REPORTAGE

'In ieder vat olie zit een druppel Armeens bloed'

Twee dagen lang wordt in Armenië de genocide van 1915 herdacht. Met Poetin en Hollande, maar zonder de Turken die de volkenmoord hardnekkig ontkennen.

22 april. Armeniërs rond de Dudankloof bij de Turkse stad Diyarbakir. Beeld AFP

Ze zitten achter op politie-auto's, prijken als speldjes op colberts van politici en staan op de deuren van cafés en restaurants, kleine vergeet-mij-nietjes. Zoals de klaproos het symbool voor de Eerste Wereldoorlog is geworden moet het kleine paarse bloemetje met vijf blaadjes de genocide op de Armeniërs herdenken. Ze worden als stickers uitgedeeld, als speldjes verkocht en zelfs op kassabonnen geprint.

Precies honderd jaar geleden werden in Istanbul de politieke, artistieke en intellectuele Armeense elites opgepakt en vermoord, het begin van een campagne waarin naar schatting een miljoen Armeniërs de dood vonden. Vandaag komen wereldleiders, onder wie de Russische president Vladimir Poetin en de Franse president François Hollande in de hoofdstad Jerevan samen om het begin van de genocide te herdenken.

'Genocide? Ja, whatever. Wij zijn hier voor de rock!', zeggen de jonge fans die zich 's ochtends vroeg al in het centrum van de stad verzamelen. De toegang naar het plein van de republiek de Amerikaans-Armeense band System of a Down een concert geeft, is afgesloten. De fans moeten een halve dag wachten, maar ze zijn er klaar voor. 'Luister, natuurlijk is de genocide belangrijk. Iedereen herdenkt het. Maar ik heb mijn hele leven gewacht op dit concert', zegt Robert, een jonge Armeniër die speciaal uit de Russische stad Rostov is gekomen voor het concert.

Hij is niet alleen, ook veel Georgische en zelfs Iraanse fans van de band hebben de tocht naar Jerevan gemaakt. Met die andere bekende Armeense zanger, Charles Aznavour, heeft hij niks. 'En ook niet met dat gekke wijf, die Kim Kardashian. Maar goed, voor ieder wat wils, zolang de Armeniërs maar niet worden vergeten!' Toch trots.

Armeniërs rond de Dudankloof bij de Turkse stad Diyarbakir. Beeld afp

Vlak buiten de stad, voorbij het voetbalstation en de cognacstokerij, ligt Tsitsernakaberd, het herdenkingscomplex met een eeuwige vlam en de namen van steden en dorpen waar de deportaties en moorden hebben plaatsgevonden. Duizenden Armeniërs staan in de rij of kopen bloemen bij de tientallen stalletjes. Is dit de belangrijkste dag in de geschiedenis van Armenië?

Oppositiepoliticus Gagik Saroechanjan denkt even na. 'Nee, dat is de dag dat Noah zijn ark na de zondvloed bij de berg Ararat aanmeerde', zegt hij dan. 'Dit is de angstigste dag in de geschiedenis van ons volk. In de geschiedenis van de hele mensheid.'

Ook hier houdt de politie een oogje in het zeil. Eerst mogen hoogwaardigheidsbekleders een krans leggen, dan pas de rest van het volk. 'Maar vergeet niet, de Armeense genocide is de aanzet voor alle andere genocides in de wereld', zegt Saroechanjan.

Om dat beeld kracht bij te zetten, hangen er overal in Jerevan cryptische billboards. 1915 staat er onder een Turks hoofddeksel, de fez. 1945 onder platgestreken haar en een vierkant snorretje. 'Ik snap wel dat het moderne tijden zijn, en dat oliebelangen voorgaan, maar als ik iets wil zeggen, dan is het wel dit: in ieder vat olie zit een druppel Armeens bloed. Denk daar maar eens over na wanneer je aan de pomp staat.'

De 50-jarige Sjusjamma Akopjan zit op een krukje achter een vitrine met flessen cola, takjes koriander, kaas en rauw gehakt. Haar kleine kantine kijkt recht uit over het herdenkingscomplex. Ze frituurt plat brood met gehakt en serveert Turkse koffie. 'Turkse koffie? Hoe durf je, ja - de Turken drinken het ook zo, maar dit is natuurlijk Armeense koffie, vriend!'

Ze zucht en steekt haar oranje zonnebril in haar fel-oranjegekleurde haar. 'Je zou zeggen dat we hier in Armenië wel andere problemen zouden hebben. De enorme werkloosheid, de corruptie, criminaliteit, economische malaise, maar dat valt allemaal in het niet bij het enorme leed dat we ieder jaar herdenken', legt ze uit. 'Vraag het maar, ieder gezin heeft een tragedie. Mijn grootvader kwam uit een rijke familie met overal broers, neven, ooms - hij is als enige overgebleven.'

Jaren geleden is Akopjan naar Turkije gereisd en heeft ze wat aarde meegenomen, dat nog altijd bij haar thuis in de vensterbank staat. 'Het is de overheid daar die moeilijk doet, wanneer je met de gewone mensen praat, hoor je begrip. Die hebben het ook van hun grootvaders gehoord.'

Ze is blij dat het kleine Armenië nu even in de schijnwerpers staat. 'Wat iedereen roept, is simpel. We willen niet alleen worden herinnerd, we willen ook worden erkend. Erkenning is ontzettend belangrijk. We hoeven geen compensatiegeld, geen stukken land. We willen dat de Turken het toegeven. Meer niet. Wij kunnen er toch ook niets aan doen dat we het oudste christelijke volk ter wereld zijn? We zijn een trots volk. Nu de erkenning nog.'

ChristenUnie geeft acte de présence

Als enige Nederlandse politicus is ChristenUnie-leider Arie Slob vrijdag in Jerevan bij de herdenking van de Armeense genocide. Slob is persoonlijk uitgenodigd door de Armeense regering. Hij heeft er herhaaldelijk, maar tevergeefs, op aangedrongen dat een lid van het Koninklijk Huis of van het kabinet hem zou vergezellen. 'Het kabinet loopt hiervoor weg om Turkije niet te veel voor het hoofd te stoten.' Het kabinet stuurt de Nederlandse ambassadeur in Georgië.

De ChristenUnie en voorloper RPF hebben al decennia warme banden met de Armeense gemeenschap. In Assen en Almelo is die sterk vertegenwoordigd, tevens steden die de ChristenUnie tot haar electorale achterland rekent. Recentelijk opende Slob in Almelo samen met de Armeense ambassadeur een tentoonstelling om de genocide van 1915 te herdenken. Een Armeense medewerker van de CU-fractie in de Tweede Kamer is met Slob mee naar de Armeense hoofdstad.

De Volkskrant. Bron: AFP. Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden