In het voetspoor van de Grote Turk

Een wrede veroveraar of een kunstminnende wetgever - sultan Süleyman (1494-1566), heerser over het Ottomaanse Rijk, heeft gedurende zijn leven en daarna gemengde reacties opgeroepen. Journalist Henk Boom is in De Grote Turk letterlijk in zijn voetsporen getreden om een genuanceerd beeld van de sultan te schetsen. Wil de echte Süleyman opstaan?


Süleyman, geboren aan de Zwarte Zeekust in het plaatsje Trabzon, besteeg in 1520 de troon. Hij zou tot 1566 aan de macht blijven en was daarmee de langst heersende sultan van het Ottomaanse Rijk. Onder zijn heerschappij maakte het rijk een periode van grote bloei door. Süleyman wist het grondgebied aanzienlijk uit te breiden en stond in 1529 zelfs met zijn leger voor de poorten van Wenen. Daarnaast stimuleerde hij de kunsten en het onderwijs, moderniseerde het bestuur en harmoniseerde wetgeving, wat hem in Turkije de titel Süleyman de Wetgever opleverde.


In West-Europa had men weinig oog voor deze ontwikkelingen. De 'Turken' waren volgens Luther 'een stel barbaren van duistere herkomst' terwijl Erasmus het Ottomaanse Rijk afdeed als 'één doorlopend verhaal van door wreedheid verworven rijkdom, vermeerderd door roof.' De Spaanse humanist Juan Luis Vives wist wat de Europeanen te doen stond: 'Zoals bij de jacht moeten de Turken als roofdieren worden teruggedreven naar Azië.'


Henk Boom heeft zich tot taak gesteld dat beeld bij te schaven. Aan de hand van ooggetuigenverslagen, historische werken en eigen reiservaringen doet hij verslag van een persoonlijke zoektocht. Dat levert misschien geen nieuwe historische inzichten op, maar vooral in de hoofdstukken waarin de verslaggever op zoek gaat naar overblijfselen van het Ottomaanse Rijk op Rhodos, in Hongarije en Bosnië komt zijn verhaal fraai tot leven.


Aan zijn werkwijze kleeft wel een nadeel. Boom leunt sterk op het werk van historici. Wie die historici zijn, hoe geaccepteerd hun werk was of is, en in welke context ze hun werk deden, blijft onduidelijk. Een samenhangend beeld van de geschiedschrijving over Süleyman biedt Boom daardoor niet.


Dat de Grote Turk wreed kon zijn staat vast. Twee van zijn zoons en ook zijn jeugdvriend, de grootvizier Ibrahim Pasja, werden met zijn medeweten omgebracht. Boom laat desondanks zien dat het beeld van Süleyman de Wrede eenzijdig is en grotendeels gebaseerd op mythevorming.


De schrijver verklaart het uit de behoefte van vroegmoderne én moderne Europeanen zich af te zetten tegen 'de ander'. Ook in de zestiende eeuw was men bang dat een verdeeld Europa ten prooi zou vallen aan de mohammedanen. De parallellen zijn duidelijk. Boom citeert een Turkse hoogleraar: 'Er is amper iets veranderd. Nog steeds heerst de idee dat Turkije een bedreiging is, een te groot land, te vol en te islamitisch. Het gaat nog steeds om wij en zij.'


Wie was Süleyman dan wel? Boom noemt hem 'de Rechtvaardige'. Daarmee voegt hij zich naar het Turkse gebruik, maar de conclusie spoort niet erg met de rest van zijn boek. In De Grote Turk staat Boom slechts kort stil bij de bestuursstructuur van het Ottomaanse Rijk en blijven de wetgevende activiteiten van de sultan, die juist zo baanbrekend waren, onbesproken.


Henk Boom: De Grote Turk - In het voetspoor van Süleyman de Prachtlievende.


Athenaeum-Polak & Van Gennep; 343 pagina's; € 21,95.


ISBN 978 90 253 6764 0.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden