REPORTAGE

In elke klas zit een kind dat thuis wordt mishandeld

Ervaringsdeskundigen geven les over kindermishandeling

In elke klas zit gemiddeld één kind dat thuis wordt mishandeld. Een nieuw project, geleid door slachtoffers van kindermishandeling, helpt hen hierover te praten. Met succes.

Leerlingen van basisschool St. Janschool in Amsterdam luisteren naar de verhalen van slachtoffers van kindermishandeling. Beeld Sanne De Wilde

Foppe (10) had gedacht dat er 'van die treurige types' binnen zouden komen, toen de juf aankondigde dat ze zouden gaan praten met slachtoffers van kindermishandeling. 'Dus toen ik zag wie het waren, dacht ik even: hè? Hoe kan dat?'

Neem de goedgebekte blonde Laura (22). Haar vrolijke buitenkant verraadt inderdaad niets over haar moeilijke jeugd. Laura werd door haar ouders geslagen. Zonder dat iemand het wist, of ingreep. Ze praatte er jarenlang niet over. Maar nu doet ze voor volle basisschoolklassen haar verhaal. De kinderen vragen haar het hemd van het lijf. 'Ben je boos op je moeder?' 'Wat is de ergste mishandeling die je hebt meegemaakt?'

'Op sommige dagen sta ik er heel zelfverzekerd, kom maar op', zegt Laura. 'Maar soms gaat het ook bijna niet. Dan begin ik helemaal te rillen en vraag ik me af: waarom doe ik dit in godsnaam?'

Laura. Beeld Sanne de Wilde

Epidemie

Ja, waarom? Omdat er naar schatting in elke schoolklas gemiddeld één kind zit dat thuis wordt mishandeld - de Kinderombudsman noemt het een epidemie. In het overgrote deel van de gevallen houden kinderen dat stil. Ze willen hun ouders niet afvallen, schamen zich, of denken dat het normaal is dat ze worden geslagen of verwaarloosd.

Alle protocollen voor zorgverleners en leraren die de afgelopen jaren zijn ingevoerd, hebben er weliswaar toe geleid dat het aantal meldingen van mogelijke mishandeling in tien jaar tijd verdubbelde, tot ongeveer 67 duizend per jaar. Maar diezelfde meldcodes hebben de kinderen niet aan het praten gebracht.

Ervaringsdeskundige

De Stichting Alexander heeft er een missie van gemaakt de stem van kinderen zélf te laten horen en kiest daarom voor een nieuwe aanpak: jongvolwassenen die in het verleden thuis zijn mishandeld, gaan met schoolklassen in gesprek. 'Doordat wij eerlijk en oprecht ons verhaal doen, voelen kinderen zich veilig om vragen te stellen en misschien ook zelf iets te vertellen over wat zij thuis meemaken', zegt Kim (30).

Ze is niet alleen projectmedewerker maar ook 'ervaringsdeskundige' - Kim werd vroeger misbruikt en verwaarloosd. Al op haar zevende zorgde ze thuis voor haar jongere broertje en gehandicapte zusje, omdat haar moeder dat niet kon. Zoals de 10-jarige blonde Rhoda het verwoordt: 'Ik schrok héél erg van het verhaal van Kim dat ze voor haar zusje moest zorgen. Ik wist niet dat het zó erg kon zijn.'

Rhoda zit in groep 7 van de St. Janschool in Amsterdam, waar Stichting Alexander het project 'Praten is okee' de afgelopen weken voor het eerst heeft uitgeprobeerd. Het maakt iets los. Nadat onder anderen Kim en Laura in twee klassen waren geweest, zijn er al twee kinderen geweest die voor het eerst hebben verteld over problemen die zij thuis hebben. Inmiddels zijn er ook al lessen gegeven op een Haags vmbo. Het is de bedoeling dat de aanpak in andere delen van het land wordt gekopieerd.

'We komen niet langs om alleen maar verhalen uit kinderen te trekken', zegt Kim. 'De boodschap is dat ze weten dat je erover mag praten als je ergens mee zit. Maar het hóeft niet, wij weten allemaal uit ervaring hoe hoog die drempel is. Het is al belangrijk dat je in zo'n situatie weet dat er hulp mogelijk is, ook al ben je er op het moment zelf nog niet aan toe om die stap te zetten.'

Kim. Beeld Sanne de Wilde

Tips

De basisschoolleerlingen hebben tijdens vijf lessen stripverhalen en fotoboekjes gemaakt waarin ze zelfbedachte tips geven voor kinderen die te maken krijgen met mishandeling. 'Je kan er bijvoorbeeld over praten met de juf', zegt leerling Rhoda. 'Maar ik snap wel dat het moeilijk is om zoiets ergs te vertellen. Als ik over mijn eigen problemen praat word ik ook verdrietig.'

Als je zelf mishandeling hebt meegemaakt, pik je net iets makkelijker signalen op bij kinderen die het misschien moeilijk hebben, zegt Laura. 'Het kan zijn dat zo'n kind wat stiller is, geen oogcontact maakt, of vragen stelt waaruit net iets te veel voorkennis blijkt. Dat een jongetje bijvoorbeeld vraagt: als je iets over mishandeling vertelt, krijgen je ouders dan straf?'

Naar het kind luisteren

Met stellingen proberen de ervaringsdeskundigen de kinderen in discussie te krijgen. 'We bouwen het op', zegt Kim. 'Er zit bijvoorbeeld ook een onschuldig lijkende stelling in als 'ik kook thuis weleens'. Er was op een gegeven moment een jongetje van een jaar of 11 dat zei: dat doe ik elke dag. Dan weet je dat er iets speelt.'

Als er door de lessen vermoedens ontstaan dat er met een kind iets aan de hand is, onderneemt de school daar actie op. 'Wij kunnen daar natuurlijk wel over adviseren', zegt Laura. 'Het belangrijkste is dat eerst goed naar het kind wordt geluisterd. Wat wil hij of zij dat er gebeurt? Die stap werd bij mij vroeger vaak overgeslagen. Volwassenen snappen niet dat ze de problemen dan soms erger maken.' Bijvoorbeeld omdat een kind thuis wordt afgestraft als een ouder er via de leraar achter komt dat er is gepraat over de mishandeling.

Ervaringsdeskundige Linda (30) herinnert zich hoe zij vroeger, ze moet een jaar of 6 zijn geweest, in een kringgesprek op maandag in de klas vertelde over de mishandeling thuis. 'De juf zei dat ik niet zulke vreemde verhalen moest vertellen. Ze deed alsof ik alles had verzonnen. Ik werd belachelijk gemaakt, terwijl het een schreeuw was om hulp.' Ze hoopt dat kinderen van nu dat niet meer hoeven mee te maken. Om het taboe op het onderwerp te doorbreken, maakte ze de documentaire Mama, ik moet je iets vertellen. En om die reden gaat ze toch die volle klas in. 'Ik doe het, ook al word ik er superzenuwachtig van.'

Linda. Beeld Sanne de Wilde
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.