Analyse

In Ferguson is een zwarte man per definitie verdacht

De zaak Michael Brown, de zwarte tiener die door de politie werd dood geschoten, toont dat discriminatie in de VS nog alomtegenwoordig is.

Washington, 25 december 2014. Duizenden betogers scanderen `Handen omhoog, niet schieten'.Beeld Getty Images

Het is een warme zondagmiddag in Ferguson, Missouri. Een blanke politieagent heeft een ongewapende zwarte jongen van 18 doodgeschoten, hoewel het slachtoffer volgens omstanders zijn armen in de lucht had gestoken ten teken van overgave. Op West Florissant Avenue demonstreert de zwarte bevolking. Een vader leert zijn zoontje scanderen: 'Handen omhoog, niet schieten! Het kinderstemmetje: 'Hands up, don't shoot!' Het wordt de strijdkreet van een nationale protestbeweging tegen racisme. Maar nu, zeven maanden later, is het vrijwel zeker dat de tiener zijn handen niet had opgestoken en de politieman aanviel.

Het Amerikaanse ministerie van Justitie kwam deze week met een rapport, waarin staat dat er weinig reden is te twijfelen aan de lezing die agent Darren Wilson gaf van het fatale moment op 9 augustus vorig jaar. Hij probeerde de tiener, Michael Brown, aan te houden op verdenking van winkeldiefstal. Met zijn politiewagen blokkeerde hij hem. Brown boog voorover naar de agent in de auto, stompte hem en probeerde zijn pistool te pakken. De agent vuurde tweemaal. Brown rende weg maar keerde zich plotseling om en kwam op de politieman af die hem achtervolgde. Die loste vervolgens de dodelijke schoten.

Beeld getty

Vermoeden

De bewering van omstanders dat Brown zich wilde overgeven, wordt volgens het ministerie niet gestaafd door het forensisch bewijsmateriaal. Bovendien spraken ooggetuigen zichzelf tegen. Andere getuigen, die Wilsons verhaal steunden, durfden zich onder druk van alle emoties niet uit te spreken.

De bevindingen van het ministerie komen overeen met die van de grand jury, die in november besloot Wilson niet te vervolgen. Brown blijkt zich agressief te hebben gedragen op die bewuste zaterdagmiddag. Eerst tegen de winkelier in de zaak waar hij sigaartjes stal en daarna tegen de politieagent. De tiener mag ongewapend zijn geweest, hij was niet de onschuld zelve.

Dat vermoeden was er vanaf het begin. Toch luidde zijn dood een half jaar van protesten in. Daar was een duidelijke reden voor: de maat was vol in Ferguson. Jaren van spanningen tussen de overwegend zwarte bevolking en het voornamelijk blanke politiekorps barstten die zaterdagmiddag naar buiten.

Beeld getty

Systematische discriminatie

Hoe slecht de verhoudingen zijn, blijkt uit een tweede rapport dat het ministerie van Justitie deze week publiceerde. Het stelt vast dat er in de voorstad van St. Louis sprake is van systematische discriminatie. De zwarte inwoners maken 63 procent van de bevolking uit, maar zijn goed voor 85 procent van alle aanhoudingen in het verkeer, 90 procent van alle boetes en 93 procent van alle arrestaties.

Mensen worden in de handboeien geslagen of met stroomstootwapens bewerkt zonder enige duidelijke aanleiding of dreiging. Zo is het 'niet moeilijk voor te stellen hoe een enkel tragisch incident de stad Ferguson als een kruitvat kan doen ontploffen', zei minister van Justitie Eric Holder, zelf zwart, bij de presentatie van het rapport.

In november protesteerde David Smith bij het politiebureau van de 21 duizend inwoners tellende stad. Een goedlachse, aaibare ambulancemedewerker van 36. In zijn leven was hij al vier keer gearresteerd. Ten onrechte. Het was een standaardverhaal onder de zwarte mannelijke betogers. Het gebeurt al zo lang dat het iets vanzelfsprekends heeft gekregen.

Het lijkt de normale orde der dingen, maar dat is het niet, mag het niet zijn. Als de vraag zou worden gesteld aan een groep blanke mannen en ze zeggen allemaal meermalen gearresteerd te zijn, zou iedereen geschokt zijn. Maar als het zwarte mannen betreft, overheerst de onverschilligheid. Een gevolg van 'white privilege', het blanke voorrecht nooit gediscrimineerd te zijn, zei Pamela Lightsey, een zwarte demonstrante van in de vijftig met een zoon die in Irak had gediend.

Ferguson gaf de stoot tot een protesten in heel Amerika. Zwarte Congresleden en zwarte football-spelers stonden met de handen omhoog. 'Hands up, don't shoot'. De confrontatie tussen de politieman en de tiener is bijna zeker anders verlopen. Maar wat blijft is de bewustwording dat vijftig jaar na de invoering van de gelijke burgerrechten en zes jaar na de verkiezing van de eerste zwarte president het werk niet af is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden