In het Haagse Zuiderpark oefenen kinderen voor het fietsexamen. Ook als ze nog niet kunnen fietsen

Haagse kinderen oefenen met fietsen. Ook als ze nog niet goed, of zelfs helemaal niet kunnen fietsen. ‘Probeer het maar rustig.’

Kinderen van de Toermalijn, ook een Haagse school, oefenen voor het fietsexamen in het Zuiderpark. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

‘Zijn er nog vragen?’ Instructeur Yasmina (19) van Fietsexamen Nederland kijkt de leerlingen van groep 7 van de Haagse Paul Krugerschool vriendelijk aan. De klas heeft geduldig geluisterd naar haar uitleg over het parcours van de beheersproef met een slalom, bochten naar links en rechts, een evenwichtsoefening tussen twee plankjes door en een stopbord. Het blijft even stil. Dan vraagt een meisje met een roze haarbandje in met zachte stem: ‘Stel: je kan helemaal niet fietsen?’

Nog nooit een fiets aangeraakt

Op de parkeerplaats tegenover het politiebureau in het Zuiderpark oefenen ruim 150 leerlingen van zeven basisscholen het praktijkgedeelte van het verkeersexamen. De week erop moeten ze voor het echie. Fietsexamen Nederland organiseert de oefendag en is ook verantwoordelijk voor de praktijkexamens in Den Haag, Rotterdam en Schiedam. De organisatie heeft leenfietsen beschikbaar gesteld voor scholen waar niet alle kinderen een fiets hebben. ‘Dit is de enige wijk van de acht in Den Haag waar we leenfietsen hebben. Scholen maken er gretig gebruik van’, zegt projectcoördinator David Weise.

Ook de kinderen van de Paul Krugerschool zijn niet op de fiets gekomen. ‘Ze fietsen nauwelijks’, vertelt hun docent Marco, een stoere vent met een baardje en sportief jack. ‘Ik denk dat een stuk of vijf zelfs nog nooit een fiets hebben aangeraakt.’ De oorzaak is armoede: sommige ouders hebben geen geld en kunnen zelf ook niet fietsen. ‘Ik hou mijn hart vast’, zegt hij, iets wat hij later op de fiets nog eens herhaalt als een auto rakelings langs een paar wiebelig fietsende leerlingen scheert.

Kinderen in Nederland kunnen steeds minder goed fietsen, signaleerde Veilig Verkeer Nederland (VVN) onlangs. Harde cijfers zijn er niet; VVN baseert zich op signalen van scholen en vrijwilligers die helpen bij het afnemen van de fietsexamens. ‘Ze vertellen ons dat sommige kinderen geen fiets hebben of dat het van huis uit niet gebruikelijk is om te fietsen. Ouders pakken voor alles de auto’, vertelt woordvoerder José de Jong. De problemen spelen vooral in grote steden. ‘Soms kunnen leerlingen niet deelnemen aan het examen omdat ze niet recht kunnen fietsen.’

Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Zo’n 90 procent van het aantal basisscholen doet het theorie-examen, VVN schat dat 80 procent ook praktijkexamen doet. Maar alleen theorie is niet genoeg. De Jong: ‘Leerlingen kunnen de regels wel uit boekjes leren, maar in het echt reageert die auto toch net even anders. Ze moeten verkeersinzicht krijgen en verkeer kunnen inschatten.’ VVN gaat onderzoek doen naar de aard en omvang van de fietsproblematiek. De woordvoerder verwacht de eerste uitkomsten over een half jaar te presenteren.

In het zonnige Zuiderpark controleren de instructeurs de fietsen van de leerlingen. Zitten de handvatten goed vast, werken de remmen, kunnen de trappers draaien? Daarna leggen de leerlingen in feloranje hesjes op een klein parcours de beheersproef af. ‘Best wel spannend, hè?’, zegt coördinator Herman tegen de kinderen. ‘Maar het is echt om te oefenen’, stelt hij ze gerust.

'Je hoeft niet zenuwachtig te zijn'

De leerlingen leggen geconcentreerd het parcours af. Bij de meesten gaat het soepel, sommigen brengen hun voeten naar de grond voor wat extra stabiliteit tijdens het slalommen. Dan is het meisje met het roze haarbandje aan de beurt. ‘Probeer het maar rustig, je hoeft niet zenuwachtig te zijn’, zegt Yasmina. Ze helpt het meisje en houdt haar fiets vast terwijl ze langzaam tussen de plankjes door fietst. Het meisje vertrouwt haar toe dat ze sinds een ongeluk waarbij ze haar been brak, toen ze 5 was, niet meer heeft gefietst.

Herman kijkt vanaf een afstandje toe. ‘Wij zijn natuurlijk grootgebracht met fietsen. Het is dan aangrijpend om te zien dat sommige kinderen het niet kunnen. Zo’n kind moet zich verschrikkelijk voelen en denken: waarom kunnen mijn klasgenootjes het wel en ik niet?’

Of de fietsvaardigheid van kinderen afneemt, durft directeur Clyde Tdlohreg van Fietsexamen Nederland niet te zeggen. ‘We merken wel dat scholen steeds vaker een beroep op ons doen.’ Hij wijst op een verschil tussen arme en rijke wijken. ‘Ouders uit rijke buurten die hun kind met de auto naar school brengen, hebben thuis wel fietsen. Die kinderen fietsen na school en in het weekend.’ In arme wijken is er geen geld om een fiets te kopen en geen ruimte om fietsen te stallen. Tdlohreg signaleert ook dat bepaalde culturen fietsen als minderwaardig beschouwen.

Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Docent Marco heeft in de vijftien jaar dat hij lesgeeft de fietsvaardigheden van kinderen wel achteruit zien gaan. ‘Ze komen weinig buiten en zijn veel bezig met digitale zaken. En ouders hebben zelf niet leren fietsen, dus weten ook niet hoe ze de juiste instructies moeten geven.’ Scholen worstelen met de vraag of ze naast hun overvolle programma leerlingen ook nog moeten leren fietsen, ziet projectcoördinator Weise. ‘Ze moeten al zoveel doen. Maar wij geven hier geen fietslessen.’

Na de fietsenkeuring en de beheersproef gaan de kinderen onder begeleiding van Weise de wijk in om een stukje van de officiële route te fietsen. Marco rijdt in de achterhoede om zijn leerlingen in de gaten te houden en zo nu en dan een duwtje in de rug te geven. ‘Sommige kinderen hebben valangst of kunnen een rotonde niet overzien. Door mee te fietsen weet ik wie ik in de gaten moet houden en zie ik ook wie ik het examen moet ontzeggen.’

Het meisje met het roze haarbandje is samen met een klasgenoot achtergebleven. ‘We hebben laten weten dat het niet handig is om die twee leerlingen mee te laten fietsen’, vertelt Weise. ‘En het gaat behalve om hun eigen veiligheid ook om die van de anderen. Laat ze maar even hier blijven oefenen.’

Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Nederlandse fietscultuur

Cijfers over hoeveel kinderen een fiets hebben, zijn er niet. De Bovag registreerde wel dat het aantal nieuw verkochte kinderfietsen tussen 2004 en 2017 bijna is gehalveerd: van 227 duizend naar 116 duizend stuks. Dat komt door de opkomst van Marktplaats en de verstedelijking. ‘En de toename van het aantal niet-westerse migranten die de Nederlandse fietscultuur nu eenmaal niet met de paplepel krijgen ingegoten’, aldus een woordvoerder.

Gratis oefendagen

In Den Haag doen dit jaar 123 scholen praktijkexamen. Zo’n 50 daarvan hebben zich ook opgegeven voor de oefendagen, die gratis zijn dankzij subsidie van de gemeente.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden