In Guantánamo hebben VS de wet laten vallen

Advocaat Willet staat gevangenen bij in Guantánamo. ‘Het is duivels wat daar gebeurt.’..

Van onze correspondent Jan Tromp

In zekere zin had de Guantánamo-advocaat zich toch weer laten verrassen. Hij had een ervaring uit augustus vorig jaar uitgeroepen tot ‘het slechtste moment’.

Daarop komt hij nu terug. Zijn laatste bezoek, anderhalve maand geleden, was ‘het meest schokkend’.

‘Abdu Semet is een van de zachtmoedigste mensen die ik ken. Hij lacht altijd, vraag me niet waarom, maar hij lacht, hij vraagt je naar je laatste grappen, hij is opgewekt tegen alle verdrukking in.

‘Nu zag ik hem terug in kamp 6. Het was verschrikkelijk. Daar zat een mummie. Geen oogcontact, al helemaal geen glimlach, niks. ‘Ik hoor almaar stemmen in m’n hoofd’, zei hij.

‘Kamp 6 is een gekkenhuis. Iedereen die daar zit wordt vroeg of laat krankzinnig. Het is duivels wat daar gebeurt.’

In Guantánamo Bay is in het najaar een nieuw kamp geopend, kamp nummer 6. ‘Het is state of the art’, zegt de leiding. Men is trots op de nieuwe voorziening. P. Sabin Willet denkt daar anders over.

‘Het is een systeem van complete isolering’, zegt hij. ‘22 uur in afzondering, twee uur luchten in een kooi. Elke dag. In het Amerikaanse gevangenissysteem kom je dat alleen voor de aller-, allergevaarlijkste gevallen tegen. Er is een goede reden waarom het zo zeldzaam is. Het maakt mensen stapelgek. Dat is dan ook precies wat op dit ogenblik gebeurt in Guantánamo.’

Zijn inmiddels op één na ellendigste ervaring dateert dus van augustus vorig jaar. Hij sprak met een gevangene die Abdulnasir heet. Hij bond hem op het hart dat hij zijn gevangenschap, zonder aanklacht en zonder einde, voor de Amerikaanse rechter moest laten brengen.

Abdulnasir was drie jaar eerder door zijn ondervragers gefeliciteerd: ‘Je bent onschuldig, je komt vrij.’ Hij bleef vastzitten. Hij was Amerikaans recht als een fictie gaan zien. Hij vroeg naar de nadelen als hij zijn zaak aanhangig zou maken. Wat kon hij bedoelen? Wel, sinds kort had hij lakens.

Helemaal aan het eind van het gesprek kreeg advocaat Willet via de tolk te horen dat Abdulnasir met rust wilde worden gelaten. Willet: ‘Na vierenhalf jaar in Guantánamo had Abdulnasir een logische conclusie bereikt. Het Amerikaanse rechtsysteem is minder waard dan een beddenlaken.’

Sabin Willet (50) zit al bijna 25 jaar in de advocatuur. Hij is een rustige man, hij praat zonder stemverheffing. Hij is partner bij Bingham McCutchen. Daar werken bijna duizend advocaten. Er zijn vestigingen van New York tot San Francisco.

Begin 2005 besloot Willet dat het prestigieuze Bingham McCutchen niet aan de kant kon blijven staan. ‘We voelden heel sterk een morele verplichting. In Guantánamo heeft Amerika de wet laten vallen. Het is in de allereerste plaats een opdracht voor Amerikaanse juristen dat aan de kaak te stellen.’

Er zijn enkele tientallen advocaten zoals Willet. Ze reizen naar de Amerikaanse basis op Cuba om de bijna vierhonderd gevangenen juridisch bij te staan. Ze doen hun werk gratis. Het kantoor betaalt de onkosten.

Er valt steeds minder eer te behalen. Gisteren begon een militair tribunaal op Guantánamo met het verhoor van de veertien topgevangenen, Al Qaidaleden die eerder op geheime plekken ergens ter wereld werden vastgehouden. Het verhoor vindt geheel plaats achter gesloten deuren, zonder advocaten.

De opvatting van de Amerikaanse regering is dat zogeheten strijders van de vijand voor onbepaalde tijd zonder aanklacht kunnen worden vastgehouden. Tot eind vorig jaar brachten de Guantánamo-advocaten daartegen de eeuwenoude rechtsregel in stelling die de staat dwingt voor de rechter tekst en uitleg te geven over de redenen van detentie.

Die regel is nu twee keer vernietigd, eerst in het najaar van 2006 door het Congres, twee weken geleden door een Hof van Beroep in Washington.

Is hiermee niet het doek gevallen?

Willet: ‘Het Congres heeft een slap aftreksel achtergelaten van het oorspronkelijke recht. Je kunt nog steeds naar de rechter. De enige vraag die je mag voorleggen is: heeft het leger zijn eigen regels wel zorgvuldig nageleefd? De meeste advocaten zeggen: ‘kom op, dat is niet meer serieus, daar gaan we niet aan meedoen. Het is een smalle richel, maar wij gaan het toch proberen.’

Hoe komt het toch dat in het buitenland de roep om sluiting van Guantánamo wijdverspreid is, maar in de VS zelf het klimaat zich eerder lijkt te verharden?

Willet: ‘Vergeet niet dat dit land altijd gevoelig is geweest voor afkeer tegen het onbekende. In de jaren vijftig leidde het tot de communistenjacht.

Nu zien we achter elke boom een terrorist.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden