In je eentje houd je de opwarming niet tegen

Zouden de bewoners van de Malediven 's avonds bidden voor Angela Merkel? Zouden de Soedanezen zich druk maken om het anti-Europese populisme van Wilders en de ware Finnen? Zouden de bewoners van de rivierdelta in Bangladesh een klein vreugdedansje hebben gemaakt vanwege de bereidheid van het IMF om Italië miljarden te lenen? Waarschijnlijk niet.


Toch is de oplossing van de eurocrisis ook voor hen van levensbelang. De politieke toekomst van Europa is namelijk bepalend voor de mogelijkheden om de opwarming van de aarde te beperken tot 2 graden. En dat is essentieel voor Bangladesh, Soedan en de Malediven. Zij betalen de prijs voor de klimaatverandering. Bangladesh krijgt te kampen met meer overstromingen door heftige regens. Soedan met extra droogte en de Malediven dreigen te worden bedolven onder de golven van een stijgende zeespiegel.


Het verband tussen euro en klimaat is niet onmiddellijk duidelijk. Een cynicus kan zelfs het omgekeerde beweren. Als de euro ten onder gaat, stevent de wereld af op een recessie en dus op een vermindering van CO2-uitstoot. Toch vrees ik dat een ondergang van de euro rampzalig is voor de Malediven.


In zijn boek Het Groene Optimisme maakt Wijnand Duyvendak de balans op van 25 jaar klimaatbeleid. Hij trekt geen vrolijke conclusie. Er zijn veel rapporten geschreven en convenanten gesloten, maar er is weinig bereikt. De CO2-uitstoot is in Nederland tussen 1990 en 2010 met 14 procent gestegen. De grootste oorzaak is het collectieve actieprobleem. Geen land kan in zijn eentje de opwarming tegenhouden. Maar omdat internationale samenwerking zo moeilijk is, wacht elk land op andere landen. Zo blijven we in de woorden van Duyvendak 'elkaars gevangene'.


De deze week begonnen klimaatconferentie in Durban is daarvan een pijnlijke illustratie. Europa wil alleen een verlenging van het verdrag van Kyoto als ook China en de VS zich vastleggen op een reductie van de uitstoot. Anders gebeurt er niks. Zonder internationale afspraken verschrompelt ook nationaal klimaatbeleid. Dat leidt immers al snel tot een aantasting van de concurrentiepositie. Klimaatbeleid dat ten koste dreigt te gaan van burgers of bedrijven, wordt steevast gestaakt, zo heeft Duyvendak ontdekt. En zo kan het dat na 25 jaar klimaatpolitiek nog steeds miljardensteun wordt gegeven aan fossiele brandstoffen, zoals de grootverbruikerskorting op gas voor bedrijven.


De opwarming van de aarde kan alleen worden getemperd door een complete omslag: nieuwe technologie (zon, wind, biomassa) en een andere economie. Hoe minder technologische doorbraken er komen, hoe meer het moet komen van consumptiebeperking. Wie hecht aan onze levensstijl doet er dus goed aan technologische vernieuwing te stimuleren. Duyvendak laat zien dat dit niet lukt met tijdelijke subsidies (Nederland heeft meer regelingen gehad om groene energie te steunen dan de Denen, maar met minder succes). Groene energie komt er pas als de vervuiler moet betalen. Dan leggen fossiele brandstoffen het af tegen schone energie. Maar zonder internationale afspraken leidt het principe 'de vervuiler betaalt' tot economische zelfverminking.


Zulke internationale afspraken over de beperking van de CO2-uitstoot zullen niet worden gemaakt in Durban. De grootste optimisten hopen dat er in 2015 alsnog een akkoord komt. Maar één ding is zeker. Als de eurozone uit elkaar klapt, is de kans op zo'n akkoord helemaal verkeken. Europa keert zich dan nog meer naar binnen. De nationale politieke verkaveling leidt eerder tot concurrentie tussen landen dan tot internationale samenwerking. Het wordt ieder voor zich en na ons de zondvloed. En voor de Malediven betekent dat letterlijk een zondvloed.


Europa staat nu symbool voor machteloosheid. De Europese leiders kunnen zelfs een urgent probleem als de eurocrisis niet oplossen. Voor de tempering van de klimaatcrisis je heil zoeken bij Europa lijkt dan ook een recept voor ellende. Maar zonder Europese samenwerking staan Europese landen nog machtelozer. En vergeleken bij multilaterale onderhandelingen lijkt Europa bijna een wonder van daadkracht. Een sterk Europa kan ook China en de VS onder druk zetten, dat lukt individuele Europese landen nooit.


De paradox is dat Europa een machteloos gevoel geeft, maar dat we zonder Europa machtelozer zijn. Het is daarom te hopen voor de inwoners van Bangladesh, Soedan en de Malediven dat de eurocrisis wordt bedwongen. Misschien moeten ze toch maar een schietgebedje prevelen voor Merkel: 'help ons, red de euro'.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden