ANALYSEbrexit-top

In Het Kanaal passeren Brexitdeadlines ‘als schepen in de nacht’

Het dreigement van de Britse premier Boris Johnson was alleszins helder geformuleerd: als er donderdag geen zicht was op een handelsakkoord met de EU, liep hij weg van de onderhandelingstafel. Wel, het akkoord staat nog niet eens in de steigers en de kloof tussen Brussel en Londen is onverminderd groot. En Johnson? Die denkt nog een nachtje na over wat te doen.

De Britse premier Boris Jonson in een karretje op een bouwterrein in West-Londen. Beeld Alberto Pezzali / AFP

Het rimpelloos verstreken ultimatum past in de Brexitsoap die sinds 2016 met wisselende kijkcijfers pan-Europees wordt uitgezonden en waarvan de allerlaatste aflevering steeds wordt uitgesteld. ‘De deadlines passeren als schepen in de nacht’, merkte premier Mark Rutte donderdag op bij aanvang van de EU-top over de Brexit.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie

Net zo vertrouwd als de verschuivende deadlines zijn de waarschuwende woorden. Over de klok die tikt; op 1 januari eindigt immers de overgangsperiode waarin ondanks het vertrek uit de EU nagenoeg alles hetzelfde bleef voor het Verenigd Koninkrijk. Zonder handelsakkoord vallen Brussel en Londen met ingang van het nieuwe jaar terug op de minimale internationale handelsregels, met alle zware economische gevolgen van dien (vooral voor het Verenigd Koninkrijk). ‘We willen een akkoord, maar niet tegen elke prijs’, zei EU-president Charles Michel na afloop van de EU-top. De Franse president Emmanuel Macron verzekerde dat de EU ‘voorbereid is’ op het zwarte no deal-scenario. Zinsneden overigens die Johnson ook al wekenlang in de mond bestorven liggen.

Schuldvraag

Het Verenigd Koninkrijk en de EU wijzen naar elkaar bij de schuldvraag over de impasse in de handelsgesprekken. Volgens de Britten heeft de Unie nog steeds niet verteerd dat ze de club hebben verlaten (op 1 februari) en nu als soevereine natie een handelsakkoord willen met de buren. De EU verwijt Londen met hoge eisen (behoud van toegang tot de interne markt) en karige plichten (niet volgen van EU-regels) de Unie te willen ondermijnen. Het Kanaal is sinds de Brexit alleen maar dieper en breder geworden.

Dat wil niet zeggen dat er sinds het begin van de handelsbesprekingen in februari geen enkele voortgang is geboekt. Integendeel, op veel deelterreinen (afstemming sociale zekerheid, samenwerking politie en justitie, financiële dienstverlening, gezamenlijke onderzoeksprojecten) zijn de partijen elkaar een heel eind genaderd. Maar op drie hoofdzaken niet. ‘En niets is besloten totdat alles is besloten’, aldus een betrokken EU-ambtenaar.

Hét cruciale punt voor de EU is eerlijke concurrentie. Als het Verenigd Koninkrijk zonder quota en tarieven naar de EU wil blijven exporteren (bijna de helft van de Britse export is bestemd voor de Europese markt), dan eisen de lidstaten in ruil dat Britse bedrijven de EU-regels voor staatssteun, milieu en de sociale standaarden blijven volgen. ‘Geen Singapore aan de Theems’ (oneerlijke concurrentie), is de slogan. Het handelsverdrag met het Verenigd Koninkrijk zou het omvangrijkste in de geschiedenis van de EU zijn. Waakzaamheid is geboden. Helemaal omdat de EU van plan is minder naïef op het wereldtoneel te gaan opereren; de relatie met Londen is een testcase.

Onverteerbaar

Voor Londen is deze eis onverteerbaar, hij staat haaks op de ‘take back control’-belofte van de brexiteers. Londen liegt evenwel als het zegt dat de EU op dit punt niet beweegt. Het ‘dynamisch aanhaken’ – het Verenigd Koninkrijk respecteert niet alleen de bestaande EU-regels, maar groeit mee als de Unie die aanscherpt – is losgelaten, met pijn in het hart, dat wel.

De lidstaten zoeken nu naar een manier waarop de principes van eerlijke concurrentie zijn gewaarborgd, zonder verwijzing naar de voor Johnson onverteerbare EU-regels. Dat wordt gekoppeld aan een sterk en effectief geschillenmechanisme waarmee concurrentievervalsing direct kan worden afgestraft via importheffingen of -beperkingen. De EU vertrouwt de Britten niet op hun woord, helemaal niet nadat Johnson vorige maand een wetsvoorstel indiende waarmee hij internationale afspraken terzijde kan schuiven.

Het tweede knelpunt zijn de visrechten in de Britse wateren. De EU wil dat na 1 januari Europese vissers – lees: de Franse, Nederlandse, Belgische en Deense – net zoveel mogen vangen in die wateren als nu. Londen piekert daar niet over en wil elk jaar nieuwe afspraken over de visquota, wat tot onzekerheid zou leiden voor de vissers. Ook hier is de EU bereid te bewegen, zij het dat Frankrijk op de rem trapt. Macron vreest dat na de gele hesjes de Bretonse netten de straten van Parijs gaan vullen. ‘Onder geen beding worden onze vissers opgeofferd aan de Brexit’, aldus Macron bij de start van de EU-top.

Gooi- en smijtwerk

Hoeveel tijd resteert EU-onderhandelaar Michel Barnier en zijn Britse collega David Frost nog? Barnier wil volgende week opnieuw naar Londen gaan voor onderhandelingen. Voor een ordentelijke afwikkeling van een akkoord – juridisch afgehecht, vertaling in 24 EU-talen, goedkeuring door 27 lidstaten, het Europees en het Britse parlement – had het er nu al moeten liggen. Eind deze maand, begin november gaat nog net, daarna wordt het gooi- en smijtwerk. ‘Eén maand is mogelijk’, stelt een EU-ambtenaar, maar dan moet alles en iedereen meewerken. Tot nog toe is dat niet gebeurd in de Brexitsoap. Om op alles voorbereid te zijn besloten de leiders donderdagavond de bestaande noodplannen voor een no deal af te stoffen en te actualiseren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden