In goede conditie

Het echtpaar Frank van Aken en Eva-Maria Westbroek werd gecast voor de titelrollen van Tristan en Isolde. Handig, zo zien de internationale operasterren elkaar ook nog eens.

Er komt nogal wat kijken bij een tragische dood - om mooi te kunnen sterven moet je in uitstekende conditie verkeren. Stress vermijden, veel bewegen, geregeld naar de sportschool en 'van die superfoods'. Is nog een hoop gedoe met die verse groentesappen en dat tarwegras. 'Goeie shakes maken kost minstens een half uur.' Maar deze avond bestelt Frank van Aken Bratkartoffeln in Dresden, waar hij 48 uur later zijn Bühnetod als Tristan zal sterven in de armen van Isolde. Zijn Isolde.


De Sächsische Staatsoper castte het Nederlandse echtpaar Frank van Aken en Eva-Maria Westbroek, beiden 43, in de titelrollen van de vijf uur durende opera ter afsluiting van het Wagnerjaar. De tenor en de sopraan, postadres Den Haag, zijn aldus een paar weken samen, een luxe in een leven waarin internationale topcarrières nauwelijks zoiets toestaan als huiselijkheid. Frank blijft na de laatste opvoering van Tristan en Isolde, aanstaande zondag, in Dresden voor de opera Elektra. De agenda van Eva-Maria, die alweer repeteert voor Káta Kabanová in Berlijn, reikt tot ver in 2017.


Buiten drentelen dagjesmensen langs de opgesmukte hutten van de Weihnachtsmarkt waarmee Dresden een gooi wil doen naar de titel Kersthoofdstad van Duitsland. In het restaurant onder hun appartement tilt Eva-Maria 'la principessa' naast haar op de bank. Ruby, de King Charlesspaniel die vaak met haar meereist, kreeg de bijnaam in Italië. 'Dat hebben we maar zo gelaten.'


Westbroek debuteerde in Dresden als Isolde, een rol die ze in 2015 zal zingen in Bayreuth. Frank, die als heldentenor het gewicht kent van meerdere Wagnerrollen, zong Tristan eerder bij de Frankfurtse opera, waaraan hij tot voor kort was verbonden. 'Het is een droom hier samen te staan', zegt Frank, die in Eva - geboren in Belfast, rood haar - de ideale Ierse schone Isolde herkende. Zware rollen. 'Superzwaar', zegt Eva. Had Wagner zelf niet gezegd dat het vrijwel onmenselijk was? In de loop der jaren sneuvelden twee dirigenten tijdens de opvoering. De allereerste Tristan, Ludwig Schnorr von Carolsfeld, overleed in 1865 na de derde opvoering, 29 jaar; het verhaal wil vanwege de zwaarte van de rol. Zijn echtgenote Malvina zong toen Isolde. 'Ze zijn hier in Dresden begraven, we hebben bloemen gelegd op hun graf', zegt Eva. 'Dat vonden we wel een mooi gebaar.'


'Het is een bijzondere wereld, die wereld van Wagner', zegt Frank. 'Als ik op YouTube een goeie zanger vind met bijvoorbeeld iets van Donizetti, kan ik enorm genieten van de stem. Dan luister je vooral naar hoe iemand het zingt. Bij aria's van Donizetti of Bellini gaat het om echte zangkunst. Bij Wagner is de orkestratie heel gelaagd. De zang is meer deel van een groot geheel. Zo'n Tristan of zo'n Parsifal is ontzettend gelaagd.'


Eva: 'En dan heb je bij Wagner nog dat transcendente. Je gaat in het verhaal als het ware naar een ander universum, een andere plek. Het zijn de allerlangste opera's, zwaar voor je uithoudingsvermogen. In de tweede akte alleen al is Isolde anderhalf uur op.' 'Jij hebt ook niet zo'n uitgesproken Wagnerstem', zegt Frank. 'Geen hoogdramatische, maar dat hoeft ook niet met Isolde, je kunt ook met een ander soort stem tot je recht komen, een jeugdig-dramatische bijvoorbeeld. Zo zijn er ook zwaardere en lichtere heldentenoren geweest.'


Het verschil tussen zangers van Italiaanse opera en zangers van het werk van Richard Wagner is groot, zegt Eva. 'Wagnerzangers zijn vaak wat ouder, meer ervaren. Conditie is bij Wagner echt een ding. Het is sowieso al iets als je erdoorheen komt, dan heb je al gewonnen. In een Italiaanse opera heb je vaak acrobatische dingen, je moet extremere noten halen. Wagner vraagt iets heel anders van een zanger. Het brengt een ander soort stress met zich mee.'


Frank: 'Lange-ademstress. Als je wat nerveuzig van aanleg bent, zoals ik, is het eigenlijk heel goed, die Wagner: je stelt je geestelijk in op de lengte. Voor Wagner moet je veel trainen, en veel rust nemen. Ik vergelijk het altijd met topsport. Lance Armstrong - en dan moet je even niet aan die doping denken - ging tijdens de training drie keer de Alpe d'Huez op waar een ander maar één keer ging.' Hij bestelt een kleintje bier. 'Hop ontspant hè. Het nadeel zijn die gassen.'


Van de twee is Frank het meest Wagneriaan, wat zich onder meer vertaalde in rollen van Tannhäuser, Lohengrin, Parsifal en, in Die Walküre, Siegmund. Eva-Maria kwam de liefde voor het zware repertoire niet vanzelf aanwaaien, ook niet toen ze in het publiek zat. 'Ik ging kijken naar Frank toen hij in Parsifal stond, een opera die ik toen nog niet zo goed kende. Ik had eigenlijk weinig tijd, ik had honger, maar dacht: even naar de voorstelling. Nou, dan zit je dus heel erg verkeerd bij Wagner. Het duurt zó lang. De keer daarna wist ik dat dus, ik was helemaal fed and happy en toen was het geweldig. Veel meer dan bij andere werken is het of je als luisteraar op een soort trip gaat. Mede door die lengte word je bijna high, je komt in een trance. Dat heeft die muziek dus heel sterk. Die is zo prachtig. En Tristan en Isolde is natuurlijk een bijzonder mooi liefdesverhaal.'


Uiteengedreven door de dwang van hun agenda's kwam het niet van gezamenlijke voorbereidingen. Eva-Maria nam lessen in München bij de Wagnerexpert Richard Trimborn, Frank ging in Den Haag naar zijn leraar James McCray, die ooit ook aan de wieg stond van Eva's carrière. Het stel kent elkaar sinds het conservatorium, hoewel ze pas in 2005 zijn getrouwd. Frank heeft een zoon uit een eerder huwelijk. 'Die wil kok worden', zegt hij ter verklaring van de foto die hij neemt met zijn smartphone van de Yoghurteisbecher mit flambierte Himbeeren die de ober voorschuift.


Dresdenaren die het paar gearmd voorbij zien kuieren, Ruby aan de lijn, zullen geen flauw vermoeden hebben van het strakke schema dat in huize Van Aken-Westbroek de dagen dicteert. Evenmin van de deftige glamour die de operawereld aankleeft. Bij Eva-Maria - spijkerbroek, sportschoenen, niet bang van een glas bier - ontbreekt elk spoor van divagedrag. Frank, wiens lichaam niet direct duidt op zijn 'topsportcarrière', mag zich graag onderhouden met de gasten aan de stamtafel van Ball- und Brauhaus Watzke 'die nog nooit een voet in de opera hebben gezet'. De brouwerij is een vaste pleisterplaats op de lange fietstochten langs de Elbe die ze vrijwel dagelijks maken om de conditie op niveau te houden. 'Maar altijd onze teksten mee, hè.'


Het zijn de kleine genoegens van het samenzijn. 'In je eentje ga je niet zo makkelijk fietsen.' Sinds hun verblijf in Dresden ontwikkelden ze zo waar huiselijke ritueeltjes, terwijl Frank nog licht bevreesd was geweest voor de stress die 'twee van zulke grote rollen in een klein appartementje' zou kunnen veroorzaken. De dag voor de opvoering wordt besteed aan 'stressvrije' activiteiten. Op de dag zelf maakt Frank zijn powershakes en Eva haar pasta. 'Penne met zalm en spinazie. Lekker simpel.'


Eva neemt haar teksten door onder de douche, Frank zoekt zijn focusmomenten bij een dikke eik aan de rivier, ongeacht het weer - stretchen, opdrukken, kniebuigingen. 'Als ik dan thuiskom heeft Eva haar pasta klaar. Een deel ervan neem ik mee voor in de tweede pauze. Ik maak koffie voor mezelf en thee voor haar om mee te nemen.' 'Jut en Jul', zegt Eva. 'De kantine in de opera ligt ver weg en in de pauzes heb je achter het toneel weinig tijd.' Frank: 'Je krijgt een ander pak aan, je eet wat, je kijkt even naar je teksten en dan moet je alweer op.'


Tristan en Isolde - rollen waar je je hele leven wel wat aan kunt verbeteren, zegt Frank - zijn nu alomtegenwoordig, elk uur van de dag. Ze leiden een kloosterleven, zegt hij. Een soort monnikkenbestaan, meent Eva. 'We zijn nu pas afgekickt van de adrenalineflow van de eerste voorstellingen en de repetitieperiode. De samenwerking heeft vooral voordelen, vindt het echtpaar. 'Humor, gezelligheid', zegt Eva, 'al geeft het dubbel stress, omdat je ook een bepaalde stress hebt als de ander op moet.' Frank: 'Als zij de eerste akte zingt, moet ik vrij kort daarna ook op, maar vervolgens heb ik even pauze tot mijn tweede opkomst. Normaliter ga je dan naar de wc, want je drinkt vooraf veel water. Is nog een enorm gedoe met dat pak, want er zit geen gulp in, maar nu houd ik het op zodat ik naar haar kan luisteren. Met een volle blaas zing ik dan de eerste akte uit, hahaha.'


In de barokke entourage van de Dresdense opera wordt de vierde, een na laatste opvoering van Tristan en Isolde met staand applaus ontvangen, geen vanzelfsprekendheid in het wat stijve Duitsland. 'Grossartig', mompelt een Duitse heer, nadat Isolde de Liebestod heeft bezongen en het doek is gevallen. 'Grossartig'. Wat hij niet weet is dat Isolde zojuist, gebogen over haar dode geliefde Tristan, onzichtbaar voor het publiek een hoestbonbon uit haar decolleté heeft gepeuterd en in de mond heeft gestopt van haar partner. Eva: 'Dat zie ik me bij een ander nog niet zo makkelijk doen. Die vertrouwelijkheid, dat is toch wel heel bijzonder.'


Heldentenor

Als het even kan, reizen Eva-Maria Westbroek en Frank van Aken naar elkaars premières, van Milaan tot Bayreuth. Zo was Frank in april 2012 in New York voor de première van Wagners Die Walküre, waarin Eva-Maria de rol van Sieglinde zou zingen. Jonas Kauffman had de rol van Siegmund, maar werd ziek. Of Frank kon invallen, de volgende dag al. Het was bijna twee jaar geleden dat hij de rol voor het laatst zong. Na forse druk van de Metropolitan Opera ging hij overstag en maakte hij vrijwel onvoorbereid zijn debuut in het walhalla van de opera, naast zijn echtgenote. 'Een heroïsche prestatie', schreef The New York Times.


CV Frank van Aken

Studeerde in Utrecht en Den Haag waar hij zijn studie voltooide bij James McCray, en werkte enkele jaren vast bij de Deutsche Oper am Rhein in Düsseldorf.


Hij is een veelgevraagd Wagnertenor wat hem onder meer naar Straatsburg bracht als Parsifal, naar Stuttgart als Erik in Der fliegende Höllander, en naar Wenen, waar hij in 2010 debuteerde als Tannhäuser. Deze rol zong hij ook in 2007 tijdens zijn debuut op de Bayreuther Festspiele.


Bij de Frankfurtse opera, waaraan hij tot voor kort enkele jaren was verbonden, maakte hij indruk in Simplicius Simplicissimus van Hartmann en als Siegmund. Uit het Italiaanse genre zong hij onder meer de hoofdrol in Otello in het Oostenrijkse Graz.


In 2014 is Van Aken onder meer te zien als Aegisth in Elektra te Dresden, en als Siegmund in Die Walküre te Barcelona waar hij echtgenote Eva-Maria Westbroek weer naast zich treft als Sieglinde.


CV Eva-Maria Westbroek

Maakte haar operadebuut in 1994 tijdens het gerenommeerde Aldeburgh Festival, na haar studie aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag. Ze kreeg les van onder anderen James McCray en de beroemde sopraan Iris Adami Corradetti. Ze won prijzen in diverse concoursen, onder meer in Rome, waar ze op haar 25ste de rol van Tosca zong. Kreeg in 2001 een vaste aanstelling bij de Staatsoper Stuttgart. Haar debuut bij De Nederlandse Opera in 2006 in Lady Macbeth van Sjostakovitsj was een eclatant succes.


De Royal Opera in Londen koos Westbroek in 2011 voor de hoofdrol in de wereldpremière van Anna Nicole Smith, een werk van Anthony Turnage over het leven van een Amerikaanse playmate. In hetzelfde jaar stond Westbroek als Sieglinde voor het eerst in de New Yorkse Metropolitan. In 2014 treedt ze onder meer op in Manon Lescaut te Baden-Baden, als Sieglinde in Barcelona en opnieuw als Anna Nicole Smith in Londen.


Zondag 14/12 zijn Frank van Aken en Eva-Maria Westbroek nog te zien als Tristan en Isolde in de Semperoper te Dresden. Semperoper.de

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden