achtergrondLATIJNS-AMERIKA

In Ecuador ruik je de dood op straat

Doden worden in Guayaquil noodgedwongen provisorisch vervoerd op autodaken en in laadbakken van pick-ups.Beeld AP

In de Ecuadoraanse stad Guayaquil vullen de straten zich met ontbindende lijken. Pogingen van de overheid om lichamen op te halen schieten hopeloos tekort, zeggen inwoners, het zijn er simpelweg te veel. ‘De stad ruikt naar de doden.’

Latijns-Amerika is vooralsnog de coronaramp bespaard gebleven die Europa en de Verenigde Staten op dit moment doormaken. Alleen in Brazilië is het dodental als gevolg van het virus de duizend gepasseerd. De ijzingwekkende uitzondering vormt Guayaquil in Ecuador, een havenstad met 2,7 miljoen inwoners in een van de warmste regio’s van het land

Officieel zijn er 369 Ecuadoranen overleden aan covid-19, maar dat getal is weinig waard, geeft president Lenín Moreno zelf toe. ‘Zowel qua besmettingen als doden lopen onze cijfers achter.’ In werkelijkheid loopt het dodental in de duizenden, weten de mensen in Guayaquil. De stad is in de steek gelaten door de overheid, zeggen inwoners José Luis Silva (40) en Nicolás Jiménez (45).

Silva is ingenieur en ‘sociaal en cultureel activist’, Jimenez is voorzitter van de lokale wijkenraad. Telefonisch doen ze hun verhaal vanuit Guayaquil. Al wekenlang trekken ze de buurten in om voedselpakketten te bezorgen – ieder in hun eigen auto, samen rijden mag niet vanwege de quarantainemaatregelen. Jiménez bereikt twintig tot dertig gezinnen op een dag, vele duizenden families bereikt hij níét.

José Luis SilvaBeeld José Luis Silva

Het leed is onmetelijk groot, zegt hij. ‘Ik loop door een wijk en hoor mensen huilen: ‘Mijn zoon is dood’. Ik loop verder en hoor: ‘Mijn vader is overleden en niemand haalt hem op.’ Even verderop is oma gestorven. In Guayaquil ruikt het naar de doden.’

‘De ziekte is vreselijk, vréselijk’, zegt Silva. Hij kan het niet genoeg benadrukken: ‘Onderschat die niet.’ Want dat was de grote fout die Ecuador heeft gemaakt, zegt hij. Op 29 februari werd een eerste coronageval ontdekt, een vrouw uit Guayaquil die twee weken eerder was teruggekomen van een vakantie in Spanje. Aanvankelijk bagatelliseerde de regering de risico’s, en ‘in een oogwenk’ had het virus zich verspreid. Toen de overheid half maart de ernst van de situatie inzag, was het te laat.

Nicolás JiménezBeeld Nicolás Jiménez

Guayaquil staat bekend als het commerciële hart van Ecuador. Bijna de helft van de inwoners leeft van de handel. Toch is de grote vraag waarom deze stad zoveel harder wordt getroffen dan andere dichtbevolkte steden in Latijns-Amerika, waar eveneens miljoenen mensen dicht op elkaar leven en een groot deel van hen op straat zijn geld verdient. Een eenduidige verklaring is er niet.

De trage reactie van de overheid heeft een rol gespeeld, zeggen Jiménez en Silva. De quarantaine is te laat gekomen, mensen stierven in hun huizen. De ziekenhuizen raakten overbelast, mortuaria konden de toestroom niet aan. Mensen wachtten de afgelopen weken vaak vergeefs op lijkwagens terwijl hun overleden gezinsleden gewikkeld in lakens of plastic in de garage lagen te ontbinden.

Silva: ‘Een vrouw in onze WhatsAppgroep vertelde dat er al zes dagen een dode bij haar thuis lag. De katten en de honden kwamen eropaf. Iemand suggereerde: doe als de rest, gooi er benzine overheen en steek de brand erin.’ Op Twitter en Facebook gaan beelden rond van dochters en zonen die in containers vol lichamen hun ouders zoeken, van mensen die in bootjes de zee opgaan om lijken te dumpen, van brandende doden in de straten van Guayaquil.

Begin april stuurde president Moreno een speciale taskforce naar de stad om lichamen op te halen en te begraven. Silva: ‘Het helpt een beetje. Maar als er honderd mensen verdrinken, heb je aan tien kustwachten niet genoeg.’

Marta Soledad Lituma (44) bracht op 1 april haar man Adriano (62) naar het ziekenhuis met zware griepachtige klachten en paars aanlopende vingers. Ze moest buiten wachten terwijl hij behandeld werd. Diezelfde avond was hij dood. Sindsdien is ze op zoek naar zijn lichaam. ‘In het ziekenhuis staat zijn naam op de lijst met overledenen, maar bij de begraafplaats niet’, vertelt Lituma telefonisch vanuit Guayaquil. ‘Daar sturen ze me terug naar het ziekenhuis.’

Marta Soledad Lituma met haar man AdrianoBeeld Marta Soledad Lituma

President Moreno heeft een onderzoek aangekondigd naar de wanpraktijken in de ziekenhuizen en mortuaria. ‘We staan niet toe dat mensen worden begraven zonder identiteit.’ Maar Soledad Lituma pendelt al twee weken op en neer tussen de begraafplaats en het ziekenhuis, telkens zonder resultaat. ‘Ik probeer sterk te blijven voor mijn twee dochters’, zegt ze. ‘Maar ik houd het niet lang meer vol.’

De grenzen van wat normaal is zijn razendsnel opgeschoven in de stad, zegt Silva. Mensen voelen zich ‘gezegend’ wanneer het lichaam van hun dierbare wordt opgehaald. ‘Een waardige dood is op dit moment een privilege in Guayaquil.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden