ReportageRome

In Italië blijven de kerken open: ‘Dat besmettingscijfers stijgen, ligt aan promiscue leven buiten’

In kerken wordt niet alleen Gods woord verspreid, maar ook corona, blijkt uit onderzoek. Waar kerken in Nederland zich daarom, soms schoorvoetend, schikten in maximaal dertig bezoekers, zitten de Italiaanse kerkbanken nog altijd een stuk voller. Maar wel met strenge maatregelen.

De Santa Mariakerk in Trastevere, Rome.Beeld Zolin Nicola

Marco Gnavi houdt beide handen in de lucht voor zijn priesterboord, alsof hij een geweer vast heeft. ‘Ik heb zelf een schoonmaakpistool gekocht, al een maand voordat de protocollen er waren’, legt de Romeinse priester trots uit. Met het pistool gaat hij nu om de dag de Santa Maria in Trastevere door, om eventueel aanwezige coronarestanten te doden.

Het 12de-eeuwse gebouw ademt een atypische geur van handalcohol. Bij binnenkomst wrijven de bezoekers het laatste restje in hun handen weg, terwijl ze in één moeite door een kruisje slaan. De houten kerkbanken zijn vervangen door losse stoelen, in nette rijen opgesteld met steeds 1 meter tussenruimte, de in Italië verplichte afstand.

De kerk, gelegen aan een normaal gesproken drukbezocht toeristisch plein in het hart van Rome, kent sinds de heropening een uitgebreid schoonmaakritueel. ‘Het lijkt net een operatiekamer’, aldus Gnavi. De priesterkleden, de bekers voor tijdens de liturgie, de versierde marmeren vloer: allemaal worden ze dagelijks ontsmet, verzekert de priester. 

Wie het verplichte mondkapje losjes onder de neus heeft hangen – in de straten en winkels om de basiliek heen een populaire draagwijze – krijgt in de kerk meteen een strenge waarschuwing. Zelfs de koorzangers dragen de hele mis mondkapjes. Er is één uitzondering: tijdens de toediening van de heilige communie mag het kapje even omlaag.

Eerste golf

Toen Italië op 9 maart halsoverkop in lockdown ging, sloten ook de kerken hun deuren. Twee maanden lang mochten alleen de priesters in de kerk komen. De gelovigen volgden de dienst thuis via televisie of een livestream op YouTube. Zelfs de catechismus ging digitaal door, vertelt kerkbezoeker Claudia Paludi (35). Haar kinderen van 6 en 9 volgden de lessen via Zoom, alleen de communies werden uitgesteld.

Want hoewel de ontkerkelijking ook Italië niet oversloeg, bezoekt nog steeds een kwart van de Italianen minimaal één keer per week de kerk. Alleen al in Rome zijn er 357 katholieke parochies. En ook voor de minder trouwe kerkbezoekers is de nachtmis een belangrijk thema, in aanloop naar de eerste coronakerst. De opmerking van premier Giuseppe Conte, dat hij spiritualiteit tijdens Kerst het liefst beleden zou zien in kleine kring, riep dan ook de nodige verontwaardiging op. Het was slechts een advies, want strengere regels rondom kerkdiensten komen er voorlopig niet.

En dat terwijl uit onderzoek van Stanford University naar mobiliteitsgegevens blijkt dat kerkdiensten wel degelijk een bron van coronaverspreiding zijn. Samen met restaurants, sportscholen en cafés identificeerden de Amerikaanse onderzoekers religieuze bijeenkomsten zelfs als de voornaamste risicoplekken. Ook in Italië zijn al door het hele land kerken gesloten omdat ze brandhaarden werden, van het noordelijke Piemonte tot op Sicilië.

Aan de kerkgangers in Trastevere is die boodschap niet besteed. Want hoewel priester Gnavi voor de dienst nog voorspelde dat het vandaag wel eens rustig kon worden, omdat veel oude mensen uit angst thuisblijven en de kerk vanwege een autovrije zondag minder goed bereikbaar is, zijn er zeker 150 gelovigen gekomen. Bijna alle stoelen zijn bezet. Hier en daar wordt er voorzichtig meegezongen (in Nederland sterk afgeraden maar in Italië toegestaan), al is het niet echt uit volle borst.

Voorbereidingen op de mis in de Santa Maria-kerk in Trastevere, Rome.Beeld Zolin Nicola

Kerken versus musea

Ook in Italië klinkt kritiek op de uitzonderingspositie van kerken. Zo vroeg Walter Veltroni, oud-burgemeester van Rome en oud-minister van Cultureel erfgoed, zich in een televisie-interview (‘met alle respect voor gelovigen’) af waarom de kerken openblijven, terwijl de theaters, bioscopen en musea alweer weken dicht zijn. ‘We moeten naar de kerk om te zingen, want in tegenstelling tot theaters zijn die immuun’, sneerde zanger Simone Cristicchi. Maar anders dan in Nederland is het geen veelgehoord geluid; daarvoor is het aanzien van de kerk nog altijd te breed gedragen.

‘Helaas moet je soms dingen opofferen die minder belangrijk zijn’, zucht Claudia Paludi als het gaat over de gesloten theaters en musea. De kerk hoort daar voor haar in elk geval niet bij, want hoe kunnen haar kinderen anders de juiste katholieke opvoeding krijgen? ‘Je kunt de sacramenten niet ontvangen zonder de hele weg af te leggen, dat klopt niet.’

De regio Rome valt onder de lichtste van de drie Italiaanse coronacategorieën, maar zelfs in de rode regio’s waar een strenge lockdown geldt, is kerkbezoek een legitieme reden om het huis te verlaten. Gelukkig, vindt Maurizio Grammatico (63), want de eerste lockdown was ‘heel moeilijk’. Hij komt al jaren in deze kerk en groet her en der bekenden. Of hij zich veilig voelt? ‘Absoluut, zeker weten. We hebben alle nodige maatregelen genomen.’

Geen discussie

De discussie over kerksluiting is volgens priester Gnavi in Italië niet meer aan de orde. Hij vindt dat de kerk juist laat zien hoe het leven op een verantwoorde manier door kan gaan tijdens de pandemie. Dat de cijfers nu weer zo omhoog schieten wijt hij aan ‘het promiscue leven op de pleinen, in de bars en pubs.’

Tegen het einde van de dienst komen de flesjes handalcohol als vanzelf weer overal tevoorschijn. Wie het aandurft, vouwt vervolgens de handen tot een kommetje en ontvangt daarin de hostie, in plaats van op de tong zoals normaal. Daarna stromen de gelovigen naar buiten en vormt zich op het plein een kring van kletsende mensen, die misschien geen hele meter afstand houden, maar toch iets meer dan de gemiddelde Romein. Binnen is er werk aan de winkel: de volgende mis vindt over een paar uur plaats, dus hoog tijd om de operatiekamer te ontsmetten.

Lees ook

Kritiek op orthodoxe kerk, die iconen blijft kussen, zwelt aan
De kritiek op het coronabeleid van de orthodoxe kerk in Zuidoost-Europa zwelt aan. Heeft zij het virus niet verschrikkelijk onderschat?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden