Profiel Clean2Antarctica

In gerecycled plastic de Zuidpool over: ‘Niet voor onszelf, maar om anderen te inspireren’

In een loods in Amsterdam-noord werken Edwin en Liesbeth ter Velde aan hun zonnewagen van deels gerecyclede materialen, waarmee ze binnenkort 2300 kilometer over het poolijs willen rijden. Foto raymond rutting

Ze zijn geen activisten, maar Edwin en Liesbeth ter Velde van Clean2Antarctica willen met hun zonnewagen van gerecyclede materialen bedrijven inspireren om serieuzer naar ‘zero waste’ en de circulaire economie te kijken. Een tocht van 2.300 kilometer over zuidelijk poolijs moet de rest doen.

Je staat in de keuken champignons te snijden voor het avondeten. Je gooit het blauwe plastic bakje in de prullenbak. En dan bedenk je opeens: waar sláát dit eigenlijk op? Al dat afval, al die onverschilligheid voor het milieu. Kan dat niet anders?

Het overkwam Edwin ter Velde uit Zaandam drie jaar geleden. Ja, dat kan anders, weet hij nu, maar dan moet je niet wachten tot overheid en bedrijfsleven in actie komen, want dan wordt het nooit wat met de circulaire economie.

Dit najaar rijdt hij samen met zijn vrouw Liesbeth over de ijskap van Antarctica. Vanaf Union Glacier Camp, aan de Chileense kant van het bevroren continent, naar de geografische zuidpool en weer terug. 2.300 kilometer met een snelheid van maximaal 8,5 kilometer per uur. In een zelfgebouwd voertuig, gemaakt van gerecycled plastic. Op zonne-energie. ‘Niet voor onszelf, maar om anderen te inspireren.’

Zerowaste

Afval is een verzamelnaam van niks, zegt Edwin. Geen molecuul in het materiaal verandert als je het weggooit. Alles is opnieuw te gebruiken. Het Zaandamse huishouden – met nog twee studerende kinderen thuis – draait inmiddels zero-waste. Kwestie van omdenken.

Samen met basisschoolleerlingen in heel Nederland is hij wezen ‘stadjutten’. Met in totaal dertig 3D-printers is het bijeengeraapte plastic omgevormd tot de lichtgewicht zeshoekige ‘bouwstenen’ waaruit het chassis van de Solar Voyager is opgebouwd.

Natuurlijk, de auto bevat ook metaal en elektronica. En rubber, voor de gigantische banden. Van alléén maar gerecycled plastic kun je geen auto bouwen. Maar waar het om gaat: respectvol omgaan met materialen. Nooit iets weggooien. Dat is de boodschap.

50 graden onder nul

Afgelopen jaar zijn er testritten uitgevoerd in IJsland. En deze zomer nog, op het Nederlandse strand. Alles werkte volgens plan, alleen was het begin augustus veel te heet. Dat is straks op Antarctica wel anders: het poolijs heeft een temperatuur van 50 graden onder nul.

Er is geen verwarming aan boord, maar dat hadden de poolreizigers van begin vorige eeuw ook niet. ‘Kwestie van voldoende eten en goede kleding,’ aldus Liesbeth. Nee, ze zijn er nooit eerder geweest. Nul ervaring. ‘Iedereen zei: kan nooit,’ zegt Edwin, ‘maar wij zijn het gewoon gaan doen. We gaan struikelend de toekomst in.’

Tien zonnepanelen leveren gemiddeld zo’n 2 kilowatt aan energie. Achter de Solar Voyager hangen twee trailers, volgepakt met gevriesdroogd voedsel voor veertig dagen. Op het dak liggen hittepijpen, gekoppeld aan een watermaker – ijs is er op Antarctica genoeg.

Via een satellietverbinding is er straks contact met het ‘vluchtleidingscentrum’ van Clean2Antarctica in Zaandam. ‘Wij zijn geen wereldvreemde alternatievelingen. We gebruiken de modernste technieken.’ Het champignonbakje van drie jaar geleden gaat mee. Als talisman.

Edwin en Liesbeth ter Velde bij de gigantische rubberen banden van de Solar Voyager in hun loods in Amsterdam-Noord. Foto raymond rutting

Alles is op

Wie dat allemaal betaalt? Edwins polo-shirt zit vol met emblemen van sponsors, maar er zit vooral heel veel eigen geld in. Hij heeft zijn eigen bedrijf in procesautomatisering stopgezet; Liesbeth zegde haar baan als teamleidster in een ziekenhuisapotheek op. ‘Als we in januari terugkomen staat de curator ons misschien wel op te wachten. Alles is op.’

Naast sponsors is ook de wetenschap geïnteresseerd; eind juli zaten er bij Clean2Antartica nog allemaal hoogleraren aan tafel. Er gaat een detector mee die energierijke deeltjes uit het heelal registreert. Een paar mobiele seismometers, om te zien hoe die functioneren op het poolijs. Er wordt samengewerkt met de Nederlandse startup Hiber, die een satellietnetwerk ontwikkelt voor het Internet of Things.

Nee, met een reis naar de Zuidpool ga je het milieu niet redden en de wereld niet veranderen. Maar het gaat om de boodschap, om de inspiratie. Dat begint deze zomer al. Maandag vaart het tallship Morgenster uit richting Tenerife, met kanonschot en al. Behalve Edwin en Liesbeth zijn er 21 studenten van de Zeevaartschool aan boord, van over de hele wereld. Die gaan aan de slag om oplossingen te bedenken voor duurzaamheidsvraagstukken van bedrijven, zoals het Japanse chemieconcern Teijin. De industrie wil wel verduurzamen, maar weet niet hoe, wil Edwin maar zeggen.

De rit over het ijs gaat eind november van start, als het zomer is op Antarctica. Als alles goed gaat zijn de Zaandamse poolreizigers half januari weer terug in Nederland. En dan? Dan beginnen ze een Zero Waste Center, om bedrijven en particulieren op weg te helpen. ‘Kom maar op met je afval, wij helpen je,’ aldus Edwin. ‘Niet in grijze pakken, maar heel concreet.’

Er moet een theatercollegetour komen. Een documentaire op National Geographic. Boeken. ‘Als we via Clean2Antarctica laten zien wat er allemaal mogelijk is, verwachten we dat bedrijven uiteindelijk wél mee gaan doen. Dat wordt echt hoog tijd. Wij zijn geen activisten die de barricades beklimmen, maar soms krijg je wel die aanvechting.’

‘Goede zaak, maar kantelpunt is nog ver weg’

Jan Jonker, hoogleraar duurzaam ondernemen aan de Radboud Universiteit in Nijmegen, is onder de indruk van de Zuidpoolreis van Edwin en Liesbeth ter Velde. ‘Ik vind het moedig van deze mensen. Ze verdienen een groot compliment, en ik hoop dat ze behouden weer thuis komen. Elke activiteit die mensen meer bewust maakt van ons achteloze gebruik van grondstoffen juich ik absoluut toe. Maar vergeet niet dat dat er inmiddels al vele honderden soortgelijke initiatieven bestaan. Ook dit ene project zal niet het tipping-point event zijn waardoor de maatschappij verandert; daar is meer voor nodig. Toch is het een goede zaak, want als er elke dag aandacht is voor het probleem, zullen we op den duur hopelijk ook echt verduurzamen. Mijn advies aan Clean2Antarctica: besteed de helft van je tijd, energie en budget aan publiciteit – het creëren van aandacht onder de doelgroep die je wilt bereiken – en aan verankering: het concreet maken van de boodschap dat we naar minder afval toe moeten. Want het is waar dat overheid en bedrijfsleven meer kunnen en mogen doen, maar dan is het wel zaak dat de consument zich realiseert dat beter recyclebare of composteerbare verpakkingen ook betaald moeten worden. Er wordt wel gewerkt aan de verduurzaming van afval, maar we zijn er ook aan verslaafd geraakt. De grootste vijand voor verduurzaming is dat we op heel veel terreinen de echte prijs niet betalen.’

In vijf stappen naar nul afval

Er komt teveel plastic in het milieu terecht. Iedereen kan helpen om dat probleem te bestrijden. Dit is het vijfstappenplan van Edwin en Liesbeth ter Velde.

1. Verwerf een nieuw inzicht: plastic is geen afval maar grondstof; ‘afval’ is niet waardeloos maar waardevol

2. Begin klein en start vandaag: raap per dag één stuk zwerfvuil op, zodat het niet in het milieu terecht komt

3. Bespaar grondstof: koop fruit en groente in een meegebracht tasje en koop zo min mogelijk in plastic verpakte artikelen

4. Vertrouw op het sneeuwbaleffect: al jouw dagelijkse stapjes leiden uiteindelijk tot een grote sprong, ook in je persoonlijke groei

5. Stijg boven jezelf uit: doe met vrienden of familie een challenge of start een inspirerend project

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.