Reportage

In het Chinese verzetspark is de Japanner nog de duivel

Met een enorme militaire parade viert China morgen de Japanse capitulatie zeventig jaar geleden. Peking houdt de herinnering aan de oorlog nog altijd springlevend.

In het Verzetscultuurpark in het district Wuxian wordt een bloederige plaatselijke slag uit de oorlog nagespeeld.Beeld Wassink - Lundgren

Acteur Yang Lei (27) zou graag eens sterven als een Chinese held. Heroïsch neerzijgen in slowmotion, en dan gedragen muziek die zijn laatste adem aankondigt. Hij oefent er vaak op, maar zijn motoriek blijft Japans. 'De rol van Japanse officier zit er te goed in.' Daarom piekert de regisseur er niet over hem een communistische verzetsman te laten spelen. Een Japanse duivel sterft nu eenmaal niet mooi, zegt Yang. 'Mijn dood symboliseert de onvermijdelijke nederlaag van Japan en het einde van de Tweede Wereldoorlog.'

Laf wegrennen, in de borst worden geschoten en dan lomp neerploffen, zo sneuvelt Yang gemiddeld duizend keer per jaar. Hij is al vier jaar in dienst van het Verzetscultuurpark in Wuxian, een district in de West-Chinese provincie Shanxi. Dit park dankt zijn bestaansrecht aan een slag uit de Tweede Wereldoorlog, toen de Japanse legers hier een bloedbad aanrichtten onder de bevolking en communistische ondergrondse. Twintigduizend mensen stierven. Hoewel het al zeventig jaar vrede is, worden Japanners hier nog steeds aangeduid met oude scheldwoorden uit de Tweede Wereldoorlog.

In de westerse geschiedschrijving is China in de Tweede Wereldoorlog een vergeten voetnoot, maar er sneuvelden 14- tot 20 miljoen Chinezen. Alleen de Sovjet-Unie heeft meer oorlogsdoden. Met een grote parade waar ook Russische troepen aan deelnemen herdenkt China donderdagochtend de 'overwinning op het fascisme' en het einde van de oorlog, die hier al in 1937 met de Japanse bezetting begon.

Acteur Yang Lei tekent een HitlersnorretjeBeeld Wassink - Lundgren

Houten handgranaten

Nog steeds beïnvloedt de oorlog de Chinees-Japanse relatie. In Chinese ogen ontkent of bagatelliseert Tokio excessen zoals de Genocide van Nanjing. Zolang Japan geen 'correcte houding' tegenover die geschiedenis aanneemt, houdt Peking de herinneringen aan de oorlog springlevend.

Jaarlijks komen er meer dan 456 duizend bezoekers naar het Verzetscultuurpark (toegang: 13 euro). Het zijn vooral scholieren en personeel van staatsorganisaties op een bedrijfsuitje. Verpleegsters uit een ziekenhuis in Wuxian doen aan teambuilding. Ze mogen met houten handgranaten op doelwitten in de vorm van een Japanse militair gooien. Ze hebben dezelfde uniformen aan als de knappe jongens en meiden die met rode vlaggen door het park paraderen: het lichte grijs van de communistische ondergrondse.

Met hun sympathieke uitstraling zijn de acteurs die communisten spelen onder de bezoekers het populairst om een selfie mee te maken. Pas daarna poseren bezoekers met 'Japanse duivel' Yang, wiens stevige, gedrongen lijf uit een te krappe mosterdgele uniformjas puilt. Hij zegt dat bij de oudere bezoekers de haat zo diep zit dat ze hem backstage ook niet kunnen luchten of zien. 'Mijn generatie heeft geleerd vriendelijk te zijn. De geschiedenis is voorbij. Japanners die als gast naar China komen, die reik ik de hand.'

Oudere bezoekers kunnen Yang soms ook backstage niet luchten of zienBeeld Wassink - Lundgren

Amerikaanse atoombommen

In die geest - en omdat het een geweldige propagandastunt is om de verliezer op een feestje ter ere van zijn nederlaag te verwelkomen - heeft Peking de Japanse premier Abe uitgenodigd voor de parade. Abe bedankte. Uitgerekend op de paradedag heeft hij een belangrijk debat in het parlement over controversiële defensiewetgeving. Eerder gaf hij te kennen 'anti-Japanse herdenkingen' over te slaan.

Een gemiste kans voor Japan, aldus de krant de Global Times. 'Met hun aanwezigheid kunnen Japanse leiders hun reflectie op hun oorlogsgeschiedenis demonstreren. Hij mist ontmoetingen met Chinese en andere wereldleiders. Niet jammer voor China.' Deze uitzonderlijk milde toon past in de Chinese strategie aansluiting te zoeken bij internationale herdenkingen elders. De Communistische Partij profileert zich als een bondgenoot van de geallieerden en eist zijn plaats in het zegevierende kamp op.

De historische werkelijkheid ligt iets ingewikkelder. De communistische guerrillastrijders noch het leger van de Chinese Nationalisten waren opgewassen tegen de Japanse militaire superioriteit. Feitelijk is de Chinees-Japanse oorlog nooit echt goed uitgevochten, want het waren Amerikaanse atoombommen die een einde aan de Japanse bezetting van China maakten. Peking eiste echter de overwinning voor zichzelf op als een van de belangrijkste mythes in de ontstaansgeschiedenis van de Communistische Partij.

Yang met zijn landgenoot op de motorBeeld Wassink - Lundgren

Realistisch en serieus

Het park, dat in 2009 openging als Grootste Anti-Japanse Voorlichtingsbasis, is een schoolvoorbeeld van de 'nieuwe realistische beleving' die de propaganda-autoriteiten voorstaan. Anti-Japanse dramaseries zijn in de ban gedaan. Jarenlang kon iedere filmregisseur die een anti-Japanse serie wilde maken, rekenen op vlotte toestemming van de staatscensor, royale financiering en de beste acteurs. Dit bloederige genre was in 2012 goed voor 70 procent van alle televisieseries en tweehonderd speelfilms. Toen een Goddelijk Drama, zoals de series werden genoemd, een vrouw een handgranaat in haar kruis liet verbergen, ging de censor over de rooie. De productie van anti-Japanse films werd vorig jaar op een laag pitje gezet. Televisiestudio's kregen het commando 'realistisch en serieus' te blijven.

'Je kunt beter een foute Chinees spelen dan een Japanse duivel', zegt Liu Chuan (29). Zijn opa zat bij het communistisch verzet, dus hij vertelt thuis niet dat hij vier keer per dag met oogpotlood een blokvormig Hitlersnorretje op zijn bovenlip tekent. 'Zodra ik klaar ben, veeg ik hem eraf. Ik kan er niet mee de straat op. Iedereen scheldt me uit voor Japanse duivel.' Als stuntrijder rijdt hij in het toneelstuk met een motorfiets op onschuldige dorpelingen in, nadat Japanse soldaten lachend een baby de lucht in hebben gegooid. 'Dat roept woede op. Als het publiek me met waterflesjes bekogelt of me verrot scheldt, heb ik goed gespeeld', zegt hij. Voor verzoening is in zijn werk geen plaats, zegt ook Yang. 'Mensen moeten doordrongen blijven van de gruwelen en de slechtheid van Japanse duivels.'

Japan
Hoe brengt een Chinees het er in Japan vanaf? Lees hier het interview met Xiaomu Lee uit Tokio. "De arrogantie van Japanners is iets afgenomen."

Een militaire parade vol primeurs

De militaire parade waarmee China het einde van de Tweede Wereldoorlog herdenkt gaat donderdag in Peking om 10 uur 's ochtends van start (4 uur 's nachts Nederlandse tijd).

- Onder de 12 duizend marcherende militairen zijn voor het eerst ook buitenlandse legeronderdelen. Tien landen doen mee, waaronder Rusland, Kazachstan en Mongolië.

- Ook de aanwezigheid van bevriende staatshoofden is een primeur. Veertig buitenlandse vertegenwoordigers zijn te gast, onder wie de Russische president Poetin. Opvallendste afwezige: de Noord-Koreaanse bondgenoot Kim Jong-un.

- Veel westerse landen sturen een minister of ambassadeur, omdat ze niet willen dat hun aanwezigheid wordt uitgelegd als instemming met de Chinese militaire ambities. Nederland stuurt minister van Staat Herman Tjeenk Willink.

- Er is een keur aan nieuwe wapens te zien, zoals een bommenwerper en langeafstandsraketten. Als opwarmertje toonde staatszender CCTV zondag de eerste geslaagde proefvlucht van de 3 ton wegende drone Rainbow 5.

- Voor het eerst is er een vrouwelijke erewacht. De deelneemsters hebben een gemiddelde lengte van 1,78 meter.

- De inwoners van Peking hebben drie dagen vrij. Veel mensen hebben de stad de afgelopen week al verlaten. Een compleet uitgaansgebied is onder 'militair bestuur' geplaatst.

- Driehonderd veteranen met een gemiddelde leeftijd van 90 jaar maken hun opwachting.

- Mensen die langs de route van de parade wonen, moeten van woensdagavond tot vrijdagmiddag hun gordijnen dicht houden en mogen hun woningen niet verlaten.

- Om te vermijden dat vogels in de motoren van straaljagers terechtkomen, zijn apen ingezet die zijn getraind om nesten van de vogels op luchtmachtbases te vernielen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden