In Jayyous is het Israëlische hek nog maar het begin

Israëli's noemen het de veiligheidsmuur, bedoeld om terroristen te stoppen, de Palestijnen hebben het over de apartheidsmuur. Volgens hen pikken de Israëli's zo vruchtbare landbouwgrond en waterbronnen in....

De inwoners van het Palestijnse dorpje Jayyous op de Westelijke Jordaanoever zijn panisch van angst dat ze hun landbouwgronden zullen verliezen. Dat is niet zomaar een waanidee, want sinds begin deze maand staat er een imponerend hek tussen het dorp en hun land. De veelbesproken Israëlische 'veiligheidsmuur'begint langzaam vorm te krijgen in de noordelijke Westoever.

'Er is wel een poort om van ons dorp naar het land te komen', zegt Abu Soufian, 'maar poorten kunnen ze sluiten en ze behandelen ons daar als beesten.'De oude, grijze man zit gehurkt op de aarde onder zijn golfplaten dak. Het is heet en de vliegen zoemen iedereen om de oren.

Het hek, een combinatie van prikkeldraad, patrouillewegen en een elektronisch hekwerk met af en toe stukken hoge grijze betonnen muren, is volgens Israël puur een veiligheidsmaatregel om terroristen te stoppen. Het geheel trekt een streep door het landschap, dwars door olijfboomgaarden en kleine, moeizaam bebouwde akkers. Om de zoveel kilometer zijn er poorten aangebracht om Palestijnen door te laten die anders van hun land zouden zijn afgesneden.

De 'veilgheidsbarrière', zoals de Israëli's het ook wel noemen, wordt steeds controversiëler. De Amerikaanse regering is ernstig verontrust dat de bouw ervan het welslagen van het vredesplan, de 'routekaart', zal ondermijnen. Het wordt gezien als een eenzijdige Israëlische stap die de toekomstige status van de Palestijnse gebieden zal vastleggen, ook al zegt Israël steeds dat het niet gaat om een 'politieke grens'.

Jayyous ligt net iets boven de Palestijnse stad Qalqilya die een stuk Israël insteekt. Op dat punt is de joodse staat het smalst, slechts 12 kilometer van Qalqilya naar de zee. De stad is dan ook aan drie kanten omsingeld door het hek en de enige uitweg naar de Westoever wordt bewaakt door Israëlische troepen. Terwijl het hek op veel plekken grofweg de route volgt van de 'groene lijn', de oude grens tussen de Westoever en Israël, zit het bij Qalqilyia vol lussen en inhammen. Jayyous ligt bijvoorbeeld zes kilometer van de groene lijn.

Sharif Omar, een andere grondbezitter in Jayyous en een veteraan van het Palestijnse Land Defense Committee, wijst naar een toren die volgens hem op de oude grens staat. 'Daar ligt Israël en daar loopt het hek, enkele tientallen meters van onze huizen. Waarom hebben ze zes kilometer nodig tussen ons en hen, waarom moet het vlak langs onze huizen lopen?'

Het antwoord volgens de Palestijnse Autoriteit en veel van de dorpsbewoners die erdoor geraakt worden, is dat Israël simpelweg het hek gebruikt om zoveel mogelijk vruchtbare landbouwgrond in te pikken en ook om de controle over de zo belangrijke waterbronnen te behouden. Van de zeven bronnen waar de inwoners van Jayyous hun water vandaan halen, ook om het land te irrigeren, liggen er nu zes aan de 'Israëlische'kant van het hek.

Het hek snijdt Jayyous ook af van 73 procent van alle grond van het dorp, zegt burgemeester Fayez Salem. Als er gekeken wordt naar de vruchtbare, geïrrigeerde grond dan is dat 97 procent. Vooral het verlies aan kassen, die veel meer opbrengen dan gewone grond, kan ernstig zijn. De 3000 mensen in Jayyous zijn voor het overgrote deel afhankelijk van de landbouw, zeker aangezien ze sinds het uitbreken van de intifada bijna drie D A N I Ë jaar geleden niet meer in Israël kunnen werken.

Wat er in Jayyous gebeurt, vrezen de Palestijnen, kan op veel grotere schaal in de rest van de Westoever worden herhaald. De eerste, noordelijke sectie die nu bijna af is, van zo'n 135 kilometer, loopt nog relatief dicht langs de groene lijn hoewel ook daar al tienduizenden Palestijnen en grote stukken land aan de 'verkeerde kant'komen te liggen. De rest van de route is nog onbekend maar er wordt rekening gehouden met een enorme inlijving van Palestijns land aan de Israëlische kant van het hek. Dat komt door de wens van veel nederzettingen om aan de 'goede kant'te komen liggen.

Gerald Steinberg, een strategisch analist aan de Bar-Ilan universiteit in de buurt van Tel Aviv die goede contacten heeft met het rechtse establishment, geeft het meteen toe. 'Het traject van het hek lijkt misschien idioot als je er zo naar kijkt met al die lussen, maar in de politieke realiteit is het juist erg logisch.'De kolonisten vormen een belangrijke lobby, legt hij uit, die er keer op keer in slaagt om meer nederzettingen 'binnen het hek'te laten vallen.

In de buurt van Jayyous en Qalqilya is dat de nederzetting Alfei Menashe die in de oorspronkelijke plannen buiten het hek viel. In Jayyous leidt dat vooral tot veel bitterheid. 'In Alfei Menashe wonen 5000 kolonisten, vergeleken met 40.000 mensen in Qalqilya en nog een 25.000 in de dorpen die getroffen worden', zegt Abdelatif Khader, de coördinator van de Palestijnse'Stop de apartheidsmuurcampagne'in het Qalqilya district. 'Waarom zijn 5000 kolonisten belangrijker dan de 65.000 Palestijnen die door die omweg van het hek getroffen worden?'

De Palestijnen proberen de term 'apartheidsmuur'internationaal aan de man te brengen, in tegenstelling tot Israëls 'veiligheidsmuur'. Ze noemen het apartheid omdat volgens hun idee het hek de contouren zal gaan volgen van de enclaves waarin Premier Sharon de Palestijnse bevolking zou willen opsluiten.

Die gebieden, die met corridors aan elkaar verbonden kunnen worden, zouden slechts 45 procent van de Westoever beslaan maar zouden 91 procent van de bevolking bevatten. Dat wordt door de Palestijnen niet beschouwd als de 'levensvatbare staat'waarvan sprake is in de routekaart.

Het traject van het hek lijkt wel degelijk verbonden met Israëlische ideeën over toekomstige grenzen. Als de vraag gesteld wordt aan de machtige voorzitter van de Parlementscommissie voor Buitenlandse Zaken en Defensie, Yuval Steinitz van Sharons Likud-partij, ontploft hij bijna.

'Waarom heeft iedereen het over een levensvatbare Palestijnse staat, waarom wordt er niet gesproken over de levensvatbaarheid van Israël', briest Steinitz. In de gemakkelijke stoelen en ijskoude lucht van de airconditioning in de Knesset, het Israëlische parlement, verklaart Steinitz dat het ongemak van een paar Palestijnse boeren niet opweegt tegen de veiligheid van Israël.

'Vooral de Europeanen doen er zo makkelijk over', klaagt hij. 'Willen ze dan dat we nationale zelfmoord plegen?'Hij legt uit dat Israël behoefte heeft aan 'veiligheidszones', soms van enkele kilometers in de Westoever. Als hij echter direct gevraagd wordt of die zones nu al inbegrepen zijn in de route voor het hek, krabbelt hij terug. 'Nee, dat heb ik niet gezegd, de route is trouwens nog niet bekend.'

Terwijl de noordelijke sectie bijna af is, zijn er nog steeds geen plannen en is er nog steeds geen geld vrijgemaakt voor de andere stukken van het hek, behalve in de buurt van Jeruzalem. Volgens de Israëlische media is dat vanwege de Amerikaanse druk en ook vanwege de economische problemen. Het stuk van boven Jenin naar ten zuiden van Qalqilya kost naar schatting zo'n 2 miljard shekel, oftewel 400 miljoen euro. En dat stuk is slechts een vijfde van de mogelijke totale lengte.

Geen wonder dat de Israëli's een deel van de kosten proberen af te wentelen op de Palestijnen. Abdelkarim Ahmed, de burgemeester van het kleine dorpje Azun Athme, staat met tranen in de ogen te kijken naar zijn huis aan de overkant van een weg die naar Alfei Menashe leidt. 'Mijn huis wordt zo meteen van het dorp afgesneden door de muur die om deze weg gaat lopen.'

Het is een probleem voor enkele tientallen inwoners van Azun en ook voor enkele honderden scholieren uit nabije gehuchten die daar naar school gaan en voor boeren die er hun producten verkopen.

Van Israëlische kant wordt schamper gedaan over zulke alledaagse problemen. Het hek, is de consensus, hebben de Palestijnen aan zichzelf te wijten door de zelfmoordaanslagen die de militanten in Israël plegen.

Steinberg beschouwt de eenzijdige Israëlische actie wel degelijk als een indicatie van waar de grens gaat lopen. 'Voor zover ik kan zien volgt de route ongeveer het plan van premier Barak, zoals hij dat in Camp David voor ogen had.'

Aan beide kanten wordt druk propaganda bedreven rond het hek, dat volgens de Amerikaanse denktank, de Rand Corporation, een van de meest onderschatte internationale problemen is. In Jayyous zijn de boeren wel heel voorbarig begonnen met hun actie, die het karakter heeft van een gecoördineerde campagne. Sharif Omar van het Land Defense Committee zegt dat er nu 35 boeren in tenten op hun land slapen.

Hij raast over mishandelingen bij de toegangspoort, en over sluitingen. In feite hebben de boeren van Jayyous nog iedere dag hun land kunnen bereiken. Een man beweert die ochtend geslagen te zijn bij de poort, maar zegt dat het geen sporen heeft nagelaten. Een ander vertelt over pesterijen die zeer aannemelijk klinken en die eerder de norm lijken dan echte aframmelingen.

Abdelatif Khader van de apartheidsmuur-campagne vecht op twee fronten. Hij probeert de internationale opinie te mobiliseren maar tegelijkertijd neemt hij maatregelen om het Palestijnse land aan de andere kant van de muur veilig te stellen. 'We proberen waterleidingen naar dorpen te krijgen die afgesneden zijn en over het algemeen de muur mee te nemen in onze plannen. We kunnen er maar beter rekening mee houden want hij staat er voorlopig wel even. Als we hem negeren, raken we sowieso ons land kwijt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden