In het schaakspel met Rusland wordt nu de koning ingezet

Dat het Nederland-Ruslandjaar zou worden afgesloten met een bezoek van de koning aan Moskou was begin dit jaar al bekend. Maar twee weken geleden werd daar ook een diner met de Russische president Vladimir Poetin aan vastgeknoopt. Waarom? En komt Willem-Alexander daarna terug met de Greenpeaceactivisten? Vier vragen over het koningsbezoek aan Rusland.

De Russische president Poetin krijgt een diner voorgeschoteld, Moskou november 2011. Beeld EPA

Waarom gaat de koning morgen dineren met Poetin?
Op 21 oktober belde premier Rutte met president Poetin. Het was de hoogste tijd voor sussende woorden. De verhoudingen tussen Nederland en Rusland bevonden zich op dat moment op een dieptepunt. Het Nederland-Ruslandjaar 2013, dat een jaar van groter wederzijds begrip en verbondenheid had moeten worden, leek in het najaar met de dag verder te escaleren en stevende af op een botsing die blijvende schade zou kunnen achterlaten.

Toen Poetin op 8 april de feestelijkheden opende met een bezoek aan Amsterdam werd hij ontvangen door een bont gezelschap van regenboogvlaggen, muziek en dans. Nadat Rutte de president vroeg naar de rechten van homo's in Rusland, kaatste Poetin de bal terug door pedofielenvereniging Martijn en het mannengenootschap SGP aan te kaarten.

Half september werd de Rus opnieuw getart, dit keer door Nederlandse activisten in zijn eigen achtertuin. Een Greenpeace-schip met Nederlandse vlag waagde zich tot op enterafstand van een Russisch boorplatform in de Barentszee. Op de boeg van het schip prijkte weer die vermaledijde regenboog. Alle dertig activisten, onder wie twee Nederlanders, werden opgepakt.

Begin oktober was het weer raak. De Haagse politie rukte uit na meldingen van huiselijk geweld. De Rus die zij arresteerden omdat hij op het punt stond zijn kinderen een pak rammel te geven, bleek de diplomaat Dmitry Borodin te zijn, de tweede man op de Russische ambassade in Den Haag. Enkele dagen later werd een Nederlandse diplomaat te grazen genomen in Moskou. Mannen die zich voordeden als elektriciens mishandelden Onno Elderenbosch en bonden hem vast in zijn appartement. De oppositie in de Tweede Kamer meende dat het geplande bezoek van de koning aan Moskou, de feestelijke afsluiter van het vriendschapsjaar, maar moest worden gecanceld. Er viel immers weinig meer te vieren.

Het kabinet dacht daar heel anders over. Sterker nog, wie schaakt met grootmeester Rusland moet niet bang zijn om zijn koning in te zetten. Premier Rutte belde met Poetin en voegde een nieuw agendapunt toe aan het koningsbezoek. Als hij er toch was, kon Willem-Alexander ook wel een hapje eten met de president. 'De onfortuinlijke incidenten staan goede betrekkingen niet in de weg', zeiden Rutte en Poetin tegen elkaar. Ze spraken gezamenlijk de intentie uit het vriendschapsjaar succesvol af te sluiten.

Wat staat de koning in Moskou te wachten?
Koning Willem-Alexander en koningin Máxima vliegen morgen samen met minister Timmermans naar Rusland. 's Middags lunchen zij nog in Den Haag met het Belgische koningspaar, daarna haasten ze zich naar Moskou waar ze om 18.15 uur ontvangen worden op het Kremlin voor een diner met president Poetin.

Rutte ontvangt Poetin op 8 april in Amsterdam. Beeld ANP
 
Wie schaakt met grootmeester Rusland moet niet bang zijn om zijn koning in te zetten
Koning Willem-Alexander Beeld ANP

Zaterdag woont het koningspaar een ontmoeting tussen Russische en Nederlandse ondernemers bij. Daarbij zijn ook ministers Ploumen van Buitenlandse Handel en Schippers van Volksgezondheid aanwezig. Vervolgens staat een bezoek aan het Tretyakov Museum gepland. De expositie van Russische en Nederlandse Romantische schilderkunst draagt de titel 'Meer dan Romantiek'.

Afsluitend gaan de koning en koningin naar een concert van het Koninklijk Concertgebouworkest in het Tchaikovsky Conservatorium. Op de setlist staat onder meer Ein Heldenleben van Richard Strauss. Het bombastische muziekstuk verhaalt over de strijd van een held tegen zijn vijanden, de uiteindelijke overwinning en het vredige einde dat daarop volgt.

Gaat de koning mensenrechtenkwesties aankaarten?
Nee, hoewel het bezoek van de koning onmiskenbaar een politiek doel heeft - het verbeteren van de relatie tussen beide landen - zal de koning zich niet expliciet mengen in politieke kwesties. Als Nederlandse kritiek al wordt geuit, dan zal dat bij monde van minister Timmermans gebeuren.

Het is gebruikelijk in het internationale verkeer om op gelijk ambtsniveau te spreken. Timmermans zou dus zijn zorgen over bijvoorbeeld de Russische anti-homowet (wederom) kunnen overbrengen aan zijn collega Sergej Lavrov. Officieel staat zo'n ontmoeting echter niet op de agenda. Wel zal de Russische vicepremier Arkady Dvorkovich (een schaker, hij bekleedt een hoge functie in de Russische schaakfederatie) op zaterdag bij de ondernemersborrel zijn.

Toen Poetin in het voorjaar Nederland bezocht werden de Nederlandse zorgen nog expliciet met hem gedeeld. Na de een-op-een ontmoeting tussen Rutte en Poetin, zei de premier dat in de goede relatie tussen beide landen ook kan worden gesproken 'over dit soort moeilijke onderwerpen'. Na een jaar van incidenten is het mogelijk verstandiger om even niet met het vingertje te wijzen. Poetin heeft immers nog twee Nederlandse milieuactivisten in handen.

Komt de koning terug met de Nederlandse Greenpeace-activisten?
Nederland heeft Rusland voor het internationaal Zeerechttribunaal gedaagd en eist dat de Greenpeace-activisten worden vrijgelaten. Vooralsnog wijst niets erop dat de Russen dat zullen doen. Russische media berichtten juist dat Rusland het tribunaal niet erkent. En de Russen zwakten de aanklacht van piraterij niet af naar vandalisme, nee, de klacht werd juist verzwaard met vandalisme. Desondanks meent het kabinet dat de uitspraak van het Zeerechttribunaal kan helpen om schot in de zaak te krijgen.

Timmermans met zijn Russische collega Lavrov in Rusland, februari 2013. Beeld ANP

Toen Rutte in zijn telefoontje aan Poetin uiteindelijk toch zijn koning inzette, werden de twee mannen het erover eens dat 'de recente incidenten moeten worden overkomen, zodat de blik weer op de toekomst kan worden gericht'. Het bezoek van Willem-Alexander en Máxima aan Poetin biedt een uitgelezen kans voor de Russische president om de plooien glad te strijken zonder gezichtsverlies te lijden. Hij zou gratie kunnen verlenen aan de Greenpeace-activisten, een groots gebaar dat tegelijk de Nederlandse kritiek op Russische homofobie en schending van mensenrechten mogelijk even doet smoren.

Poetin laat zich echter niet in de kaarten kijken, misschien vindt hij de activisten nog van te grote politieke waarde om nu al op te geven. Eén ding is duidelijk: hij laat niet met zich sollen. De brief van minister Timmermans aan de Tweede Kamer over het Nederlandse asielbeleid voor Russische homo's kwam deze week dan ook op een ongelukkig moment.

Ook als de koning zaterdagavond zonder activisten terugkeert, is het mogelijk dat achter de schermen toch stappen zijn gezet. Timmermans liet onlangs in de Kamer weten dat het kabinet naast de juridische ook de diplomatieke weg bewandelt. Hij kon er inhoudelijk weinig over zeggen, maar wel dat er onderhandelingen plaatsvinden die (een week geleden) 'nog geen resultaten hebben kunnen opleveren'. In de wandelgangen van het Kremlin zal het woord Greenpeace ongetwijfeld vallen, maar de minister zal daar achteraf waarschijnlijk niets over zeggen.

Greenpeaceactiviste Faiza Oulahsen in een cel in de Russische rechtbank. Beeld EPA
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.