Twee vrouwen in een wolk van traangas nabij de grens tussen Gaza en Israël.

Analyse Gaza

In Gaza sterven kreten van ontreddering in propagandageweld

Twee vrouwen in een wolk van traangas nabij de grens tussen Gaza en Israël. Foto Getty Images

Na het bloedbad deze week in Gaza onder Palestijnen is er een media-oorlog losgebarsten tussen Israël en Hamas. Beide partijen beschuldigen elkaar de strijd te hebben uitgelokt – en presenteren daarvoor moeilijk te controleren bewijzen. 

Na het bloedbad van maandag in Gaza is een propagandastrijd losgebarsten: ­Israël ziet zich genoodzaakt het geweld te rechtvaardigen dat begin deze week meer dan zestig Palestijnen het leven kostte. Vanuit vrijwel de hele wereld klonk kritiek op het optreden van het leger. De machthebbers van Hamas zien dat als een overwinning, evenals de enorme aandacht in de media. Zelden waren er zo veel journalisten in de kustenclave als de afgelopen dagen.

Gebrek aan alles

De protestacties, die al weken geleden begonnen, waren niet het initiatief van Hamas; zelfs de Israëlische binnenlandse veiligheidsdienst gaf toe dat er sprake was van een ‘authentiek’ protest. De twee miljoen inwoners van Gaza hebben redenen te over om hun frustratie te uiten over de leefomstandigheden, die na een meer dan tien jaar durende blokkade door Israël (én Egypte) abominabel zijn. Er is gebrek aan alles, van schoon water tot betaalbaar voedsel, van elektriciteit tot werkgelegenheid. De Palestijnse Autoriteit onder president Mahmoud Abbas, die vergeefs verzoening met Hamas zocht, heeft de situatie sinds een klein jaar alleen maar verslechterd, onder meer door de stroomvoorziening af te knijpen.

Hamas heeft de eigen rol tijdens de wekenlange protesten, waarbij in ­totaal meer dan honderd doden vielen en duizenden personen gewond raakten, steeds gebagatelliseerd. De boodschap was: het is een volksprotest tegen het leven onder de grensblokkade en we bieden slechts morele en logistieke steun, zoals de bouw van protestkampen in het grensgebied en de inzet van bussen voor ouderen die erbij willen zijn. Wel was het Hamas dat de protestacties doopte tot ‘Mars van de Terugkeer’, de terugkeer van Palestijnen naar de woonplaatsen die ze zeventig jaar geleden aan de nieuwe staat Israël verloren.

Anonieme Palestijn

Israël zet van alles in om het beeld te corrigeren. Het opmerkelijkste ­wapenfeit in het propaganda-offensief: het vrijgeven van de verklaring van een Palestijn die aan de grens is opgepakt. ‘Hamas organiseerde de demonstraties om te voorkomen dat de mensen zich ook tegen de eigen leiders zouden keren’, aldus de anonieme Palestijn, die donderdag in Israëlische media ten tonele werd gevoerd. De man zou tegen zijn ondervragers van het leger ook gezegd hebben: ‘Zij (Hamas, red.) zeiden tegen vrouwen: ga naar voren, Israël schiet niet op jullie.’

De uitspraken sluiten naadloos aan op de rechtvaardiging van het geweld door de Israëlische premier Benjamnin Netanyahu en andere prominente politici. Netanyahu zei, doelend op Palestijnen die in steeds grotere groepen naar de grens optrokken, tegen de Amerikaanse tv-zender CBS: ‘We hadden alleen maar slechte keuzen over, we moesten de grens beschermen. Hamas moedigde burgers, onder wie vrouwen of kinderen, aan om zich in de vuurlinie te begeven, in de hoop op zo veel mogelijk slachtoffers.’

Minister van Defensie Avigdor Lieberman bestempelde Hamas als ‘een bende kannibalen die hun eigen kinderen als wapens gebruiken’.

Israëlische soldaten nabij de grens tussen Gaza en Israël. Foto Reuters

Wapens

Het leger wist te melden dat Hamas 100 dollar had beloofd aan diegenen die hun leven zouden wagen door zo dicht mogelijk bij de grens te komen. Of aan hun familie, als ze gedood werden. Ook sprak het leger er schande van dat Israëlische trucks met apparatuur en medicijnen voor de over­belaste ziekenhuizen werden tegengehouden. Een beslissing van Hamas, aldus de Israëliërs; Palestijnse media spraken over ‘activisten’ die het gebaar van de bezetter niet op prijs stelden.

Volgens Israëlische veiligheidsdiensten was maandag ten minste een kwart van de doden die vielen lid van Hamas of van de Islamitische ­Jihad, een van de andere gewapende groepen in Gaza. Het leger verspreidde foto’s van vuurwapens en handgranaten waarmee ze zouden hebben geprobeerd militairen te ­doden of te verwonden. Hamas bevestigde dat er tientallen aanhangers ­waren omgekomen, maar repte met geen woord over het gebruik van ­wapens.

Ook de inmenging van het aan Gaza grenzend Egypte duidt op een grotere betrokkenheid van Hamas bij de protesten dan de fundamentalistische beweging deed voorkomen. Zondagavond, daags voor het bloedbad, bracht Hamas-leider Ismail Haniyeh een bliksembezoek aan Caïro. Hij ontkende dat hij onder druk was gezet om de acties af te blazen, of althans in toom te houden. Feit is evenwel dat op dinsdag, door Hamas eerder uitgeroepen als dé dag van het massaprotest, de tentenkampen werden opgeruimd en een relatief bescheiden aantal betogers kwam opdagen.

Hamas wil de acties voortzetten, ook tijdens de net begonnen Ramadan. Begin juni staat weer een ‘massaprotest’ op de agenda, ter herdenking van de Zesdaagse Oorlog (1967) waarin Israël de Gazastrook veroverde op Egypte. Voor de deel­nemers zal het vooral een schreeuw om een beter leven anno 2018 zijn. 

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.