Analyse Pete Hoekstra

In het bondgenootschap 2.0 zegt iedereen elkaar lekker de waarheid

Pete Hoekstra, ambassadeur van de Verenigde Staten. Beeld Guus Dubbelman/de Volkskrant

Traditioneel zijn er twee dingen die Nederland verenigen: het Nederlands elftal en het Koningshuis. Maar sinds deze week lijkt het alsof we er een instituut aan kunnen toevoegen: de ambassadeur van de Verenigde Staten. En zeker als hij Pete Hoekstra heet.

Hoekstra’s interview met de Volkskrant en zijn oproep aan Nederland troepen ‘op de grond’ bij te dragen in Noord-Syrië riep emotionele en verontwaardigde reacties op in Den Haag - en niet alleen bij politici. Nieuwsuur vatte de boodschap namens het verenigde verzet samen: ‘De boodschap hier in Den Haag aan ons, en via ons misschien ook wel aan de Amerikanen is: het is over anderhalve week reces, dus gaat u allemaal maar rustig met vakantie want voorlopig gaat Nederland echt niet aan de Amerikanen toezeggen dat er veel militairen naar Syrië zullen gaan.’

Toch zal niet iedereen rustig gaan slapen. Niet alleen omdat Hoekstra’s harde interventie misschien wel het ‘nieuwe normaal’ is in de omgang tussen de VS en bondgenoten, maar ook omdat hij – los van de presentatie, die breekt met het protocol dat in deze fase van de besluitvorming alle partijen in het openbaar zwijgen - de vinger op de zere plek legt als het gaat om de Nederlandse defensie.

Wat het eerste betreft: Hoekstra is geen rijke oud-pizzabakker of kunstminnaar, zoals eerder Amerikaanse ambassadeurs in den Haag – hij is een oud-politicus met zestien jaar ervaring in het gepolariseerde Amerikaanse Huis van Afgevaardigden. Niet bang voor een retorisch gevecht en niet bang om in opspraak te komen. Of punten te scoren voor Team Trump. Hij draagt het beleid van zijn regering actief uit, in een stijl die – zo merkte de Nederlandse journalistiek bij zijn eerste optreden hier - soms weinig afwijkt van die van zijn hoogste baas.

Maar als Hoekstra voor Haagse politici een ‘mini-Trump’ is, dan is het Nederlandse krijgsmacht voor de Amerikanen ook een ‘mini-Me’ van zijn vroegere zelf: een uitgeholde logistieke organisatie, onderbemand, in de lagere rangen onderbetaald, decennia ondergefinancierd, en zonder noemenswaardig voortzettingsvermogen in het veld.

Toen Hoekstra vorige maand herinnerde aan Navo-afspraken die nopen tot snellere verhoging van de defensieuitgaven, reageerden politici en generaals ook al verontwaardigd. Het gaat immers niet alleen om geld maar ook om capaciteit en daadwerkelijke inzet van de strijdmacht – de ‘output’. Welnu, kaatst Hoekstra de bal terug, als jullie het zo stellen dan biedt zich daarvoor nu een grote kans aan in Noord-Syrië.

De Haagse stolp staat bol van verontwaardiging, maar Hoekstra’s oproep is slechts een klein schakeltje van een internationaal diplomatiek spel tussen de bondgenoten, waarin spelverruwing en harde machtsconfrontaties een vaste plek hebben gevonden naast de steeds holler klinkende bezweringen over solidariteit en ‘lotsverbondheid’.

In het bondgenootschap 2.0 zegt iedereen elkaar lekker de waarheid en wordt het incidentele dreigement niet geschuwd – of het nu om Iran gaat of om de import van BMW’s, of om Syrië. En het gaat van twee kanten. Op Trumps intrede in het Witte Huis werd aanvankelijk bedeesd gereageerd door Europese politici, maar die tijd ligt al ver achter ons.

Deze verwijdering tussen Amerika en Europa, en de Amerikaanse terugtrekking op militair gebied sinds president Obama, hebben ook grote gevolgen ‘op de grond’ - bijvoorbeeld in Syrië. De VS hebben er steevast voor gekozen maar beperkt actief te worden daar, en Europa (dat op loopafstand ligt) nog minder. De gevolgen heeft de wereld de afgelopen jaren kunnen aanschouwen: de komst van Rusland, en daardoor de terugkeer van Assad, en een losgeslagen Turkije onder Erdogan dat het gemunt heeft op de Syrische Koerden, de westerse bondgenoten in de strijd tegen IS.

Volgens Pieter Cobelens, voormalig hoofd van de MIVD en ook jarenlang verantwoordelijk voor het uitvoeren van Nederlandse militaire operaties, is de werkelijke missie waarvoor de VS de Europeanen wil strikken het bemannen van de bufferzone tussen Turkije en de Koerden in Syrië. Maar het intomen van de Turken is alleen iets wat de VS zelf kunnen, vanwege hun internationale gewicht en slagkracht.

Verder ziet hij alleen ‘een groot blik met wurmen waar ik niet in zou willen zitten’. Los van de onmogelijkheid een VN-mandaat te krijgen, wat voor Nederland heilig is, illustreert hij de problemen met een paar simpele vragen: ‘Als je speciale eenheden stuurt, waar moeten die dan op schieten? Welke opdracht geef je ze mee? Wie is je vijand?’

De crux van de huidige Amerikaanse vraag inzake Syrië bleef deze week in alle nationale emotie onbenoemd: Europa. Er is druk Europees overleg gaande over welke taken de Europeanen bereid zijn over te nemen. Daaruit zal vroeger of later een compromis voortvloeien waarmee de Europeanen teruggaan naar de VS.

Houd de ogen op de bal – het zou een goed advies kunnen zijn voor alle partijen in dit retorische schijngevecht. De Amerikanen hebben nog steeds de Europeanen nodig, de Europeanen moeten nog steeds militaire slagkracht opbouwen. Verontwaardiging kan de natie kortstondig verbinden, maar je wint er geen oorlogen mee – of een stabiel Noord-Syrië.

Ambassadeur Hoekstra en Nederland

Het Amerikaanse verzoek aan Nederland inzake een nieuwe missie in Syrië gaat om ‘militaire middelen op de grond’ om terroristische organisatie IS klein te houden. Dat zegt Pete Hoekstra, de ambassadeur van de VS in Den Haag, tegen de Volkskrant.

Nederland verliest zijn positie binnen de Navo als ‘middenmoter’ op het gebied van defensie-uitgaven en zakt naar ‘het rijtje van vijf tot zeven landen in de Navo die het minst uitgeven’. Dat zegt de Amerikaanse ambassadeur in Nederland Pete Hoekstra in reactie op de maandag verschenen Voorjaarsnota.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden