Column

'In het oeuvre van veel vrouwelijke auteurs vormt seks de rode draad'

De vrouwelijke auteur is gewoon geworden in de Nederlandse literatuur, al worden zij nog steeds niet helemaal serieus genomen, schrijft columnist Meindert Fennema.

Auteur Heleen van Royen tijdens de opening van haar eigen boekhandel en de presentatie van haar nieuwe roman De hartsvriendin. Beeld anp
Auteur Heleen van Royen tijdens de opening van haar eigen boekhandel en de presentatie van haar nieuwe roman De hartsvriendin.Beeld anp

Nog niet zo lang geleden werd ik uitgenodigd door mijn uitgever, Mai Spijkers, om te praten over de voortgang van mijn roman, Het slachthuis, waarvan ik vorige week het manuscript heb ingeleverd. In die roman spelen de Blue Diamonds een rol. Maar daarover een andere keer.

Ik vroeg Mai tijdens die lunch hoe hij op het idee gekomen was de rechten van het boek 'Vijftig tinten grijs' te kopen. 'Sex sells' antwoordde hij, 'dat leerde ik al heel vroeg, toen ik stage liep bij de Bezige Bij. In de gangen hingen daar portretten van Willem Frederik Hermans, Hugo Claus, Harry Mulisch en Lucebert, maar beneden in de kelder lagen grote stapels Emmanuelle, een erotische bestseller waarvan de film 300 miljoen kijkers trok en die Silvia Kristel op slag een wereldberoemde softporno-actrice maakte. In die kelder van de Bezige Bij werd het geld verdiend.'

Mijn uitgever bestelde champagne.

Grote Schrijvers
Aan dat gesprek moest ik denken toen ik de directeur van de Bezige Bij, Robbert Ammerlaan zag optreden bij Buitenhof op 17 maart. Ammerlaan raakte niet uitgepraat over de generatie van Grote Schrijvers Van het Reve, Hermans, Mulisch, Claus, Wolkers. Hij werd door de interviewer 'een icoon van de literatuur' genoemd. Ammerlaan zou, zei hij, Vijftig tinten grijs niet hebben uitgegeven. Dat boek had volgens hem geen literaire kwaliteit en paste dus niet in het fonds van de Bezige Bij. In de uitvoerige discussie over Vijftig tinten grijs werd de naam van de uitgeverij Prometheus niet eenmaal genoemd. Ook de naam van de uitgever - het M-woord - werd zorgvuldig vermeden.

Ammerlaan poseerde als de ontdekker van grote schrijvers, die als uitgever veel geld verdiend had zonder zich te hoeven verlagen tot het uitgeven van erotische pulp. 'Zeer goede boeken verkopen ook!' riep Ammerlaan uit en hij noemde vervolgens een reeks van bestsellers die toevallig allemaal door de Bezige Bij zijn uitgegeven.

De interviewer van Buitenhof had zich niet goed voorbereid, want hij verzuimde te vragen: 'Maar Emmanuelle paste dus wel in het fonds van de Bezige Bij?'

Stel nu dat hij dat gedaan zou hebben. Zou Ammerlaan het dan aangedurfd hebben toe te geven dat dat boek in het fonds van de Bezige Bij paste omdat Hugo Claus de minnaar was van Sylvia Kristel?

Van Bh tot sm
De seksuele revolutie begon toen de meiden van Dolle Mina hun bh's uittrokken, op een hoop gooiden en in de brand staken, en liep via Emanuelle uit op de verkoop van 2 miljoen exemplaren sm. Dildo's en anusballetjes werden zowel symbolen als werktuigen van de seksuele bevrijding van de vrouw.

In het oeuvre van veel vrouwelijke auteurs vormt seks de rode draad. Althans, die indruk proberen zij te wekken om de verkoop van hun boeken te stimuleren.

De vrouwelijke auteur is gewoon geworden in de Nederlandse literatuur, al wordt zij nog steeds niet helemaal serieus genomen. Vrouwen schrijven 'keukenmeidenliteratuur', een benaming die stamt uit de tijd dat de middenklasse nog over zulke meiden beschikte. Tegenwoordig wordt het genre ook wel chicklit of cliteratuur genoemd.
Al vanaf de 18de eeuw werd de roman vooral gelezen door vrouwen, maar geschreven en gerecenseerd door mannen. Daar is in de laatste twintig jaar verandering in gekomen.

Het verzet tegen de onstuitbare opmars van vrouwenliteratuur concentreert zich op Heleen van Royen, die geen gelegenheid voorbij laat gaan om zichzelf als een obsessief seksueel wezen te portretteren.

Zie de omslag van het Volkskrantmagazine van 4 mei. Zo zag ik Mulisch nooit zitten. 'In Portugal heb ik laatst nog met vriendinnen een Love Me Party gedaan, dat is zo'n demonstratie van sextoys.' Van Royen moedigde op die Love Me Party ook haar dochter aan die sextoys uit te proberen: 'Dus zeg ik tegen Olief: nu moet jij ook, dit is toch een once in a lifetime opportunity?'

De schaamte voorbij. Anja Meulenbelt had nooit kunnen vermoeden wat ze allemaal teweeg zou brengen.

Meindert Fennema is emeritus hoogleraar politieke theorie. Hij schrijft iedere vrijdag een column voor Volkskrant.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden