In het spel om de schatkist bepalen de spelers zelf de regels

Voor de VVD is strikte handhaving van de 3-procentsnorm plots niet meer zo belangrijk.

Nederland overschrijdt dit jaar de Europese begrotingsnorm. We duiken met z'n allen meer dan die beruchte 3 procent in het rood. Hoe groot de tegenvaller ook mag zijn die het Centraal Planbureau vandaag presenteert, er volgt geen politieke wanhoopspoging om de boel nog even snel te repareren, zo hebben de coalitiepartners PvdA en VVD besloten. Minister Dijsselbloem van Financiën was weliswaar de hele woensdag druk met het zoeken naar politieke steun voor nieuwe bezuinigingen, maar dat gaat over 2014. Voor 2013 laten VVD en PvdA de boel nu even de boel.


De schijnbare achteloosheid waarmee de VVD woensdag door de zure appel heen beet, doet bijna vergeten hoeveel waarde de liberalen nog niet zo lang geleden hechtten aan strikte handhaving van de grens. Partijleider Rutte blies er in april 2012 zijn eerste kabinet voor op ('De eis van 3 procent is hard'), liep pijnlijke blauwe plekken op in de daaropvolgende onderhandelingen over het Lenteakkoord ('We doen dit niet voor Brussel, maar omdat wij dit belangrijk vinden') en maakte er vervolgens een verkiezingsthema van ('We schuiven de schulden niet door naar volgende generaties').


Ook de andere argumenten waren steeds dezelfde: het vertrouwen van de financiële markten stond op het spel. Gebrek aan discipline zou de rente op de staatsschuld omhoog stuwen. En hoe konden we de Zuid-Europese landen nou de les lezen als we niet eens streng voor onszelf zouden zijn?


Maar politieke insiders weten: in het spel om de schatkist bepalen de spelers zelf de regels. De principes van gisteren moeten wijken als ze nu even niet meer van pas komen. En dat is nu het geval. Nieuwe motieven voeren in Den Haag de boventoon.


Dat heeft om te beginnen te maken met de snel veranderde politieke situatie. We weten inmiddels dat de liefde tussen VVD, CDA en PVV vorig jaar in het Catshuis al op meer fronten was bekoeld. PVV-leider Wilders onthulde in deze krant dat hij ook al op het punt stond te breken vanwege het immigratiebeleid. Hij was aan het muiten. VVD en CDA namen niet zonder opluchting afscheid van de PVV.


Dat is verschil één: VVD en PvdA zijn nu vastbesloten elkaar langdurig vast te houden. Ze zoeken het compromis. Dat gaat verder dan mooie woorden alleen. De fractieleiders Samsom en Zijlstra trekken nadrukkelijk samen op.


Verschil twee is de veranderde stemming het land. Er is bijna geen econoom of kiezer meer te vinden die gelooft dat nu heel snel saneren of de lasten verzwaren goed is voor de economie. Bij de PvdA zeggen ze het dezer dagen graag in voetbaltermen: 'Je komt niet met gestrekt been in op iemand die toch al gewond op de grond ligt.' Daar komt nog bij dat ook de kiezers moe zijn van de opeenvolgende bezuinigingen en lastenverzwaringen - bij de VVD hijgen ze nog na van het premie-oproer in het najaar.


Het derde verschil met vorig jaar ligt in het populairste politieke woord van dit moment: draagvlak. Voor zover het nog niet duidelijk was, is inmiddels tot Samsom en Rutte doorgedrongen dat zij het samen niet redden. Er is steun nodig. Van de oppositie in het parlement en van werkgevers en werknemers, met wie het kabinet dit voorjaar onderhandelt over een groot, alomvattend akkoord dat de economie weer op gang moet helpen.


Nieuwe haastige maatregelen, zoals een belastingverhoging of een ingreep in de ambtenarensalarissen, zouden succes in de onderhandelingen nu al vrijwel onmogelijk maken.


In de PvdA wordt benadrukt dat het nauwelijks moeite kostte de VVD te overtuigen dat de druk even van de ketel moet. 'Dat zagen ze daar zelf ook wel in.' Het liberale kamp spreekt dat niet tegen, maar roept wel terug: 'Van uitstel mag geen afstel komen.'


De adempauze van 2013 dient vooral om de geesten rijp te maken voor structurele ingrepen vanaf volgend jaar. En aangezien de begroting voor 2014 al eind april in Brussel moet liggen, is de pauze van bijzonder korte duur.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden