In een notitieboekje van Etty Hillesum trof Arjan Peters de psychiater aan die meer schrijvers inspireerde

null Beeld Io Cooman en Eva Roefs
Beeld Io Cooman en Eva Roefs

Dat we weten wat Anne Frank (1929-1945) in het achterhuis las, en welke passages haar troffen, komt door het Mooie-zinnenboek dat ze daar in een smal kasboek bijhield, en dat in 2004 in facsimile is gepubliceerd.

Ook Etty Hillesum (1914-1943) hield in de oorlog een dagboek bij, zoals we weten sinds de sensationele publicatie daarvan in 1981. Maar ook zij noteerde daarnaast, met haar vriendin Henny Tideman, in het boekje Levenskunst - Gedachten van week tot week, citaten van inspirerende denkers en schrijvers als Rilke, Jung, Rathenau en Van Eeden.

Ook dat boekje uit 1942 is nu in Veel mooie woorden in facsimile verschenen, met toelichtingen bij alle genoteerde gedachten (Verloren; euro 29,-).

Opvallende naam daarin, omdat hij in de dagboeken van Hillesum ontbreekt, is die van psychiater C.J. Schuurman (1898-1979). Uit diens boek Perspectief der ziel, dat toen net verschenen was, haalt Hillesum twee opmerkingen aan over het besef van de eigen aanleg en van daaruit leven; door zijn binnenwereld te kennen, komt de mens meer in contact met de buitenwereld.

In de boeiende uitleg van exegeet Brouns-Wewerinke horen we veel over Hillesum en Kees Schuurman, maar niets over de jonge neurotische Amsterdammer die de psychiater in de jaren 1944-1947 onder zijn cliënten had: Gerard Kornelis van het Reve. Dat was een voetnootje waard geweest.

In zijn Reve-biografie deel 1 stelt Nop Maas onomwonden dat het Schuurman is geweest die de jonge Reve tot schrijven heeft aangezet. De opdracht in De Avonden getuigt daarvan: 'Voor Dr Schuurman, in dank voor onschatbare hulp. Van de schrijver, de eerste November 1947'.

Ook zou Reve hem in de daaropvolgende dertig jaren al zijn boeken met opdrachten toesturen. Zie je neuroses onder ogen, had Schuurman hem voorgehouden, en bezweer ze door ze op papier te overmeesteren. Dat laatste betekende niet dat Reve ervan verlost werd, maar wel had hij een vorm gevonden om zich uit te drukken. In de reacties die Schuurman trouw stuurde als dank voor de presentexemplaren waar Reve hem op trakteerde, 'prees hij vooral de steeds persoonlijker wordende inhoud', schrijft Maas.

Dichter Hanny Michaelis bezocht Schuurman trouwens in latere jaren ook, en werd daardoor 'een meer uitgebalanceerde en onafhankelijke persoon'. Kees Schuurman, een psychiater met grote verdiensten voor onze letterkunde, en een die er nooit behoefte aan heeft gehad om zijn beroepsgeheim te schenden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden