In het bad

Een nieuwe hammam geopend in Den Haag! Een hammam is een Turks badhuis. Twee van de drie bestaande hammams zijn uitsluitend voor vrouwen en daarbij liefst allochtone vrouwen, om twee vliegen met achterstand in één klap te vangen....

Bij de nieuwe in Den Haag hebben ze iets anders bedacht. Hier mogen ook mannen naar binnen (vanzelfsprekend op andere tijden), zodat ze met eigen ogen kunnen zien dat hun echtgenotes zich niet aan verboden vruchten laven. De hogere gedachte luidt dat zo'n badhuis tot integratie leidt, omdat men elkaars rug moet wassen en de Marokkaanse en Turkse gebruiksters ditmaal de experts zijn die het aan de Haagse of Surinaamse dames moeten uitleggen.

Wat moet je nou met zoveel goede bedoelingen en drabbige gedachten bij elkaar? De hammam in Amsterdam was al glorieus mislukt. Te veel subsidie, te weinig water, te veel autochtone bezoeksters en te weinig allochtone, slechte installaties en Turkse dames die liever thuis een warme douche hebben dan een moderne versie van een voorwereldlijk badhuis. In Utrecht raakte de boiler leeg en stroomde 80 procent van de bezoeksters Neêrlands bloed door d'aadren. Ook mislukt. Typische voorbeelden van moreel loepzuivere initiatieven voor en over zielepoten, maar dan wel zonder de zielepoten zelf. En nu maar afwachten tot de nieuwe hammam in Den Haag over de kop gaat.

Dit is kortweg de geestesgesteldheid wanneer ik aanbel bij Rubensstraat 39 in de Haagse Schilderswijk. Aanvankelijk word ik niet teleurgesteld. Een zachtgevooisd heer met een baardje doet open, Hans Klomp geheten, actief in de Partij van de Arbeid en ook al elf jaar in de wijk. Lang geleden heeft hij het initiatief genomen tot het bouwen van dit badhuis.

Ha, lang geleden! Dus uit de tijd dat de subsidies rijkelijk vloeiden en Surinaamse stichtingen nog niet gecontroleerd hoefden te worden omdat dat discriminerend was, de tijd van de zaakwaarnemers die het monopolie hadden over wat goed was voor onze gekleurde medemens, en de tijd van het onderwijs in eigen taal en cultuur. De tijd dat men uitsluitend mocht denken dat een multiculturele samenleving een verrijking was in verband met de liflafjes van de Albert Cuypmarkt en de wereldmuziek.

Tijdens de rondleiding door het gebouw wordt het iets ingewikkelder. Het badhuis is nog leeg als Hans Klomp de grote badruimte laat zien, een vierkante betegelde hal met een koepel. Men legt het naakte moede lijf te ruste op een grote verwarmde steen - prachtig zwartblauw terrazzowerk van ruim vier bij vier, gemaakt door speciaal overgekomen Italianen. Vervolgens gaat het zweet krachtig stromen en komt het vuil uit de poriën, waarna de bezoeker zich afpoedelt langs de kant. Op een vrolijk betegelde rand staan stenen bakken waarin men warm water kan laten lopen.

Schrobben met de ruwe washand en communiceren maar! De stoom slaat tegen de koepel en loopt dan via goten weer naar de tegelvloer, een ingenieus principe dat teruggaat op de Romeinse baden. Wie wil wordt krachtig geknepen door een van de aanwezige masseurs (voor vrouwen masseuses). En wie dan nog niet gevloerd is, kan terecht in de hete (60') stoomruimte. Om daarna op de eerste verdieping bij een hapje en een drankje bij te komen, of een bezoek te brengen aan de Turkse kapper.

Het wordt ingewikkelder omdat het gebouw erg mooi is en de hele procedure me aangenaam lijkt. Of prettig, of een ander woord dat niet past bij de onderhavige problematiek. Eigenlijk zou ik wel eens naar die hammam toewillen. Dat mag wel, maar ja, de doelgroep. En als Hans Klomp begint te argumenteren gaat het al gauw weer over goedwillende tobberij. 'De ervaring leert', zegt Hans Klomp, 'dat vrouwen gemakkelijker communiceren in zo'n omgeving. Bovendien zullen vrouwen uit verschillende culturen hier in het Nederlands communiceren, wat weer goed is voor de integratie.'

Hans Klomp is een aanhanger van Lubbers' emancipatie in eigen kring. Of ik de economische broedkamer-theorie ken? Landen die aan het begin van industriële ontwikkeling staan, worden aanvankelijk krachtig afgeschermd. En als de tijd rijp is gaan de markten open. Zo moet het ook met allochtonen, die een plek moeten hebben waar ze zich goed voelen. Trouwens, ik bescherm mijn kinderen toch ook, voordat ik ze de deur uitzet?

Aanmerkelijk overtuigender wordt de argumentatie als hij vertelt wat ze van de fouten in Amsterdam en Utrecht hebben geleerd. Er zijn twee haalbaarheidsonderzoeken gedaan, waarvan een naar de commerciële exploiteerbaarheid van zo'n badhuis. Want ze moeten zichzelf bedruipen. De Leidse universiteit heeft een enquête gedaan naar de behoefte in allochtone kring. Zeer groot. Dat er veel heet water moet zijn, loste men op met een krachtige ketel. Dat er niet eerst een straal koud komt, door een circulatieleiding aan te leggen. En zo zijn er vele snufjes die in ieder geval aantonen hoe moeilijk het is om een cultureel erfgoed van verweg hier neer te planten.

Maar het argument dat het meest overtuigend zou zijn, gaat helaas niet op. Als er zoveel vraag naar een hammam is, dan zou een slimme Turkse of Marokkaanse ondernemer er toch wel aan zijn begonnen? De markt heeft de tekorten van Het Plan toch al lang aangetoond? Het antwoord is eenvoudig. Zo'n hammam is commercieel niet te exploiteren, tenzij je het Rotterdamse model zou overnemen. Dan kost een bad 25 gulden en weet je zeker dat er geen allochtoon een voet over de drempel zet. Overigens zijn er in het splinternieuwe naastgelegen zwembad De Houtzagerij heel wat meer miljoenen gegaan dan de luizige zesenhalve ton achtergestelde gemeentelening voor het project van Klomp. En per slot vinden we het ook belangrijk dat mensen kunnen zwemmen op gemeenschapskosten.

Een Turkse of Marokkaanse ondernemer was er ook niet aan begonnen omdat het opzetten van zo'n hammam een krankzinnig ingewikkelde zaak is. Stel je voor wat er allemaal is gebeurd, van eindeloos overleg met de gemeente tot het zoeken van een architect, het organiseren van de haalbaarheidsplannen, de stichting voor de exploitatie, het krijgen van vergunningen. Noem maar op. Om toestemming te krijgen voor het bouwen van een schuurtje heb je in dit land al een universitaire opleiding nodig. Niet echt een aanmoediging voor allochtoon ondernemerschap.

Ik geef me gewonnen, vooral na hetpeilen van de mening van twee Turkse vrouwen met dakbedekking die een kijkje komen nemen. Ze zijn dolblij. Zeker zullen ze naar de hammam gaan. Volgende week beginnen. De Turkse man die in de supermarkt Igdir Hicret aan de Vaillantlaan in zijn overjas de krant leest, heeft ook van de hammam vernomen. Prima idee. Hij zal er heen gaan. Zijn vrouw ook, afzonderlijk uiteraard. Turkse vrouwen hebben daar geen moeite mee. Zijn eigen vrouw werkt buitenshuis, doet de boodschappen. Maar ze moeten niet denken dat ze er Marokkaanse vrouwen heen krijgen. Die komen de deur niet uit.

O ja, dat was Hans Klomp vergeten te vertellen, en is ook in geen folder terug te vinden. Uit het onderzoek van de Leidse Universiteit naar de behoefte van allochtonen was nog iets gekomen. Namelijk dat men uitsluitend met de eigen nationaliteit in het bad wil.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.