'In Europa wordt gevoetbald, in Bakoe spelen ze met voetbal'

Stanley Brard, nu nog de baas van de jeugd van Feyenoord, wordt hoofd jeugdopleiding bij FK Qabala. In welk voetbalmilieu komt hij terecht? Door

Stanley Brard, het hoofd van de alom geprezen jeugdopleiding van Feyenoord, is vanaf komend seizoen hoofd jeugdopleiding van het Azerbeidzjaanse FK Qabala. Vermoedelijk gaat Brard zo'n half miljoen euro per jaar verdienen. 'Brard is de beste keuze die wij konden maken', zegt Nail Karimov, woordvoerder van FK Qabala. Maar weet Brard wel waar hij terechtkomt?


FK Qabala (spreek uit: kèbèlè) werd op het spoor van Brard gezet door Tony Adams. De Engelse oud-international, die stage liep bij Feyenoord, was twee seizoenen hoofdtrainer van de club. De jeugdopleiding is nu de grootste van het land, Brard moet er het stempel 'beste van het land op plakken'.


Voetbal in Azerbeidzjan is een afspiegeling van de politieke macht. Regeringsleden en loyale oligarchen gebruiken de voetbalclubs voor prestige. Het moderne Azerbeidzjan, met al zijn olierijkdom, wordt geregeerd door een handvol intimi van president Ilham Alijev. Ze beheersen de economie met monopolies, spelen elkaar politieke functies toe en regeren als lokale potentaten in de regio's.


'In Europa wordt gevoetbald, in Azerbeidzjan spelen ze met voetbal', vertelt Rustam Mikayili, een Azerbeidzjaanse sportjournalist. 'Harde bewijzen zijn er niet. Maar iedereen weet dat er afspraken kunnen worden gemaakt door de eigenaren. Alles kan van bovenaf worden geregeld.'


De belangstelling van het regime voor voetbal is nog relatief jong en viel samen met het dieptepunt in de nationale voetbalhistorie. In het seizoen 2002-2003 werd er niet gespeeld. De clubs staakten uit protest tegen de corruptie binnen de Azerbeidzjaanse bond. Het protest liep uit op een impasse. Het Azerbeidzjaanse voetbal leek ten dode opgeschreven.


In het najaar van 2003 volgde Ilham Alijev zijn terminaal zieke vader Hejdar op als president van Azerbeidzjan, na verkiezingen die bol stonden van fraude en intimidatie. De nieuwe president, klaargestoomd in topfuncties bij het Azerbeidzjaans Olympisch Comité en het staatsoliebedrijf SOCAR, zag voetbal als een manier om zijn blazoen op te poetsen. Hij sommeerde oligarchen om een belang te nemen in het voetbal. De clubs, die al jaren voor hun voortbestaan vochten, stemden gretig in.


De traditionele topclub Neftsji Bakoe werd via SOCAR het domein van de presidentiële familie. FK Qabala werd het speeltje van Kamaleddin Hejdarov (52), een streekgenoot van president Ilham Alijev en de op één na machtigste man van het land.


Hejdarov werd puissant rijk als voorzitter van de Staatscommissie voor Douane en Grensbewaking, dat als het meest corrupte orgaan van Azerbeidzjan wordt beschouwd. In 2006 werd hij minister van Noodsituaties, een departement dat niet alleen gaat over rampenbestrijding, maar ook over de lucratieve afgifte van vergunningen. Hejdarovs zakelijke imperium strekt zich uit van vruchtensap, de bouw- en bankensector tot de handel in Kaspische Beluga-kaviaar.


De machtsbasis van Hejdarov ligt in Qabala, de geboortestad van zijn vrouw. Voordat Hejdarov op het toneel verscheen, was het een ingedut provinciestadje met amper 13 duizend inwoners, niet ver van de grens met de Russische deelrepubliek Dagestan. Qabala stond vooral op de kaart als locatie van een van de grootste militaire radarstations van de Sovjet-Unie. Voor omwonenden was de radar verboden gebied.


Na de onafhankelijkheid in 1991 werd de basis gehuurd door Rusland. In 2007 bood president Poetin nog aan om de radar van Qabala te delen met de Verenigde Staten als alternatief raketschild. In de zomer van 2012 liep het huurcontract van de Russen af. Rusland heeft de militaire basis in Qabala ontmanteld. Het kostte FK Qabala twee jeugdspelers, die met hun familie terugkeerden naar Rusland.


De bijnaam van FK Qabala is nog altijd radarlar (de radars). Tegenwoordig dragen de supporters die naam met trots. De anonieme provinciestad is bezig aan een metamorfose. Hejdarov hoopt van de stad een toeristische trekpleister te maken. Qabala telt enkele van de mooiste en duurste hotels van het land en een vliegveld met directe vluchten naar Moskou.


In dat perspectief passen de sportieve ambities van FK Qabala, opgericht in 2005 als project van de Gilan Holding en eigendom van de familie Hejdarov. Tale Hejdarov (27), de oudste zoon van Kamaleddin, is voorzitter van de club.


In 2006 promoveerde FK Qabala naar de hoogste divisie en stootte meteen door naar de subtop. In die tijd stond de club vooral bekend om het aantrekken van buitenlandse spelers. Ook twee Nederlanders beproefden er hun geluk. Collins John speelde slechts drie duels, Steve Olfers hield het twee seizoenen vol.


Tot aansprekende successen hebben die investeringen nog niet geleid. De beste prestatie van de club is de vijfde plaats in de competitie, één plek verwijderd van Europees voetbal. In de huidige jaargang kocht de club zestien spelers, waarvan tien buitenlanders die in het algemeen een veelvoud verdienen van het salaris van een Azerbeidzjaanse speler.


Naast de jeugdopleiding, waar de club naar schatting 10 à 15 miljoen per jaar aan besteedt, wordt er ook gebouwd aan een nieuw stadion (geschatte kosten 50 miljoen euro) dat in 2017 klaar moet zijn. Het stadion moet plaats bieden aan 15 duizend toeschouwers, net iets meer dan het aantal inwoners van Qabala.


Aan geld en ambities geen gebrek in Azerbeidzjan. Maar aan financial fair play hebben de clubs een broertje dood. Naar exacte begrotingen is het gissen, ook voor lokale journalisten. zoals Mikayili: 'Men zegt dat machtige figuren de clubs gebruiken om geld wit te wassen'.


Maakt dat de overgang van Brard naar FK Qabala moreel verwerpelijk? Het is hetzelfde dilemma waarmee Ruud Gullit en Guus Hiddink kampten voor hun overgang naar kapitaalkrachtige clubs uit de Noord-Kaukasus. Zij motiveerden hun keuze door te wijzen op de ontwikkeling van de regio en het bieden van perspectief aan de jeugd. Maar gezien de miljoenen die geïnvesteerd worden in jeugdopleidingen, kan ook daar wel eens een prestigestrijd ontstaan.


Voorlopig kijkt de leiding vooral in de keuken van Europese topclubs. Rey Mammadbeyli (20) juicht de komst van Brard toe. De spits werd vorig seizoen voor FK Qabala topscorer bij de beloften. Hij voetbalde ook voor de Belgische clubs Sint-Truiden en Leuven. Mammadbeyli hoopt volgend jaar weer in Europa te voetballen: 'Het liefst speel ik de komende tien jaar in Europa en vervolgens nog een paar jaar in Azerbeidzjan. Wie weet is er dan wel veel veranderd.'


Arthur Huizinga is redacteur van de Volkskrant en schreef 'Nooit een thuiswedstrijd' (2012) over Azerbeidzjaans voetbal en het conflict in Nagorno-Karabach.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden