achtergrondquarantaineplicht duitsland

In Duitsland stemt de meerderheid welwillend in met de coronabeperkingen

In Nederland hikken veel mensen aan tegen quarantainemaatregelen als die verplicht worden opgelegd. Hoe wordt dat ervaren in Duitsland, waar ze zo’n plicht al sinds april kennen?

Leerlingen met mondkapjes op een school in Dortmund. Deze week begonnen de scholen weer in de deelstaat Noordrijn-Westfalen, onder strikte veiligheidsmaatregelen.Beeld Ina Fassbender / AFP

‘Het is verbijsterend hoe braaf de mensen zijn’, zegt Michael Bergmann, woordvoerder gezondheid in Düsseldorf. De vraag was hoeveel mensen in zijn stad de wettelijke quarantaineplicht hebben geschonden. ‘Niemand’, luidt het antwoord dat Bergmann geeft na uitgebreide ruggespraak met de plaatselijke GGD. De Duitse ambtenaar schijnt er zelf verbaasd over.

‘Maar helemaal zeker weten doen we het natuurlijk niet’, relativeert hij meteen de gezeglijkheid van zijn stadsgenoten. ‘We bewaken ze niet dag en nacht. Duitsland is geen politiestaat.’ Boetes voor het negeren van de plicht, die op kunnen lopen tot 25 duizend euro, zijn in de hoofdstad van de deelstaat Noordrijn-Westfalen nog niet uitgedeeld.

Quarantaineplicht, het begrip dat politiek Den Haag splijt en door veel Nederlanders als een onevenredig grote inperking van hun persoonlijke vrijheden wordt beschouwd, bestaat in Duitsland sinds april.

De gedwongen afzondering van 14 dagen geldt zowel voor mensen die positief op het virus testen en hun contacten als voor reizigers terugkerende reizigers uit risicogebieden. Ook meewerken aan het contactonderzoek van het Gesundheitsamt, de Duitse GGD, is wettelijk verplicht. 

Werkt de Duitse quarantaineplicht? In Düsseldorf lijkt het zo, maar een sluitend antwoord op die vraag is niet te geven. Omdat de verplichting vroeg werd ingevoerd, weet niemand hoe serieus Duitsers een vrijwillige quarantaine zouden hebben genomen. Daarnaast zijn er (nog) geen landelijke cijfers over het aantal overtredingen. 

Afstandsregels

Dat die regels wel worden overtreden, bleek onlangs een rondvraag van Der Spiegel bij in vijf grote steden. Allemaal hadden ze al honderdduizenden tot miljoenen euro’s aan boetes geïnd. Die cijfers gooien alle vergrijpen op een hoop, van het negeren van de afstandsregels tot het organiseren van een illegaal feest. 

Maar de handhaving is in Duitsland verre van hermetisch, zoals Michael Bergmann uit Düsseldorf al opmerkte. Zo krijgen mensen die in quarantaine zitten een dagelijks controletelefoontje van de GGD. Als iemand de telefoon niet opneemt, moet er officieel een gezondheidsambtenaar bij hem langsrijden. Maar in Berlijn gebeurt dat niet, uit personeelsgebrek, hoorde de Volkskrant eerder bij een reportage over contactonderzoek. 

Ook in Beieren, waar alle vakantiegangers zich gratis mogen laten testen, kunnen de GGD’s het virus niet meer bijbenen. Deze week bleek dat 900 positief geteste personen wegens personeelstekorten niet waren geïnformeerd. De overheid bleek haar eigen mogelijkheden te hebben overschat.

En toch, in Düsseldorf, een stad van 620 duizend inwoners, zaten vrijdagmorgen 561 mensen verplicht in quarantaine. Sinds april gingen vele duizenden hun voor, schat Michael Bergmann. Zelfs al zouden er een paar handen vol overtreders door de mazen van het net zijn geglipt, dan is de gezagstrouw indrukwekkend.

Gezondheidsdictatuur

Zijn de Duitsers rijp voor een gezondheidsdictatuur, zoals die door de schrijver Juli Zeh in 2009 werd geschetst in haar  dystopische roman Corpus Delicti? Zeh schetst een toekomstig Duitsland waarin gezondheid staatsraison is en het menselijk lichaam de facto staatseigendom. Wie zich verzet, wordt in een showproces veroordeeld tot een heropvoedingstraject.

Het boek werd in de eerste weken van de pandemie vaak genoemd door mensen die zich zorgen maken over de inbreuk op de persoonlijke vrijheden. Toeval of niet,  in Duitsland is het juist de rechterlijke macht die in toenemende mate kritisch is over de coronaregelgeving. Burgers of instellingen die procederen tegen de corona-beperkingen krijgen vaker gelijk, naar het voor-pandemische motto: vrijheid is de regel, beperkingen zijn een uitzondering die moet worden onderbouwd.

‘De tijd van de verboden met grote bandbreedte is voorbij’, concludeerde de Süddeutsche Zeitung toen de rechtbank van Münster in juni een einde maakte aan de algehele quarantaine in de regio rond de slachterij van Tönnies. De rechter vond de maatregel buitensporig, omdat er buiten de slachterij nauwelijks besmettingen waren gemeld en het voltallige personeel sowieso in quarantaine zat.

Geen bewijs

In Beieren maakte advocaat Alexander Lang furore met het beëindigen van de beperkingen voor de horeca. Lang vocht de vervroegde sluitingstijd van de horeca aan met het argument dat er geen bewijs bestond dat mensen elkaar eerder na 22 uur ’s avonds zouden besmetten dan ervoor. 

Zijn de Duitsers dus braaf, tenzij de rechter anders beslist? Dat is wat te veel eer voor het cliché van onze gezagsgetrouwe buur. Want ook Duitsland heeft problemen met regels veronachtzamende feestvierders, en de minderheid die tekeergaat tegen de coronabeperkingen is radicaler dan die in Nederland.

De welwillendheid waarmee de meerderheid van de bevolking instemt met de regels, ligt eerder aan de manier waarop die worden gecommuniceerd. Op een U-bocht over het gebruik van mondkapjes na, is de Duitse coronastrategie sinds maart ongewijzigd: het virus moet zo veel mogelijk worden ingedamd met de daarvoor wettelijk beschikbare middelen, zodat de onvermijdelijke verspreiding gecontroleerd verloopt. 

En Nederland? Het flirtte kortstondig met groepsimmuniteit, veranderde van mening over grootschalig testen, wil nu toch een verplichte quarantaine. Met Duitsland vergeleken is dat een zwalkende koers.

Lees ook:

Rutte blijft bij quarantaineplicht, en heeft niet te veel begrip voor mensen die de isolatie schenden
Minister-president Rutte is onverminderd overtuigd van het nut van een quarantaineplicht voor mensen die in nauw contact zijn geweest met een coronapatiënt. Het verzet daartegen in de Tweede Kamer veegt het plan niet zomaar van de baan, benadrukte hij vrijdag. ‘Ik vind het niet zo raar om te zeggen dat thuisblijven een plicht is.’

Veiligheidsregio’s hebben grote twijfels bij uitvoerbaarheid quarantaineplicht
Veiligheidsregio’s onderschrijven de noodzaak van de quarantaineplicht, maar vragen zich sterk af of ze genoeg middelen hebben om deze maatregel te kunnen handhaven. Dit blijkt uit een rondgang van de Volkskrant.

‘Als mensen de maatregelen niet opvolgen, heeft het uiteindelijk allemaal geen zin’
Met een voor de GGD ongekend felle boodschap probeerde de gezondheidsdienst deze week Nederlanders wakker te schudden. Anja Schreijer, hoofd algemene infectieziekten van de GGD Amsterdam: ‘We hebben er misschien te veel vertrouwen in gehad dat mensen zich aan de regels zouden houden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden