Opinie

'In het godslasteringsdebat staan levens op het spel'

De mondiale vervolging van vrijdenkers zou ook de Nederlandse opstelling moeten beïnvloeden, schrijven Boris van der Ham en Rein Zunderdorp. 'In handen van de verkeerde regimes wordt een fatsoensnorm een instrument van religieuze dwang en vervolging.'

Protesten na de arrestatie van de Pakistaanse Asia Bibi. Beeld afp

Vorige week kwam in ons land een einde aan het wettelijk verbod op 'smalende godslastering'. Hoewel de wet al decennia niet meer is gebruikt, leidde de afschaffing ervan tot indringende debatten. Sommigen vonden de discussie over de wet vooral 'symbolisch'. In deze discussie werd vaak vergeten dat in diverse landen het verbod op godslastering verre van symbolisch is, maar rauwe praktijk. Daar is het levensgevaarlijk om geen of niet de 'juiste' godsdienst aan te hangen.

Morgen brengt de International Humanist and Ethical Union (IHEU) het jaarlijkse rapport Freedom of Thought uit, waarin vervolging van vrijdenkers in kaart is gebracht. Met name in streng islamitische landen worden niet-gelovigen uitgestoten, opgesloten of krijgen te maken met geweld. In zeven landen riskeren atheïsten zelfs de doodstraf. Dit jaar ziet de IHEU vooral een toename van atheïstische bloggers die vervolgd of bedreigd worden.

Beledigen van religie
De voorbeelden zijn divers. Zo publiceerden islamitische partijen in Bangladesh in 2012 een lijst met namen van 84 bloggers die wegens godslastering de dood zouden verdienen. Eén blogger is in zijn huis vermoord, een ander overleefde een aanval. In Egypte deelde Alber Saber Ayad zijn atheïsme op internet en werd met de dood bedreigd en gearresteerd. Hij kreeg drie jaar gevangenisstraf voor het beledigen van religie. Alexander Aan zit tweeënhalf jaar vast in Indonesië voor seculiere uitingen en twee jonge atheïsten zitten een straf van zevenenhalf jaar uit in een Tunesische gevangenis vanwege Facebookposts.

De atheïstische schrijver Aleksandr Kharlamov werd in maart dit jaar gearresteerd in Kazachstan omdat hij zou oproepen tot religieuze haat door 'zijn eigen mening in kranten en op internet boven de mening en het geloof van de meerderheid te stellen'. Hij zit nu in een psychiatrische inrichting en riskeert zeven jaar straf.

 
Alexander Aan zit tweeënhalf jaar vast in Indonesië voor seculiere uitingen en twee jonge atheïsten zitten een straf van zevenenhalf jaar uit in een Tunesische gevangenis vanwege Facebookposts
(VLNR) D66-Kamerlid Gerard Schouw, SP-Kamerlid Jan de Wit en oud-Kamerlid Boris van der Ham in de Tweede Kamer voor het debat over het laten vervallen van het verbod op godslastering. Beeld anp

Rusland introduceerde dit jaar op 1 juli een nieuwe wet die het 'beledigen van religieuze gevoelens' criminaliseert. De protesten van rockband Pussy Riot tegen de Russisch Orthodoxe Kerk en Poetin waren zeer waarschijnlijk aanleiding tot de nieuwe blasfemiewet. Pussy Riot werd veroordeeld wegens hooliganisme en religieuze haat en twee van de leden zitten nog steeds gevangen.

In ieders belang
Sinds 1999 strijdt een alliantie van meer dan vijftig islamitische landen bij de VN voor het aanpakken van belediging van religie. Opvallend is dat niet alleen atheïstische, humanistische en vrijzinnige organisaties zich hier tegen verzetten, maar ook christelijke. Zij zien dat zulke verboden zich in deze landen ook keren tegen minderheidsreligies als het christendom. Zoals in het geval van de Pakistaanse Asia Bibi. Als christen haalde zij water uit een bron voor moslims: een belediging van de islam. Zij zit vast en wacht op de doodstraf. Het is dus in ieders belang om stelling te nemen tegen verboden op godslastering.

Hoewel het verbod op 'smalende godslastering' nu is afgeschaft, gaf de Eerste Kamer toch weer een onhelder signaal af. Met een motie vroeg de Kamer de regering te onderzoeken of 'als ernstig ervaren belediging van burgers door belediging van hun geloof en geloofsbeleving' wellicht elders in het stafrecht verboden zou moeten worden. Opnieuw dus een mogelijke status aparte voor religie ten opzichte van andere opvattingen en levensbeschouwingen. Deze geluiden zijn koren op de molen van een land als Pakistan, dat uitsluiting en geweld richting atheïsten goedkeurt, onder verwijzing naar het verbod op blasfemie in sommige westerse landen, zoals in Ierland.

Uit het rapport Freedom of Thought blijkt hoe gevaarlijk het is zogenaamde fatsoensnormen te verweven met wettelijke verboden. In handen van de verkeerde regimes wordt een fatsoensnorm een instrument van religieuze dwang en vervolging, of een vrijbrief om te doden. Juist nu het in internationaal perspectief zo belangrijk is de vrijheid van denken en spreken te verdedigen, moet Nederland zijn dubbelzinnigheid definitief laten varen.

Boris van der Ham is voorzitter van het Humanistisch Verbond
Rein Zunderdorp is bestuurslid van IHEU

 
Hoewel het verbod op 'smalende godslastering' nu is afgeschaft, gaf de Eerste Kamer toch weer een onhelder signaal af
Alexander Aan in 2012. Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden