'In het Vaticaan is de helft homo'

Speciale gast op Europride 2016 is Krzysztof Charamsa, die binnen een uur nadat hij liet weten homo te zijn, zijn hoge positie in het Vaticaan verloor.

Krzysztof Charamsa in het Amsterdamse Vondelpark. Beeld Guus Dubbelman/de Volkskrant

De helft, schat hij: 50 procent. 'Ik denk dat de helft van de mensen in het Vaticaan homo is. Ik baseer dat niet op wetenschappelijk onderzoek, maar op mijn gevoel. Op een leven lang werkervaring binnen de Rooms-Katholieke Kerk.'

Krzysztof Charamsa (44) is een Poolse theoloog die de afgelopen 17 jaar snel carrière maakte in Rome. Zo werkte hij voor de Congregatie voor de Geloofsleer, de vroegere inquisitie die de zuiverheid van het katholieke geloof bewaakt. Hij zat in een invloedrijk adviesorgaan van de paus en doceerde aan verscheidene universiteiten in Rome. Maar al die functies verloor hij op 3 oktober toen hij in de Italiaanse krant Corriere della Sera vertelde wie hij echt was. 'Ik wil dat de kerk weet wie ik ben: een homofiele priester die trots is op zichzelf. Die verliefd is en gelukkig.'

Het was de laatste dag dat Charamsa zijn priesterboord droeg. Binnen een uur werd hij ontslagen, verloor hij zijn uitkering, zijn pensioen, zijn woning vlakbij San Pietro in Vincoli, al zijn meubels, zijn boeken, zijn collega's. Volgens de officiële uitleg overigens niet omdat hij homoseksueel was maar omdat hij zich niet aan het celibaat hield. Later verhuisde Charamsa naar Barcelona, waar hij samenwoont met zijn partner en net zijn autobiografie uitbracht.

'Je kunt als homo een mooie carrière binnen de kerk hebben', zegt Charamsa negen maanden later in Amsterdam, waar hij is uitgenodigd door Europride. 'Als je je mond maar houdt, kun je belangrijk worden. Maar aan één fundamentele emotie ontbreekt het: je kunt tijdens zo'n schizofreen bestaan nooit echt gelukkig worden. Voor mij werd dat een onoplosbaar conflict. Want het geloof moet toch juist draaien om geluk?'

Nooit eerder kwam zo'n vooraanstaand lid van de Romeinse Curie uit de kast. En dat heeft hij geweten. 'Ik kon mijn telefoon twee weken niet gebruiken omdat er zoveel telefoontjes, e-mails en twitterberichten binnenkwamen. Vanaf die 3de oktober begon een geweldige bevrijding van angst en onderdrukking.'

Maar het leidde ook een nieuw soort repressie in, zegt hij. In Polen, zijn thuisland, werden voorpagina's afgedrukt met koppen als 'Duivel tegen de sociale orde', 'Vernietiger van de moraal' en 'Zieke perverseling'.

'Zelfs nu, negen maanden later, krijg ik nog elke dag berichten van over de hele wereld, in alle talen, dat ik een vuile pedofiel ben, een beest. En wat ik ook moeilijk vind: ik weet dat al mijn vrienden en collega's binnen de kerk last hebben van mijn coming-out. Iedereen met wie ik omging, is opeens verdacht. Ze zien homoseksualiteit als een besmettelijke ziekte. Het is een obsessie.'

Dat komt volgens Charamsa vooral vanwege de enorme hoeveelheid onderdrukte homoseksualiteit binnen de curie. 'Op vergaderingen waar we geacht werden te praten over de rol van de Moeder van Jezus of de Heilige Geest, ging het vooral over homoseksualiteit en het gevaar daarvan. Zie het als een soort emotionele paranoia. Omdat wij bang zijn voor lhbt-mensen, doen we alsof ze zieke duivels zijn. Dat is een vorm van zelfverdediging. Want zodra wij van de curie inzien dat homo's heel normale mensen zijn, wat voor leven hebben we zelf dan geleid? Waarom zijn wij dan het Vaticaan in gevlucht? Waarom hebben we dan al die jaren onze eigen gevoelens onderdrukt in plaats van een normaal en gelukkig leven te leiden als openlijk homoseksueel?'

Het is een jaloezie die een 'agressieve vervolging van alles wat lhbt is' tot gevolg heeft, zegt Charamsa. Zijn eigen Congregatie voor de Geloofsleer strafte talloze theologen die schreven over het onderwerp. In de officiële doctrine van de Rooms-Katholieke Kerk zijn paragrafen toegevoegd over dat een goed katholiek zijn huis niet verhuurt aan een homoseksueel stel, dat homo's niet met kinderen mogen werken, enzovoorts. 'Het is je reinste discriminatie, vergelijkbaar met die in nazi-Duitsland.'

Homoseksualiteit en kerk komen nader tot elkaar

Voor Europride 2016, nog twee weken vanaf dit weekend, tooit heel Amsterdam zich in regenboogkleuren. Vooral ook de kerken. Die willen een open huis zijn voor iedereen.

De homofobie waarover Charamsa spreekt, houdt volgens hem bovendien niet op bij de grenzen van Vaticaanstad; ook in Italië zijn lhbt-rechten nog verre van geaccepteerd, deels dankzij een stevige Vaticaanlobby. Afgelopen mei keurde het parlement weliswaar een wet goed waardoor homostellen hun relatie officieel kunnen registreren, maar niet voordat er zesduizend amendementen werden ingediend om het wetsvoorstel aan te passen.

Dat terwijl de nieuwe paus Franciscus, vlak na zijn aantreden in 2013 nog zei dat 'als iemand homo is en de Heer zoekt en goede wil heeft, wie ben ik dan om daarover te oordelen?' Die woorden gaven homoseksuele mannen en vrouwen over de hele wereld hoop, zegt Charamsa. 'Jarenlang werd er gezwegen, maar nu bestonden we opeens. En niet als duivels, pedofielen of monsters, maar gewoon, als mensen die liefhebben.'

Paus Franciscus, vlak na zijn aantreden in 2013: 'Als iemand homo is en de Heer zoekt en goede wil heeft, wie ben ik dan om daarover te oordelen?' Beeld EPA

'Ik hoopte toen echt dat er een serieuze discussie zou starten. En niet op basis van het 18de-eeuwse beeld over homo's, maar op basis van de wetenschap. Kijk naar de discussie over de platte aarde, of over de zon die om de aarde heen zou draaien. Daar heeft de kerk eerst driehonderd jaar lang wetenschappers verbrand voor ze het gesprek aanging. Ik hoopte dat Franciscus dat proces zou versnellen.'

Maar dat is niet gebeurd, constateert Charamsa nu. Kijk naar zijn eigen coming-out: na die derde oktober sprak het Vaticaan zijn naam nooit meer uit, alsof hij nooit heeft bestaan - zoals zijn geaardheid in de veertig jaar daarvoor niet bestond. 'En dat vind ik verschrikkelijk. Liefde is te belangrijk om driehonderd jaar lang te negeren. In het dagelijkse leven merken maar weinig mensen dat de zon om de aarde draait, maar met liefde, doodgewone liefde tussen twee mensen, ligt dat zo anders. Niemand verdient een leven zonder liefde, terwijl dat precies is wat de kerk van ons vraagt. Het is een van de ergste vormen van repressie die ik ken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden