Reportage Nicaragua

In het Nicaragua van Ortega figureren priesters als menselijk schild om bloedvergieten te voorkomen

Kardinaal Brenes bezoekt de kerk in Managua die onder vuur werd genomen toen studenten er in juli hun toevlucht zochten. Foto REUTERS

In het Nicaragua van Daniel Ortega liggen nu ook de geestelijken onder vuur en is de kerk niet langer heilig. In Managua is het ‘huis van God’al onder vuur genomen.

‘De regering van Daniel Ortega bedreigt ons.’ Leonel Alfaro masseert met zijn rechterhand zijn voorhoofd, de 27-jarige priester oogt vermoeid. ‘De kerk is bemiddelaar in het conflict’, zegt hij. ‘Maar we zijn voortdurend doelwit van geweld.’ Alfaro plukt aan zijn rozenkrans en houdt de toegangspoorten van de kathedraal nauwgezet in het oog. ‘Ze kunnen ons ieder moment aanvallen.’

Tot drie maanden geleden leidde Alfaro een rustig leven als priester van de kathedraal van de Nicaraguaanse hoofdstad Managua. Dat veranderde toen in april anti-regeringsprotesten uitbraken. President Ortega liet politie en knokploegen met scherp schieten, betogers wierpen barricades op en bestookten de regeringstroepen met zelfgemaakte bommen. Er vielen honderden doden, grotendeels aan de kant van de demonstranten.

Nu staat Alfaro geregeld in zijn priestergewaad voor een leger zwaarbewapende politie en paramilitairen. Hij en andere priesters werpen zich op als menselijk schild om een veilige doorgang te bieden aan omsingelde betogers, en om zoveel mogelijk bloedvergieten te voorkomen. ‘In het begin luisterde de politie naar ons’, vertelt hij. ‘Er was nog respect.’

In april ging de regering de dialoog aan met de oppositie, een gelegenheidscoalitie van studenten, boeren, bedrijfsleven, politieke partijen en sociale organisaties. Katholieke bisschoppen bemiddelden in die gesprekken, die vrij snel spaak liepen. De bisschoppen uitten tegelijkertijd felle kritiek op het geweld van Ortega’s troepen. De geestelijken twitteren er lustig op los, en dat wordt hen niet in dank afgenomen.

AK47

In juni zetten paramilitairen een AK47 tegen het hoofd van een priester. Vorige week zondag werd de auto van bisschop Abelardo Mata beschoten en eerder deze maand drongen paramilitairen een kerk binnen en molesteerden een kardinaal, bisschop en priesters. En toen studenten bescherming zochten in een kerk in Managua, werd het ‘huis van God’ onder vuur genomen. Twee studenten stierven, een met kogels doorboorde afbeelding van Jezus hangt aan de muur van de kerk.

Afgelopen donderdag ging Ortega nog een stap verder, en verklaarde de kerk officieel als vijand: ‘Ik dacht dat de bisschoppen bemiddelaars waren’, zei hij in een toespraak die verplicht door alle televisie en radiozenders werd uitgezonden. ‘Maar ze staan aan de kant van de coupplegers.’ Die woorden baren Alfaro grote zorgen. ‘Hiermee geeft Ortega zijn aanhangers een vrijbrief om ons aan te vallen.’

De priester heeft van dichtbij gezien waar de regering toe in staat is. ‘Tot drie weken geleden kreeg ik nog toegang tot de gevangenis’, vertelt hij. ‘Daar onderhandelde ik over de vrijlating van betogers.’ De priester zoekt even naar woorden. ‘Ze worden er gemarteld’, zegt hij dan. ‘En verkracht. Ook jongens, met stalen pijpen.’

Het land is diep geschokt over het staatsgeweld, 80 procent van de bevolking wil dat Ortega aftreedt. Maar niemand weet hoe. Paramilitairen vallen huizen binnen van degenen die deel nemen aan protesten, er zijn steeds meer vermisten. De strategie lijkt vruchten af te werpen, afgelopen weekend waren anti-regeringsdemonstraties stukken kleiner dan voorheen.

Leonel Alfaro.

Gewapende strijd

De oppositie heeft geen concreet plan over hoe nu verder. De radicale tak pleit voor een gewapende strijd, maar vooralsnog is een meerderheid van de coalitie voorstander van dialoog met de regering. Het voorstel, zoals de kerk dat in de eerdere onderhandelingen op tafel heeft gelegd, is dat de verkiezingen worden vervroegd van 2021 naar 2019. De internationale gemeenschap dringt er bij Ortega op aan die uitweg te accepteren.

Maar Ortega lijkt niet onder de indruk. Hij beschouwt de betogers als terroristen en coupplegers, en kwam vorige week met nieuwe wetgeving. Wie terroristen steunt kan voortaan twintig jaar cel krijgen. Het bezorgt Alfaro slapeloze nachten. Onder een afdak in de tuin van de kathedraal liggen zakken rijst, flessen water en dekens. ‘Dit zijn donaties van kerkgangers’, legt Alfaro uit. ‘Wij delen dat uit, dat is nu dus strafbaar.’

Zegenen

Het is zondagmiddag, Alfaro heeft zojuist het lichaam van een 22-jarige student gezegend en aan de familie overhandigd. ‘De jongen was in zijn been geschoten’, aldus Alfaro. ‘Maar het duurde te lang voor een arts hem behandelde. Toen raakte de wond zo erg geïnfecteerd dat hij het niet heeft overleefd.’

In de tuin van de kathedraal is een overdekte ruimte waar normaal gesproken culturele bijeenkomsten worden gehouden. Sinds zaterdagochtend ligt de vloer er vol matrasjes. De aanwezige vrouwen bivakkeerden eerder in tenten voor de gevangenis, in de hoop iets te horen over gearresteerde of vermiste familieleden. Zaterdag werden ze verjaagd door Ortega aanhangers, en vonden beschutting in de kathedraal.

Een van hen is Concepción, de 19-jarige zus van een student. ‘Mijn broer hield zich met 26 andere studenten verborgen in ons huis’, vertelt ze. ‘De hele buurt heeft gezien hoe de paramilitairen binnenvielen en hen meenamen.’ Het meisje begint te huilen, ze durft niet meer terug naar huis. ‘Waar moet het heen met Nicaragua? Wat hebben ze gedaan met mijn broer?’

Verderop, in klaslokalen waar tot voor kort catecheselessen werden gegeven, slapen ondergedoken dissidenten. Een van hen is een 29-jarige man met zijn arm in een mitella. Hij werd door drie kogels geraakt tijdens protesten vorige week. ‘Ortega moet snel vertrekken’, zegt hij met de verbetenheid van iemand die zijn angst heeft verloren. ‘Anders pakken we de wapens op.’

De kerk zet intussen haar eigen wapens in. Vrijdag hielden kerken in Nicaragua speciale ‘exorcisme’ ceremonies ‘om het kwaad uit het land te verdrijven’. Om het effect te vergroten riepen de bisschoppen zondag ook de rest van Latijns-Amerika op om voor vrede in Nicaragua te bidden. ‘We moeten blijven geloven’, aldus Alfaro. ‘In onze zwakte zijn we sterk.’

De oppositie

Het is niet zonder risico om in het Nicaragua van Daniel Ortega een tegengeluid te laten klinken. Deze drie durven het aan.

‘Nog nooit zo dicht bij de overwinning’

‘Ortega zal vallen’, zegt Ana Margarita Vijil (41). ‘Maar ik vrees dat zijn terreur eerst nog zal toenemen.’ Vijil is partijvoorzitter van de Sandinistische Herstelbeweging (MRS), een politieke partij die zich in 1995 afsplitste van de sandinistische partij FSLN uit onvrede met Ortega’s leiderschap. Ze wordt met de dood bedreigd. ‘Natuurlijk ben ik bang’, zegt ze. ‘Maar we zijn nog nooit zo dicht bij de overwinning geweest.’

MRS doet al jaren niet meer mee aan verkiezingen. Het electorale hof, volledig op hand van Ortega, stelt onmogelijke eisen voor deelname. ‘We moeten ook het electoraal hof en andere instituten hervormen. Anders pleegt Ortega bij de volgende verkiezingen weer fraude.’

Ana Margarita Vijil.

‘De democratie is de nek omgedraaid’

José Adan Aguerri (56) is voorzitter van de COSEP, de Raad van Private Bedrijven. COSEP brak in april met de regering. Nu behoort COSEP tot de Alianza Civica, de gelegenheidscoalitie van regeringsopponenten. ‘Ortega heeft de democratie langzaam maar zeker de nek omgedraaid, achteraf bezien hadden we eerder aan de bel moeten trekken’, zegt Aguerri.

Een deel van de oppositie pleit voor een staking, Aguerri ziet daar niets in. ‘Zo’n staking zal de buitenlandse bedrijven verjagen. Toeristen blijven weg, de economie ligt stil en steeds meer landen schorten ontwikkelingshulp op. Het moment komt dat Ortega zijn ambtenaren en knokploegen niet meer kan betalen. Dat zal hem aan de onderhandelingstafel dwingen.’

José Adan Aguerri.

‘Ik denk dat er nog veel doden vallen’

Raquel González (33) is actrice, en demonstreert al tien jaar tegen Ortega. ‘Gelukkig is nu ook de rest van het land wakker geworden.’

González gaat naar alle protesten, en ziet de repressie toenemen. ‘Paramilitairen ontvoeren tegenstanders, de gevangenis is in een martelcentrum veranderd.’ González is voorstander van een dialoog, maar ze heeft er een hard hoofd in. ‘Ik denk dat er nog veel doden vallen de komende tijd.’ Daarom is ze voorstander van het bewapenen van de oppositie. ‘Zij schieten op ons met militaire wapens’, zegt ze met woede in haar stem. ‘We moeten ons op z’n minst kunnen verdedigen.’ Ze haalt diep adem en gaat dan verder. ‘Oorlog is een moeilijke weg, de laatste optie. We moeten het eerst via de dialoog proberen, met steun van de internationale gemeenschap.’

Raquel González.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.