In Hongkong is iedereen zowel soldaat als bevelhebber

Tussen de demonstranten

Jurist en schrijver Jason Y. Ng sluit zich aan bij de paraplu-revolutie. Na een avond vol pepperspray blijven de tranen en schrijft hij dit verslag.

Foto afp

Ik vertrok van huis en nam een paar noodzakelijke dingen mee: mijn mobieltje, een kladboek, een pen, een gezichtsdoek en een veiligheidsbril. Ik had met mijn broer Kelvin afgesproken in het Lippo Centre en samen liepen we naar het deel van Connaught Road dat was bezet door demonstranten en mensen die hen steunden. We bevonden ons op zo'n vijftig meter van de overheidsgebouwen, in het epicentrum van een massaal studentenprotest en de frontlinie waar de politiemacht stond.


Het was kwart voor vier in de middag en overal om ons heen verdrongen zich massa's mensen met brillen op en regenjassen aan als bescherming tegen pepperspray. Sommigen hadden hun gezicht nog extra ingepakt met keukenfolie. Tanya Chan, de vicevoorzitter van de Civic Party, sprak ons toe door een megafoon. Ze vroeg de burgers om een rij te vormen, zodat de politie niet verder kon oprukken. Ze waarschuwde ons ook voor 'stille' agenten die zich in de menigte ophielden om informatie te verzamelen. 'Knoop een gesprek aan met iedereen die er verdacht uitziet', zei ze.


Van ver weg hoorde ik iemand roepen: 'We hebben zoutoplossing nodig!' Er was nog meer nodig: mondkappen, paraplu's en drinkwater. Mijn broer en ik voegden ons in de keten van mensen die allerlei spullen van de ene kant van Connaught Road naar de andere kant doorgaven. Vier demonstranten waren door de politie met pepperspray bestookt. Een meisje van een jaar of 15 naast me gaf me een pak melk en zei 'doorgeven'. Als je je ogen dept met melk, neutraliseert dat de bijtende stoffen in de pepperspray. Het was een geordende chaos: iedereen was zowel bevelhebber als soldaat.

Foto internet

HALLO NIEUWE CONTAINER

Net als iedereen in Hongkong had ik voor het eerst over de studentendemonstratie gehoord in het avondjournaal vorige week maandag. Die was onderdeel van een lesboycot, georganiseerd door de studentenvakbonden. Hoewel bepaalde groepen in de samenleving dachten dat Occupy Central het dagelijks leven zou verstoren en ernstige schade zou toebrengen aan de economie van de stad, voelde ik al sympathie voor de beweging sinds die een jaar geleden was begonnen. Tegen de tegenstanders zei ik dat democratie en een overheid die rekenschap aflegt best een beetje ongemak en financiële schade waard zijn. Negen jaar geleden ben ik vanuit New York teruggekeerd naar mijn geboortestad Hongkong. Als jurist en schrijver die zijn hele volwassen leven in het Westen heeft doorgebracht, heb ik een rotsvast geloof in bepaalde universele waarden zoals vrije verkiezingen en vrijheid van meningsuiting.


Op een gegeven moment kon ik niet langer thuis voor de tv blijven zitten en onze studenten een strijd laten voeren die eigenlijk door de volwassenen zou moeten worden gevoerd. Ik was niet de enige. Gewone mensen als mijn broer en ik waren deze middag in drommen komen opdagen. We zouden ervoor gaan, hand in hand en met hart en ziel, ongeacht hoe de overheid zou reageren.

Foto Karen Cheng
Foto internet

Zwarte banier

Er hoefde even niets te worden doorgegeven. Ik moest naar de wc en Kelvin en ik liepen naar een winkelcentrum in de buurt. Op de terugweg stelde ik voor om wat spullen mee te nemen voor de frontlinie. Mijn broer had gehoord dat er vooral behoefte was aan zoutoplossing, dus liepen we bijna een uur lang alle apotheken in de wijk Wanchai af, want in de directe omgeving hadden andere vrijwilligers alles al opgekocht.


Terwijl we afrekenden, kreeg ik een sms. 'De politie heeft zojuist traangas op de menigte afgevuurd!' Het bericht kwam van mijn schoonzus, die thuis de ontwikkelingen volgde. We renden met onze aankopen terug naar Admiralty Centre. Vlak bij Connaught Road hoorden we barre verhalen van studenten die zich hadden teruggetrokken uit de frontlinie. 'De politie hees een zwarte banier, en die hadden we nooit eerder gezien. 'Nu weten we: zwart betekent traangas', zei een jongeman. Het meisje naast hem zei: 'Het prikte vreselijk'. De mensen begonnen te schelden tegen de agenten die op de stoep de wacht hielden. 'Zijn jullie helemaal gek geworden?', schreeuwde iemand. 'Hoe kun je dat onze weerloze studenten aandoen? Hebben jullie zelf geen kinderen?'


Het hele daaropvolgende uur hoorden we schoten. Bam, bam, bam. Het leek wel het vuurwerk tijdens het Chinese nieuwjaar. Het traangas had iedereen verrast. Het is misschien niet zo bijzonder in de rest van de wereld, maar in Hongkong wel. Het feit dat bestuurder CY Leung het nu gebruikt, duidt erop dat hij rechtstreekse orders van Peking heeft gekregen om koste wat het kost de straten schoon te vegen, voordat iedereen maandagochtend weer naar zijn werk gaat. Door daaraan gehoor te geven, heeft hij de verhouding tussen de bevolking en de overheid onherroepelijk veranderd. Er is nu geen weg terug meer. Niet voor hem en niet voor ons.


Toen het donker werd, steeg de spanning. Mijn broer en ik begaven ons naar een voetgangersbrug bij het hoofdbureau van de politie in de straat met de onheilspellende naam Het Arsenaal. Daar, van hoog boven de grond, zagen we een formatie bewapende oproerpolitie gestaag oprukken vanuit Wanchai richting Admiralty Centre. In het oranje licht van de straatlantaarns deed het tafereel griezelig sterk denken aan het Plein van de Hemelse Vrede in Peking op die noodlottige avond in juni, 25 jaar geleden. Veel mensen begonnen vanaf de brug te schreeuwen naar de mensen beneden: 'Rennen! De oproerpolitie komt eraan! Vlucht!' Op dat moment zag ik een van de politiemannen de beruchte zwarte banier ontvouwen. Enkele tellen later vlogen de traangasgranaten door het donker, gevolgd door wolken witte rook op de grond. De geur hield het midden tussen verbrand rubber en heel scherpe mosterd. Een onbekende kwam op ons af, gaf ons twee mondkappen en zei: 'Hier. Die heb je nodig.' Mijn ogen begonnen te tranen en ik zette mijn veiligheidsbril op. In de zich terugtrekkende menigte zochten we de beschutting op van een nabijgelegen park.

Saamhorigheid

Het was inmiddels half tien en Kelvin en ik besloten gehoor te geven aan de waarschuwing van de studentenleiders en weg te gaan, aangezien er geruchten gingen dat de oproerpolitie van plan was de menigte uiteen te jagen door rubberen kogels af te vuren. Kelvin woont in Wanchai en ik in Pokfulam, dus namen we afscheid. Tegen die tijd was bijna elke straat tussen de wijken Wanchai en Central afgezet, hetzij door de politie, hetzij door geïmproviseerde barricades van studenten. Ik moest drie kilometer lopen voordat ik een taxi vond. Tijdens die hele wandeling ging er maar één gedachte door mijn hoofd: dit is niet het Hongkong dat ik ken. Misschien dat we jaren later op deze avond zullen terugblikken en onszelf zullen voorhouden dat het goed voor ons was. Als een bitter Chinees medicijn zal deze dag ons sterkere en betere mensen hebben gemaakt. Maar het valt niet mee om bitter Chinees medicijn te slikken.


Eenmaal thuis viel me op hoe veilig en rustig het hier was. Ik deed een schietgebedje voor degenen die bij het Admiralty Centre waren achtergebleven: studenten die alleen maar paraplu's en mondkappen hadden om zich mee te verdedigen. Ik ging onder de douche en daarna ging ik op mijn bed zitten. Plotseling werd ik overvallen door alles wat in de afgelopen zes uur was gebeurd en drongen alle beelden en geluiden eindelijk tot me door. Ik begon te snikken en met bevende handen veegde ik mijn tranen weg en zette ik mijn computer aan om dit verslag te schrijven.


Vrijdag werd de toestand grimmiger. Duizenden tegenstanders van de acties vielen de vreedzame demonstranten aan, van wie de meesten nog maar tieners zijn. Jonge meisjes werden mishandeld, jongens liepen rond met bebloede gezichten. Wie hier ook achter zit en misschien komen we dat nooit te weten zijn smerige, laaghartige en verachtelijke lafaarden.

Foto internet

Ontslag

Niemand weet wat er nu gaat gebeuren. De demonstranten niet, Peking niet en dit verachtelijke bestuur al helemaal niet. CY Leung heeft politiek gegokt en verloren en nu moet hij boeten voor zijn fouten. De enige manier om de woede in de stad over het hardhandig neerslaan van een vreedzame beweging te beteugelen, zal zijn ontslag zijn.


En toch heerst nu in Hongkong een gemeenschapsgevoel, iets wat er nauwelijks meer was sinds de stad zich heeft ontwikkeld van een economie die op huisnijverheid draaide tot een glanzend financieel centrum. Nu komen in alle wijken waar gedemonstreerd wordt microgemeenschappen op waar de lucht schoon is (want er is geen verkeer meer), waar de mensen lachen (in plaats van met een permanente frons van grote-stad-stress rond te lopen) en iedereen elkaar helpt zonder daarvoor iets terug te verlangen (wij hebben onder andere Aziaten een slechte reputatie, omdat we 'berekenend' zouden zijn).


Dit is het Hongkong waarvan we houden en dat we missen. Dit is het Hongkong waar ik ben opgegroeid.

Foto internet

Winnaars

In een paar dagen tijd heeft de paraplu-revolutie al een complete generatie bewuster gemaakt. Veel jongeren beseffen nu dat de politiek ook hun persoonlijk leven raakt en niet zo ongenaakbaar is als hun ouders of sommige leeftijdgenoten dachten. Ze beseffen ook dat computerspelletjes, karaoke en televisieshows wellicht werken als maatschappelijke verdovingsmiddelen die erop gericht zijn om hun aandacht af te leiden van wat er werkelijk toe doet. Zij zijn opgestaan nu het echt nodig is en eisen een toekomst voor zichzelf.


Sinds ik negen jaar geleden ben teruggekeerd naar Hongkong, ben ik niet zo gelukkig geweest als in de afgelopen paar dagen. Wie had kunnen denken dat het somberste hoofdstuk uit de geschiedenis van de stad het allerbeste in ons boven zou halen? Onze studenten hebben de straten bezet en met hun voorbeeldige discipline en eersteklas charisma zijn ze nu al de morele winnaars. Hoe het ook afloopt met deze beweging, Hongkong heeft al gewonnen.


Vertaling: Leo Reijnen

Foto internet

Terug in Hongkong

Jason Y. Ng werd geboren in Hongkong, en bracht zijn volwassen leven door in Italië, de Verenigde Staten en Canada. Negen jaar geleden keerde hij terug in zijn geboortestad, waar hij werkt als jurist. Ng schreef de boeken Hong Kong State of Mind (2010) en No City for Slow Men (2013).

Foto internet

Sociale media: #umbrellarevolution

Handig tegen zon en regen, maar ook (tijdelijk) tegen het traangas: al snel werden de protesten de #UmbrellaRevolution genoemd. In de beelden die op sociale media rondgaan zijn vooral de kleuren geel en zwart te zien. Geel als symbool van de pro-democratiebeweging. Zwart wordt traditioneel gedragen bij demonstraties om het bloedbad op het Plein van de Hemelse Vrede te herdenken.

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.