In groep 1 zit nog één leerling

De openbare basisschool in Wehe-den Hoorn heeft minder dan veertig leerlingen. Het plan om samen te werken met de katholieken ligt in het dorp gevoelig.

WEHE-DEN HOORN - Dat de krimp niet meer te stuiten is, weten ze hier dankzij de peuterspeelzaal, gevestigd in een verlaten lokaal van openbare basisschool De Weerborg. 'Die is nog maar twee ochtenden per week open, zo weinig peuters zijn er', zegt leerkracht Hiske Wolters.


Dit betekent ook minder aanwas voor De Weerborg, een schooltje met nog geen veertig leerlingen in het Groningse Wehe-den Hoorn. Groep drie heeft er nu nog negen. Daarna begint de kentering: groep twee bestaat uit twee leerlingen, in groep één zit alleen de 4-jarige Dimitri. Als de oudere kinderen leesles krijgen, speelt hij achter de computer.


'De kwaliteit van het onderwijs komt in gevaar', zegt directeur Jaap Rosema. De school wil daarom samenwerken met Sint Josef, met nog geen vijftig leerlingen de eveneens noodlijdende katholieke basisschool in het dorp met achthonderd inwoners. Beide scholen in één gebouw geeft een leerlingenaantal van ruim tachtig en daarmee een levensvatbare toekomst.


De vraag is of minister Van Bijsterveldt (Onderwijs) toestemming geeft voor het plan. Artikel 23 van de Grondwet verbiedt samenwerking tussen openbare en bijzondere schoolbesturen. De nieuwe Wet Samenwerkingsscholen, sinds september van kracht, geeft het ministerie echter de ruimte om uitzonderingen te maken voor scholen in krimpgebieden.


De Weerborg en Sint Josef zetten hoog in: zij willen hun eigen bestuur en identiteitsnummer (brin-nummer in onderwijsjargon) houden. 'Je moet je identiteit niet in de verkoop zetten', zegt Gerhard Bruining, directeur van Sint Josef. 'Daarom willen wij als katholieke school niet onder een openbaar bestuur vallen. En als de bevolking hier ooit aantrekt, willen wij zelfstandig verder kunnen.'


Als het lukt, biedt het Groningse model perspectief voor andere scholen in krimpregio's. Een openbaar en christelijk schoolbestuur kunnen nu alleen fuseren tot openbare school. De christelijke basisschool is daarbij gedwongen zichzelf op te heffen en mag hooguit zitting nemen in een 'identiteitscommissie'. 'Daarmee maak je de drempel voor samenwerking onnodig hoog', zegt Rosema.


Het valt toch al niet mee om het dorp voor samenwerking te winnen. 'Voor veel ouders blijft dit een vraagteken', zegt Bruining. Ze zien dat het zo niet langer gaat, maar hun kind straks naar een deels openbare school brengen, dat is nogal wat. 'Je hebt niet alleen te maken met de ouders, maar ook met de opa's en oma's.' Omgang tussen kinderen uit het hervormde Wehe en het katholieke dorpsdeel Den Hoorn was vroeger niet vanzelfsprekend.


Bruining heeft net een avond crisiscommunicatie achter de rug. Terwijl hij krimpscholen bezocht in Zeeuws-Vlaanderen, maakten beide schoolbesturen zonder dat hij het wist het voornemen tot samenwerking per brief alvast bekend aan ouders. 'Dat was niet handig', zegt hij. Een haastig belegde bijeenkomst moest onrust voorkomen.


Op Sint Josef staat één van de vier lokalen leeg. Voor De Weerborg is het luxe als er drie groepen gevormd kunnen worden. Op woensdagochtend krijgen groep één tot en met vijf namelijk samen les en groep zes, zeven en acht ook. Zo heeft een leerkracht haar handen vrij voor extra aandacht aan een zwakke leerling.


Hoe de nieuwe school eruit gaat zien, is nog onduidelijk. 'Neutenschaiten', filosofeert Rosema hardop, 'blijven we dat nou doen met Pasen of juist niet?' Dit traditionele Groningse spel, waarbij noten vanaf een lijn worden weggetikt om geld, is op De Weerborg populair. De leerlingen van Sint Josef gaan op hoogtijdagen daarentegen naar de kerk.


De 'openbare' en 'katholieke' kinderen zullen aparte lessen levensbeschouwing volgen, maar verder komen ze bij elkaar in de klas te zitten. Voor de leerlingen zal dat wennen zijn. In De Weerborg lopen ze vrij lokalen in en uit. Het onderwijs op Sint Josef is klassikaler. 'We proberen heel erg om de rust te bewaren', zegt Bruining. 'Kinderen zijn daarbij gebaat.'


Het verschil is zichtbaar tot in de boekenkast: op zijn school staan daarin klassiekers als Laika en Kruimeltje. De Weerborg leest voor uit Dissus, de Gouden Griffel-winnaar van dit jaar.


Voorlopig is het wachten op groen licht van het ministerie van Onderwijs. Het plan zoals de scholen dat hebben ingediend is 'niet mogelijk', meldt een woordvoerder van Van Bijsterveldt. Wel wordt met de schoolbesturen gekeken naar 'andere mogelijkheden' voor samenwerking.


In Wehe-den Hoorn laten ze zich door zulk nieuws niet uit het veld slaan. 'Wij zijn nog met het ministerie in gesprek', zegt Annemarie Machielsen van schoolbestuur Lauwers en Eems, waar De Weerborg onder valt. Veel van de 22 basisscholen onder haar hoede liggen in een krimpdorp. 'Tot dusver hebben we nooit een officieel nee gehoord.'


Wetgeving bemoeilijkt fusies krimpscholen

Basisscholen worden door bevolkingskrimp kleiner. Maar intensief samenwerken of fuseren wordt bemoeilijkt door de onderwijswetgeving. Het is duur, of gaat ten koste van de identiteit.


De Wet Samenwerkingsscholen, juist begin dit jaar door de Kamer aangenomen als antwoord op de krimp, bevat te veel obstakels om tot meer levensvatbare scholen te komen. Dat zeggen deskundigen op het terrein van onderwijs en bevolkingsafname. Hierdoor loopt de onderwijskwaliteit gevaar.


Bijna alle delen van Nederland hebben te maken met krimp. 'Ik noem het liever ontgroening', zegt Leo Niessen van het Nationaal Netwerk Bevolkingsdaling. 'Ook in gebieden waar de bevolking als geheel niet slinkt, komt wel minder basisschooljeugd. Dat gebeurt bijna overal.'


De wet verhindert nu dat samengaande scholen allebei hun vaste vergoedingen blijven krijgen. Ook verliezen ze bij fusie hun 'kleinescholentoeslag'. Het ministerie overlegt met de schoolbesturen over aanpassingen in de regelgeving.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden