Column

'In gedachten smeekte ik suïcidale patiënten me even met rust te laten'

'Als familie en vrienden van iemand die zelfmoord heeft gepleegd de hulpverlener ook beschouwen als nabestaande, komt er eerder een goed gesprek op gang. Want uiteindelijk gaat het voor alle partijen om een rouwproces, ook al is de gedaante verschillend.' Dat stelt psychiater Bram Bakker.

Beeld Thinkstock

Binnenkort verschijnt er een heruitgave van Loden last, een boek dat journalist Bram Hulzebos en ik in 2004 publiceerden. In dit boek staan de nabestaanden van mensen die zelfmoord hebben gepleegd centraal. En omdat het aantal zelfmoorden nog altijd niet afneemt (eerder valt er een verdere toename te verwachten) is er helaas nog altijd behoefte aan het boek.

Toen ik het boek weer eens doorlas, viel me op dat het probleem van de zelfmoord niet wezenlijk veranderd is, maar ikzelf wel. Bijna tien jaar geleden had ik weinig ervaring met zelfmoord van eigen patiënten. Dat hinderde me niet om met allerlei suggesties te komen over het verbeteren van de hulpverlening aan mensen die met zelfmoordneigingen kampen. Inhoudelijk sta ik ook nog altijd achter die aanbevelingen. Maar door schade en schande wijs geworden, begrijp ik inmiddels beter waarom de hulpverlening zich moeilijk raad weet met dit grote probleem.

Zelfmoord van een patiënt is ook voor een hulpverlener een zeer ingrijpende gebeurtenis. Iets dat je moet zien te verwerken, zonder dat het je professionele functioneren beïnvloedt. En wat is er dan gemakkelijker dan het zoveel mogelijk te mijden als gespreksonderwerp?

Een patiënt die serieus overweegt om zichzelf het leven te benemen, vormt een zware belasting. Bijna ieder telefoontje uit de omgeving van een suïcidale patiënt kan me de stuipen op het lijf jagen als ik het telefoonnummer herken op het scherm van mijn mobiele telefoon. Nog zeer recent gebeurde het: ik zag in mijn scherm dat de instelling, waar ik niet lang daarvoor een ernstig suïcidale jongeman aan had overgedragen, me belde. Al voor ik opnam wist ik het: hij had het nu dus echt gedaan.

Je kunt zeggen dat zelfmoord de manier is waarop psychiaters hun patiënten verliezen, zoals een cardioloog ze kwijtraakt ten gevolge van hartinfarcten. Die parallel bestaat, maar toch denk ik dat de impact van een zelfmoord groter is. 'Is het mijn schuld?', 'Had ik het kunnen (of moeten) voorkomen?' en 'Hoe ga ik dit uitleggen aan de nabestaanden?' zijn vragen die onmiddellijk de kop opsteken. Vragen die je niet wilt beantwoorden, en vaak kun je dat ook niet. Dus de neiging om te duiken is begrijpelijk.

Vorig jaar maakte ik als professional in een korte periode vier zelfmoorden mee. Niet allemaal van even dichtbij, maar wel steeds confronterend. En ik merkte dat mijn incasseringsvermogen daar ernstig onder leed. In gedachten smeekte ik suïcidale patiënten die ik nog in behandeling had me even met rust te laten. Ik voelde de neiging opkomen om het onderwerp suïcide in gesprekken uit de weg te gaan. En ineens begreep ik ook de collega's die zich volgens nabestaanden te afstandelijk en te weinig betrokken hadden opgesteld. Soms wordt het je ook als hulpverlener te veel, de vaak jonge en ook nog aardige en getalenteerde mensen die geen andere uitweg meer zien.

Dat is geen excuus voor de onpersoonlijke bejegening die de familie van een zelfmoordenaar soms onaangenaam treft, maar het is wel een deel van de verklaring.

Tegelijkertijd bevestigt het de noodzaak om toch te proberen wel met elkaar in gesprek te gaan. Als familie en vrienden van iemand die zelfmoord heeft gepleegd de professional ook beschouwen als nabestaande, komt er eerder een goed gesprek op gang, denk ik nu. Uiteindelijk gaat het voor alle partijen om een rouwproces, ook al is de gedaante verschillend.

Op de uitvaart van de jongeman die onlangs overleed, mocht ik wat zeggen. Dat deed me ondanks alle verdriet ook goed, omdat het me verbond met de andere nabestaanden. Ik voelde me een van hen, en dat is ook voor een professional minder eenzaam.

Bram Bakker is psychiater en schrijver.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden