In Iran wil iedereen een selfie met Susanna maken, een fenomeen in de diplomatieke wereld

Volkskrant-journalist Thomas Erdbrink woont in Teheran. Hij bericht op deze plek meestal over het dagelijks leven in zijn land.

Susanna Terstal

Lees het volgende eens met die gearticuleerde knijpstem van het Polygoonjournaal en met flikkerende zwart-witbeelden in het achterhoofd: 'Hedenmiddag op de ambassade van het koninkrijk der Nederlanden te Teheran, Iran, ontmoette ambassadeur Terstal verschillende vertegenwoordigers van de vaderlandse aardappelsector. De agrariërs zijn afgereisd naar het voormalige Perzië om het Hollandse bintje in het zonnetje te zetten. Terstal hield het Nederlandse vaandel hoog door tot vermaak van de aanwezigen zelf aardappelschijfjes uit te delen.'

Een vrouw

Of het nu een aardappelconferentie is, een mensenrechtendiscussie of advies voor nucleaire onderhandelaars, ambassadeur Terstal is onze man in Teheran. Maar dat klopt niet. Terstal heet Susanna van haar voornaam en is een vrouw.

Nu moet ik oppassen hoe ik de ambassadeur omschrijf. Als het gaat om mannen en vrouwen vervallen journalisten al snel in clichés. Een man op een invloedrijke positie omschrijven ze graag als 'daadkrachtig', een vrouw eerder als 'charmant'. Susanna - net zoals bij leraren in Nederland mag je ook de ambassadeur bij haar voornaam noemen - is een fenomeen in het Iraanse diplomatieke wereldje. De eerste Nederlandse vrouwelijke ambassadeur in Iran.

Statige portretten

Wie tot een paar jaar geleden de Nederlandse ambassade binnenliep, trof daar een muur vol statige portretten van voormalige ambassadeurs. Baronnen met snorren, oud-corpsstudenten met uitgestreken gezichten, mannen in zwarte pakken met hoornen brillen die in Iran ons land vertegenwoordigen. Susanna, die hier in 2015 kwam, is de eerste vrouwelijke ambassadeur in bijna vierhonderd jaar die Den Haag naar Teheran heeft gestuurd. Inmiddels hebben alle landen in totaal vier vrouwelijke ambassadeurs in Iran, tegenover 93 mannen.

Verplichte hoofddoek

Het is gek dat dit zo lang heeft geduurd. Nu is Iran natuurlijk een land waar vrouwen bij officiële bijeenkomsten achteraan moeten plaatsnemen. En ze krijgen geen hand van Iraanse ministers, zoals de staatsinterpretatie van de islam dat voorschrijft. Net als alle vrouwen in Iran moet de vertegenwoordiger van Nederland een hoofddoek dragen bij openbare gelegenheden. Wellicht dat ze op het ministerie lang dachten: Iran, daar kunnen we beter een man heen sturen. Maar bij de begrafenisceremonie voor een belangrijke politicus stormt Susanna gewoon naar voren, iedereen kent haar, om pontificaal achter de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken te gaan zitten. In de verte wuiven Iraanse vrouwen haar bemoedigend toe. Ze schudt geen handen, tenzij ze naar haar worden uitgestrekt, want een diplomaat is er niet om voor wrijving te zorgen. Wel gaat ze altijd lachend naast Iraanse vertegenwoordigers op de foto.

De verplichte hoofddoek is een pijnlijk punt. Er is geen ontkomen aan. Zou ze hem afdoen, dan is er een diplomatieke crisis die Den Haag niet wil. Elke foto met doek leidt tot discussie in Nederland, waar we vinden dat iedereen moet kunnen dragen wat-ie wil.

Er is een leger van Nederlandse internetridders dat eist dat de ambassadeur op Teherans centrale plein al dansend haar doek verbrandt en zo een politiek punt maakt. Zelf durven ze natuurlijk niet naar Iran te komen om dat te doen. Maar die tactiek van de verschroeide aarde is aan onze vrouw in Teheran niet besteed. Diplomatie is de kunst van het overleg, om daarmee een bepaald doel te bereiken.

Vreemd

Tot een paar maanden geleden gaf Nederland leiding aan de Europese Unie in Iran, een soort wisseltrofee; Susanna wist het maandenlang te rekken. Bij veel belangrijke gesprekken zit Susanna aan tafel: de minister, de president, ze kennen haar allemaal. Op straat spreekt ze ayatollahs aan en vraagt bijvoorbeeld waarom sommige websites onder censuur staan. Zij geven op hun beurt dan weer tips over speciale software om de overheidscensors te ontwijken.

Eigenlijk reageert niemand in Iran vreemd wanneer ze horen dat de ambassadeur een vrouw is, zegt Susanna vaak. In Angola, waar ze voor Teheran ambassadeur was, vroegen mensen haar nog wel eens hoe dat nu is, de vrouw van de ambassadeur zijn? In Iran wil iedereen een selfie met haar maken om thuis te kunnen zeggen; die vrouw is ambassadeur. Voor Nederlanders is soms onduidelijk wat ambassadeurs en diplomaten precies doen. Politiek? Zaken? Het kost altijd te veel geld, vinden sommige mensen. Wat krijg je er voor terug? Echt wel veel. In Iran kan ik zeggen dat de diplomaten uiteindelijk het verschil betekenen tussen oorlog en geen oorlog. Ze lossen misverstanden op die anders snel uit de hand zouden lopen.

Susanna leerde snel aardig wat Perzisch spreken, heeft interesse in lokale kunst en rijdt al net zo bezeten als de Iraniërs door het verkeer. Kortom, ze snapt het helemaal. Maar ja, diplomaten gaan altijd weer weg, op naar een volgende post. Of haar opvolger weer een vrouw wordt, maakt niet uit. Na vierhonderd jaar mannen en één vrouw kijkt opeens niemand er meer van op.

Twitter: @thomaserdbrink

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden