinken, om maar mee te doen met de Fransen. Hun kinderen hebben daar een reactie op: wij willen laten zien dat wij er zijn,' zegt hij.

Verborgen ideeën

Karim zegt van Frankrijk te houden. Als militair is hij op missie geweest voor de Syrische kust. Toch erkent hij gevoelig te zijn voor de zoektocht naar identiteit. Een paar minuten eerder bekritiseerde hij nog een passerende vrouw in hoofddoek en traditionele kledij, nu zegt hij: 'De vrouw van mijn zwager heeft net besloten een hoofddoek te dragen. Eigenlijk zou ik best willen dat mijn vrouw dat ook zou doen. Om te laten zien dat ze de islam belangrijk vindt. Maar zij wil het niet en het is haar keuze.'

Van een Front National-burgemeester ligt hij niet wakker, maar een verkiezingszege van Marine Le Pen is van een heel andere orde. 'Natuurlijk ben ik daar bang voor. Ik ben bang dat mijn zoon zal opgroeien in een omgeving waar moslims voortdurend worden gestigmatiseerd. Ik ben ook bang dat ze hun ware ideeën verbergen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden