'In je eentje kun je niets veranderen'

Ontwikkelingsbeleid anno nu is IDH, het Initiatief Duurzame Handel. Al meer dan 200 ondernemingen doen mee.

Ronde Tafels zijn helemaal in. Die van koning Arthur was natuurlijk de eerste, maar de recente opmars van Ronde Tafels begon met die voor duurzame palmolie, die werd opgericht in 2003. Ronde Tafels en soortgelijke samenwerkingsverbanden van bedrijfsleven, overheid, vakbonden en ngo's, zijn er nu onder meer voor duurzame soja, cacao, koffie, thee, suiker, katoen en hout.


Aan al die Ronde Tafels worden afspraken gemaakt om de betreffende productieketen duurzamer en eerlijker te maken. Die uitdijende zaal met Ronde Tafels met hun afspraken zijn ook het werkgebied van het Initiatief Duurzame Handel IDH, een van de nieuwe speerpunten in het Nederlandse ontwikkelingsbeleid.


Het IDH werd opgericht in 2007 door toenmalig minister voor Ontwikkelingssamenwerking Bert Koenders. Het was een van de vruchten van zijn geruchtmakende millennium-evenement op het voormalig eiland Schokland. Het IDH kreeg van Koenders een jaarbudget mee van 6 miljoen euro. Het nieuwe kabinet omhelsde het IDH, en verdrievoudigde het budget tot 20 miljoen per jaar.


Ondanks dit forse budget is IDH nog nauwelijks bekend. Terwijl het toch al tweehonderd ondernemingen aan zich heeft gebonden, plus een aantal ngo's en de vakbonden. Het heeft een hoofdkantoor met 35 man personeel. Directeur Joost Oorthuizen (1965): 'Wij bouwen coalities. We hebben vorig jaar een actieplan vastgelegd waarin onze samenwerking vastligt met al die bedrijven die op die grondstoffenmarkt actief zijn. Daar zitten veel multinationals bij.'


Aan de Ronde Tafels worden criteria opgesteld: waaraan moet duurzame soja voldoen, waaraan moet verantwoorde katoen voldoen. Maar vervolgens moet er een hoop werk worden verzet. Hele productieketens moeten zich aanpassen, en boeren moeten worden opgeleid. Dat moeten de deelnemers aan de Ronde Tafel doen, maar die samenwerking is vaak moeilijk.


Het smeren van die stroeve samenwerking, dat is de tactiek van IDH. De organisatie heeft zelf maar 20 miljoen euro per jaar te vergeven, maar haar actieplan omvat 120 miljoen per jaar. De deelnemende bedrijven betalen tweederde, een aantal ngo's samen eenzesde, en IDH legt ook eenzesde bij. Voor elke euro ontwikkelingshulp die IDH zo in de ontwikkeling van boeren steekt, komen er vijf euro's uit andere bron bij.


Maar kan het niet helemaal zonder ontwikkelingshulp? Het bedrijfsleven staat immers te trappelen om duurzaam te opereren?

Oorthuizen: 'Dat is een verkeerde conclusie. Je kunt wel een project opzetten voor duurzame cacao, maar als het bedrijfsleven dan ook de scholing moet betalen voor een paar miljoen boeren, komt dat project niet van de grond. Als wij daar een beetje aan bijdragen, komt het wel van de grond.


'Door de grote schaal zijn dat heel efficiënte scholingsprogramma's. Als je in kleine projecten cacaoboeren wilt bijscholen, kost dat zo 2.000 euro per ton productie. In dit project kost het 150 euro per ton.'


Het gaat IDH er niet om her en der goed ogende projectjes in arme landen te realiseren. Hele markten - daar gaat het om. Oorthuizen citeert de woorden van Jason Clay, een van de bazen van het Wereld Natuur Fonds: 'De biodiversiteit in de 35 belangrijkste natuurgebieden in de wereld wordt bedreigd door de productie van vijftien cruciale grondstoffen. Dan moet je denken aan de monoculturen en het gebruik van gif en kunstmest in de buurt of in die natuurgebieden. En 25 procent van die vijftien grondstoffen worden beheerst door honderd ondernemingen.'


Geen van die ondernemingen kan in zijn eentje de productieketen veranderen. Oorthuizen: 'Wij denken dat als je 25 procent van een markt om de tafel hebt, je die markt wel kunt transformeren.' In het Actieplan 2011-2015 worden dertien markten genoemd, van soja en palmolie tot en met toerisme en natuursteen.


U streeft naar duurzame ontwikkeling, maar wat is volgens IDH duurzame ontwikkeling?

'Dat is wat bedrijven, ngo's en wetenschappers in de sector met elkaar afspreken. In het geval van de cacao gaat het vooral om het bestrijden van armoede bij de cacaoboeren, maar ook om het terugdringen van het gebruik van pesticiden. In het geval van de bosbouw gaat het vooral om het behoud van het milieu, maar ook wel om armoede te bestrijden. Wij laten dat juist van de verschillende partijen in de sector zelf afhangen, wat die definiëren als duurzaam.'


Hoe kunnen we weten dat deze benadering effectief is?

'Wat onze bijdrage is geweest, laten we onderzoeken door een onafhankelijk bureau. Dat komt volgend jaar met een eerste rapportage. We zien nu al wel resultaten. De Nederlandse soja-keten heeft besloten in 2015 alleen nog duurzame soja te gebruiken. De Belgen hebben al gezegd dat ze voor een miljoen ton meedoen, de Zweden zijn ermee bezig. En neem Cargill, de grootste handelsonderneming in agrarische producten. Die heeft gezegd alleen nog duurzame palmolie te gaan verhandelen, ook naar China.'


Dat zijn toch geen markten die je vanuit Nederland kunt transformeren?

'Nee, dat kan niet. Dat moet op internationaal niveau gebeuren, tenminste op Europees niveau. We maken al plannen om na 2015 flink op te schalen. Wij denken dan een budget van 50 miljoen euro per jaar nodig te hebben. Dat hoeft niet alleen te komen uit de Nederlandse ontwikkelingssamenwerking. Andere landen moeten ook meebetalen. We hebben onze naam al aangepast. Aanvankelijk heetten we in het Engels het Dutch Sustainable Trade Initiative; dat woord Dutch hebben we al geschrapt. We praten al met verscheidene Europese landen over medefinanciering. Het zou kunnen dat IDH in de toekomst door meerdere overheden wordt gefinancierd. En we praten ook over deelname door grote fondsen zoals het Bill en Melinda Gates Fonds.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden