In het geheim naar Boko Haram

Correspondent Kees Broere reist naar Maiduguri, de bakermat van terreurorganisatie Boko Haram. Er is altijd de dreiging van ontvoering of erger. Hoe doe je in zo'n gebied je werk?

Correspondent Kees Broere en fotograaf Sven Torfinn moeten langs tientallen controleposten van politie en leger voordat ze in het noordoosten van Nigeria hun werk kunnen doen.Beeld Sven Torfinn / de Volkskrant

Gelukkig hebben we Sam. Mocht weer eens iets anders verlopen dan gepland (de kans daarop is honderd procent): onze chauffeur zal het niet deren. Samuel Onu stopt gewoon nog een cd van King Sunny Ade in de speler, zwaait met zijn rechterhand de maat en geeft weer gas zodra het kan. Helemaal goed.

Mensen als Sam kun je in Nigeria niet voldoende tegenkomen. Het drukstbevolkte land van Afrika is immers, zo zeggen ze er zelf, niet voor 'watjes', niet voor mensen met een zwak gestel. Dat geldt ook voor hen die het plan opvatten om de reis te maken van de hoofdstad Abuja naar Maiduguri, de bakermat van de islamitische terreurbeweging Boko Haram.

Verboden

Die reis begint voor journalisten, zoals de fotograaf en correspondent van de Volkskrant, in een kamertje van het ministerie van Informatie. Daar zit een groepje ambtenaren, van wie de een zijn computer gebruikt voor het bekijken van licht-erotische foto's van blanke vrouwen en de ander voor haar Facebook-pagina. De bazin zit soeverein achter haar bureau.

Zij ook is het die ter plekke bedenkt dat soms 'dingen nu eenmaal veranderen'. En dus kost de vergunning om te fotograferen en filmen niet langer 250 Amerikaanse dollars, zoals vorig jaar het geval was, maar 250 dollar per week. Laat ons nu toevallig kort daarvoor verteld hebben dat we van plan zijn twee weken in het land te zijn.

Voor onze perskaarten, die met een heuse elektrische typemachine worden ingevuld, moeten we aangeven welke deelstaten we willen bezoeken. Adamawa, opperen we. 'Mag niet!' Yobe dan wellicht? 'Mag ook niet!' Tja, dan zal Borno, waarvan Maiduguri de hoofdstad is, ook wel een probleem vormen. 'Natuurlijk is dat verboden! Maar je kunt uiteraard zelf besluiten om er toch heen te gaan.' De logica is ons duidelijk.

Correspondent Kees Broere.Beeld Sven Torfinn / de Volkskrant

Aanslagen

Alle vluchten naar Borno en Maiduguri zijn gestaakt vanwege het gevaar dat Boko Haram heet. De tocht kan alleen over de weg worden gemaakt. Met Sam. Diens baas en eigenaar van de terreinwagen heeft, net als de bazin in het ministerie van Informatie, de huurprijs van de auto aangepast aan de almaar veranderende Nigeriaanse realiteit. 'Maar de brandstofprijzen zijn een poosje terug verlaagd, dus dat scheelt.' Hij heeft gelijk. Voor nog geen halve euro per liter zou je bijna overwegen een ommetje te maken.

Van de vijf toegangswegen tot Maiduguri is alleen de weg die vanuit Abuja komt, zo'n 900 kilometer naar het westen, nog in handen van de Nigeriaanse veiligheidsdiensten. Op de route staan tientallen controleposten van de politie en het leger. Zij moeten voorkomen dat Boko Haram wapens en ander militair materieel in het gebied verspreidt.

Ondanks al die checkpoints slaagt de terreurgroep er geregeld in langs de route aanslagen te plegen. Tijdens onze tocht blijkt dat bijvoorbeeld in Damaturu, de laatste grootste plaats voor het bereiken van Maiduguri. Door een zelfmoordaanslag van een vrouw (Boko Haram dwingt tegenwoordig vooral vrouwen tot deze gruweldaad) komen bij een busstation zeker zeven personen om het leven.

Beeld Sven Torfinn / de Volkskrant

Beperkt

In diezelfde periode trekken strijders van Boko Haram naar de plaats Gombe, zo'n vijftig kilometer van de weg die naar Maiduguri voert. Ze kunnen de stad op een simpele manier bereiken, namelijk door op te duiken bij de laatste controlepost voor de toegang tot Gombe, waarop de militairen die voor de bewaking dienen te zorgen onmiddellijk wegrennen.

Veilig zijn de wegen dus niet. Wie als journalist in handen valt van Boko Haram kan in het gunstigste geval een lange periode van gijzelaarschap tegemoet zien. In het ongunstigste geval zorgt de groep, die steeds dichter bij de ideologie van Islamitische Staat (IS) probeert te komen, voor een gruwelijke, al dan niet op video vastgelegde afslachting.

Een 'afspraak' maken met Boko Haram behoort dan ook niet tot de mogelijkheden. Helaas geldt dat eveneens voor de Nigeriaanse krijgsmacht, die andere gewapende partij in het conflict. Nigeriaanse militairen hebben het land tientallen jaren bestuurd (en gecorrumpeerd) en voelen zich niet geroepen om aan burgers verantwoording af te leggen over hun handel en wandel.

Laat staan aan burgers die zich journalisten noemen. En al helemaal niet aan buitenlandse journalisten. Wie met de strijdkrachten een afspraak wil regelen, bijvoorbeeld om op patrouille te gaan, moet daarvoor de juiste accreditatie kunnen overleggen.

En daarom moet, in het geval van Maiduguri, op de perskaart minstens de regio Borno getypt staan. Quod non, want al in Abuja is gezegd: 'Natuurlijk is dat verboden!'

Strikt genomen reizen we dus illegaal naar de bakermat van Boko Haram. En kunnen we met geen van de strijdende partijen spreken. Veel beperkter kan oorlogsverslaggeving niet zijn.

Beeld Sven Torfinn / de Volkskrant

'Boete zonder bon'

Op de weg erheen vraagt bij de checkpoints gelukkig geen enkele militair naar onze accreditatie. Wel soms naar smeergeld, maar op onze weigering wordt niet onvriendelijk gereageerd. ('Rare jongens, die blanken.') In Maiduguri zelf echter is het zaak buiten het blikveld van de veiligheidsdiensten te blijven. Maar ja. Wees maar eens blank en journalist en bezoeker van het geterroriseerde noordoosten van Nigeria zónder op te vallen.

Na amper 24 uur in Maiduguri gaat het dan ook fout. Een in burger geklede man, die de fotograaf zijn werk ziet doen, komt op me af en eist mijn papieren te zien. Hij zegt voor het ministerie van Immigratie te werken. Ik weiger, en zeg hem eerst aan mij zijn identiteitsbewijs te tonen. Hetgeen hij weer weigert. De patstelling geldt nog steeds als hij in onze auto meerijdt naar ons hotel. Maar zodra hij zegt zich te willen 'verontschuldigen voor het ongemak' weet ik dat we er met een 'boete zonder bon' (100 dollar) van af zullen komen.

Twee dagen later, als we Maiduguri willen verlaten, komen we dezelfde man bij de belangrijkste controlepost aan de rand van de stad weer tegen. Hij is in uniform en blijkt geen ambtenaar, maar lid van een speciale militaire eenheid te zijn. 'Zulke mannen kun je maar beter te vriend houden', zegt Sam, onze wijze chauffeur.

Hij stopt King Sunny Ade in de cd-speler en geeft gas. Nog maar 900 Nigeriaanse kilometers en we zijn veilig terug uit Maiduguri. Gelukkig hebben we Sam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden