Reportage algemene politieke beschouwing oppositie

In het zicht van miljoenen euro’s begrotingsoverschot lijkt de Haagse leeuwenkuil ineens ver weg

Afgaande op de eerste dag van de Algemene Politieke Beschouwingen (APB) is de heilstaat nabij. Één rituele dans nog – donderdag, als Rutte alle fractieleiders om beurten bij de hand zal nemen – en daarna wordt alles anders.

Lodewijk Asscher (PvdA) en Pieter Heerma (CDA) tijdens de algemene politieke beschouwingen in de Tweede Kamer. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Het kabinet is halverwege de rit, allerlei angels (klimaatakkoord, pensioenakkoord, dividendbelasting) zijn de afgelopen tijd uit lopende dossiers getrokken. Wat ook scheelt: er zijn geen verkiezingen in zicht. En er is geld om rond te strooien, veel geld.

Heerlijk moment voor politici om vergezichten te schilderen. De een – Jesse Klaver (GroenLinks) – heeft veel met zijn kindertjes gestoeid. De ander – Geert Wilders (PVV) – denkt terug aan de vrijheid en zijn mooie Venlo. Lilian Marijnissen (SP) concludeert met Pieter Heerma (CDA) dat hun beider vaders in dezelfde zaal in het verleden heel wat verder van elkaar af stonden. Lodewijk Asscher (PvdA) heeft zich laten inspireren door de 104-jarige PvdA-stemmer Fopkje Kijlstra uit Gorkum. Het is al met al een zomer vol ontdekkingen en reflectie geweest, waarin men ook danig met zichzelf in de weer was. Veel huiselijke taferelen passeren; defensie of buitenlands beleid krijgt amper aandacht. En er valt geen onvertogen woord.

Complimentjes

Het algehele beeld dat oprijst: coalitie en oppositie, het zijn begrippen uit een andere tijd. Dit is de dag voor complimentjes over en weer, voor samen de schouders eronder, voor een constructieve opstelling en uitgestoken vingers die nog net geen hand zijn. Zo heeft Klaver genoten van de Philips-bespiegelingen van Klaas Dijkhoff (VVD) en vindt Asscher dat Gert-Jan Segers (ChristenUnie) ‘een fijn betoog’ houdt.

Ook de rechterflank wordt bij deze nationale verzoendag betrokken. Wilders bedankt Dijkhoff omdat die na zijn emotionele oproep de moeite nam uit te leggen waarom de VVD geen spoeddebat over zijn proces wilde. Thierry Baudet krijgt – met een jaar vertraging – bijval voor zijn vaak herhaalde pleidooi van de APB een debat op hoofdlijnen te maken.

Scoringsdrang

Die bijval komt verrassend genoeg van Klaver. We moeten af van de scoringsdrang in de politiek, vindt de fractieleider van GroenLinks. ‘Ik snap die reactie, ik heb die zelf ook. Maar te vaak gaat het hier om wie het debat wint.’ Het klinkt alsof GroenLinks deze zomer een metamorfose tot denktank onderging. Er hoort een handreiking bij: GL trekt tweederde van zijn debataanvragen in, zodat er ruimte komt voor inhoudelijke debatten. Klaver: ‘Ik heb daarbij nog wel eens aan Baudet moeten denken.’ Baudet ziet meteen twee hoofdlijnen die hij graag wil behandelen: de alsmaar uitdijende overheid. En de voortgaande migratie, waardoor de FvD-leider zich niet meer thuis voelt in eigen land.

Op het gevaar af scorebordjournalistiek te bedrijven: het is geregeld Lodewijk Asscher (PvdA) die zijn collega’s van de linkse oppositie bij de les houdt. ‘Mooi dat iedereen recensies van het debat wil uitdelen’, zegt hij. ‘Maar uiteindelijk gaat het om ideologie, om keuzes die gemaakt moeten worden. Hoe worden de middelen van de overheid aangewend?’ Meer dan zijn kompanen Klaver en Marijnissen geeft Asscher de linkse oppositie een tweede laag.

Klaas Dijkhoff (VVD) in debat met Lodewijk Asscher (PvdA), Lilian Marijnissen (SP) en Jesse Klaver (GroenLinks) tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen in de Tweede Kamer. Beeld Foto Freek van den Bergh / de Volkskrant

Koopkrachtverbetering

Bij de vertaling naar praktisch beleid hadden rechterflank en linkse oppositie een eind gelijk kunnen optrekken. Wilders hamert net als SP, GL en PvdA op koopkrachtverbetering, op meer geld voor pensioenen, op verlaging van het eigen risico in de zorg en verlaging van de btw. Er zijn weinig redenen waarom hij hun tegenbegroting niet zou ondertekenen.

Wilders is sowieso actiever in het debat dan hij in jaren is geweest, en houdt zich, net als zijn collega’s, keurig aan de oproep waarmee voorzitter Arib de dag begint: ‘Heel veel mensen volgen dit debat. Alles wat u in de zaal doet, is zichtbaar.’ Omdat ook Baudet, die vorig jaar nog nauwelijks meedeed, zich volop in het debat mengt, is de linkse troika minder dominant.

Wel wordt eens te meer duidelijk waar linker- en rechterflank wezenlijk uiteenlopen: hun oordeel over migratie. Wilders en Baudet bepleiten unisono alle Syrische vluchtelingen terug naar Syrië te sturen waar, vinden zij, ‘grote delen weer veilig zijn’. Tussen de standpunten van PVV en Forum zit op dat gebied geen licht. Alle andere partijen blijven bij die analyse ver uit de buurt.

Verademing

‘Een verrassend debat’ – in die constatering kunnen Marijnissen en Heerma elkaar na vijf uur APB vinden. ‘Een verademing’, oordeelt Jetten (D66) weer een paar uur later. Inderdaad, vrijzwevend op de opwaartse druk van talloos veel miljoenen euro’s begrotingsoverschot lijkt de Haagse leeuwenkuil ineens ver weg.

Op de tweede dag van de APB, als Rutte gaat antwoorden, moeten er daden bij de woorden worden gevoegd. Op de agenda staan ongetwijfeld: salarissen in het onderwijs, het sociaal leenstelsel, betaalbare starterswoningen, de jeugdzorg, de verlaging van de winstbelasting. Dan zal blijken of deze eerste dag meer was dan een collectieve nazomerdroom.

De gereedschapskist van Mark Rutte

Donderdag doet Mark Rutte voor de negende keer het jaarlijkse debat over het regeringsbeleid, de Algemene Politieke Beschouwingen. Wat is het instrumentarium dat hem zo schijnbaar moeiteloos overeind houdt? Hoe doorstaat hij deze lange debatdag? Een kijkwijzer. Ariejan Korteweg ontleedt het in zijn column.

De VVD domineert tijdens het belangrijkste politieke debat van het jaar

Op de eerste dag van de Algemene Politieke Beschouwingen deed het CDA zijn best om uit de schaduw van de VVD te treden. De partij loopt zich warm om ooit weer groter te worden dan de VVD. Donderdag gaat het debat verder en ondervraagt de Kamer VVD-premier Mark Rutte.

Onze debatcultuur saai? De Britten kunnen er nog wat van leren

In tegenstelling tot het verbale en hilarische spektakel in het Britse Lagerhuis zal het er in de Tweede Kamer bij de Algemene Politieke Beschouwingen (APB) weer behoorlijk saai aan toe gaan. Gelukkig maar, politici willen hier nog samen besluiten nemen, betoogt Roderik van Grieken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden