InterviewAfghaanse politicus Shinkai Karokhai

‘In Kabul lopen veel machtige mannen rond die een wrok koesteren tegen mij’

De Afghaanse politicus Shinkai Karokhail stak jarenlang haar nek uit voor meer rechten voor Afghaanse vrouwen en kinderen. Het invloedrijke parlementslid is gevlucht naar Canada en probeert nu met geestverwanten een lobbygroep opzetten. ‘Ik ben met pijn in mijn hart vertrokken.’

Shinkai Karokhail tijdens de onthulling van het B.C. Afghanistan Memorial in Victoria. Beeld Hollandse Hoogte / PA Images / A
Shinkai Karokhail tijdens de onthulling van het B.C. Afghanistan Memorial in Victoria.Beeld Hollandse Hoogte / PA Images / A

Waarom bent u gevlucht voor de Taliban?

‘Ik ben met pijn in mijn hart vertrokken. Net op tijd, twee dagen voor de intocht van de Taliban in Kabul. Sommige van mijn familieleden zijn gebleven, maar ik vond dat ik geen keus had. Ik ben een politicus die altijd standpunten heeft ingenomen die op kritiek konden rekenen in Afghanistan. Over de kwade rol van Pakistan, de schadelijke gevolgen van extremisme, over de gebrekkige vrouwenrechten en kinderrechten, over het belang van meer inclusie in onze samenleving. In de loop der jaren ontving ik wel 17, 18 bedreigingen. Wat niet zo raar is voor een Afghaanse politicus, zeker niet voor een vrouwelijke politicus. Maar het is lastig te zeggen of die bedreigingen van de Taliban kwamen. Afzenders en adressen verschilden. In Kabul lopen veel mensen rond die een wrok koesteren tegen mij. Machtige mannen die zich publiekelijk vernederd voelden, omdat ik drie keer achtereen heb gewonnen in mijn kiesdistrict Kabul. Eén keer overleefde ik een aanslag, toen een bom te vroeg afging voor mijn auto. Nee, ik zou vandaag niet safe zijn in Kabul, dat weet ik wel zeker.’

Mocht u naar school van uw vader?

‘Ik groeide op in de jaren zeventig in een dorpje nabij Kabul. Mijn vader was een bekende tribale leider die invloed had op nationaal niveau. Hij was regelmatig op het paleis van de koning in Kabul. Thuis steunde hij zijn dochters. Mijn oudere zus wilde graag naar de middelbare school, zij heeft veel voorwerk gedaan. Dat verzoek vroeg om een balanceeract van mijn vader die typisch is voor Afghanistan. Als zijn vrienden vroegen: “hoe kun je dat nou doen, je dochters naar de middelbare school sturen!” antwoordde hij: “ach, het zijn maar kleine meisjes, laat ze een paar klassen doen.” Als tribaal leider werd hij geacht te luisteren naar stamleden en de sociale grenzen te bewaken. Maar toch studeerden wij allebei af aan de universiteit. Daar ben ik mijn vader dankbaar voor.

‘Ik leefde in botsende werelden: die van het conservatieve platteland en die van de moderne stad. Ik leerde ook balanceren, net als mijn vader. Het verschil tussen platteland en stad heeft altijd een grote rol gespeeld in Afghanistan. Als de balans ontbreekt, als de spanning te groot wordt, volgt een coup of een burgeroorlog. Dat wil niet zeggen dat iedereen in Kabul modern en beschaafd is. Laatst nog werd ik uitgescholden door een medepoliticus die mijn steun niet kreeg bij een stemming. “Jij bent een slechte vrouw, ik ga je slaan! Ik maak je dood!”, riep hij. Nota bene in het parlement! Dan denk ik: er is nog veel te doen in Afghanistan.’

U studeerde geneeskunde in Kabul. Was u daar de enige vrouw?

‘Integendeel, er studeerden toen veel vrouwen! Zelfs de minister van volksgezondheid was een vrouw. In de tijd van de koning, en ook tijdens de Russische bezetting, was Afghanistan een gematigde moslimstaat. Een modern land - nou ja, Kabul dan. Pas toen buurland Pakistan in de jaren negentig het islamitisch extremisme introduceerde in Afghanistan, veranderde mijn land in een radicale samenleving: anti-vrouw en anti-ontwikkeling. Jonge mensen volgden hoe-vernietig-ik-Afghanistan-les. Hoe blaas ik een brug op, een school of een ziekenhuis! Opeens werden tribale leiders als mijn vader gecommandeerd door een moellah. De hele structuur van de samenleving veranderde onder het mom van een jihad.’

Hoe was uw leven onder het eerste Taliban bewind?

‘Ik vluchtte naar Pakistan toen de Russen vertrokken en de mujahideen het land in een burgeroorlog stortten. Ze schoten half Kabul in puin! In Pakistan zette ik met mijn zuster het Afghan Women Educational Centre (AWEC) op. We gaven lees- en schrijfles aan kwetsbare Afghaanse vrouwen en leerden hen vaardigheden om de kans op werk te vergroten. Kinderen van vluchtelingen die op straat werkten, konden bijkomen op onze centra en lessen volgen. Oudere kinderen leerden bij ons een vaardigheid en kregen gereedschap mee. Af en toe bezocht ik Kabul, ook onder de Taliban, omdat mijn man daar woonde. Het viel mij zwaar dat ik als vrouw niet zelfstandig de straat op mocht. Een winkelier stuurde mij weg uit angst voor slaag. Ik moest de hand van mijn zoontje van 18 maanden vasthouden; zodat hij mij kon beschermen. Het was te gek voor woorden, een belediging voor mij als vrouw en een misinterpretatie van de islam. Ik dacht vooral: ‘wat is er mis met ons. Pakistan heeft een vrouwelijke premier, en ik mag niet eens naar de winkel om de hoek.

‘In 2002, na de val van de Taliban, verhuisden we ons hoofdkantoor naar Kabul en begonnen we vergelijkbare programma’s in diverse Afghaanse provincies. Toen Afghanistan in 2005 een parlement kreeg, riepen mijn vrienden: “als je ècht wat wilt doen tegen vrouwendiscriminatie en kinderuitbuiting, wordt dan wetgever”. Ik begon een campagne in Kabul waar de concurrentie moordend is. Uiteindelijk raakten de kiezers overtuigd dat ik daar niet stond voor de belangen van mijn familie, maar voor hun belangen. Na een jaar klopten de mensen uit mijn district niet meer aan bij mijn broer voor hun problemen, maar direct bij mij. Dat was eigenlijk de grootste overwinning.’

Heeft u veel kunnen bereiken als vrouwelijke parlementariër?

‘Alle 250 parlementariërs zijn eenlingen in Afghanistan. Politieke partijen ontbreken. Toch denk ik afgelopen 15 jaar een belangrijke rol te hebben gespeeld bij de verbetering van vrouwenrechten in ons land. Ik kreeg aanpassingen doorgevoerd in het sjiïtisch familierecht waarin gehuwde vrouwen nauwelijks rechten genoten; ik was de drijvende kracht achter de nieuwe wet om misbruik van vrouwen - gedwongen huwelijken, huiselijk geweld, verkrachting binnen het huwelijk – strafbaar te stellen. ‘Niet voor niks nodigde de president mij als enige parlementariër uit voor de ondertekening.’

‘De afgelopen jaren stak ik veel energie in een netwerk van 180 vrouwelijke activisten; parlementariërs, maar ook ambtenaren, rechters, managers dat is uitgegroeid tot een sterke belangengroep. Bij elke nieuwe wet dienden we amendementen in om de rechten van vrouwen te verbeteren. Maar waar het ons vooral om ging – en gaat – is het veranderen van de traditionele manier van denken. Vrouwen zijn niet minderwaardig, vrouwen kunnen prima werken en u vertegenwoordigen in het parlement. We waren een voorbeeld, we openden deuren voor andere vrouwen. Ook buiten Kabul, in de traditionele gebieden, liet ik – letterlijk - mijn gezicht zien. Zo legde ik de mannen uit wat zij moesten doen voor hun dochters. Niet alleen voor hen, maar voor het welzijn van het hele district.

‘Ik beweer niet dat ik altijd succesvol was. Maar toch ben ik wel tevreden met wat ik heb kunnen bereiken in het parlement. Ik heb Afghanistan naar eer en geweten gediend als volksvertegenwoordiger: zonder corruptieschandalen, zonder favoritisme, en zonder compromissen waar ik niet achter sta. Dus ja, daar ben ik wel trots op.’

Hoe bekijkt u de vrouwendemonstraties die zijn neergeslagen door de Taliban?

‘Die vrouwen riskeren hun leven om een rol op te eisen in de nieuwe regering. Om in de toekomst nog een actieve rol in de Afghaanse samenleving te kunnen spelen. De Taliban zouden naar hen moeten luisteren, in plaats van hen met geweren en traangas het zwijgen op te leggen. De vrouwen van Afghanistan zullen de plannen die de Taliban met hen hebben, niet meer accepteren. Het ontbreken van vrouwen in de interim-regering, bewijst volgens mij al dat de Taliban niet hebben geleerd van hun fouten in het verleden. Het kabinet van de Taliban zal zich vervreemden van het buitenland, terwijl Afghanistan de steun van de internationale gemeenschap hard nodig heeft. Ik blijf doorwerken voor mijn land en voor de vrouwen van Afghanistan met nieuwe projecten vanuit het buitenland.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden